XI.- XV. YÜZYIL ARASINDA YAZILMIŞ DOĞU VE BATI KUR’AN TERCÜMELERİNDE DÖRT AYAKLI HAYVAN ADLARI ÜZERİNE İNCELEME

Türklerin VIII. yüzyıldan itibaren İslam dinini benimsemesi ve Karahanlı hükümranlığı döneminde Karahanlı hakanı Satuk Buğra Han’ın İslamiyet’i devletin resmî dini olarak kabul etmesi, yeni din sahasını daha iyi idrak edebilmek adına Türkçe Kur’an tercümelerinin yazılması sürecini de beraberinde getirmiştir. Kur’an tercümeleri, Eski Uygur Türkçesindeki tercüme faaliyetlerinin oluşturduğu bir gelenekle Karahanlı Türkçesi döneminde yazılmaya başlanmış; bu dönemi takiben tarihî Türk yazı dillerinde de çok sayıda eser kaleme alınmıştır. Türkçe Kur’an tercümeleri zengin bir söz varlığına sahiptir. Çalışmamızda XI.-XV. yüzyıl arasında yazılmış Kur’an tercümelerinden Rylands Kur’an Tercümesi, Türk İslam Eserleri Müzesi Kur’an Tercümesi (TİEM 73), Hekimoğlu Kur’an Tercümesi, Bursa Kur’an Tercümesi, Türk İslam Eserleri Müzesi Kur’an Tercümesi (TİEM 40) ve Manisa Kur’an Tercümesi nüshalarında bulunan hayvan adları arasından dört ayaklı hayvan adları incelenmek suretiyle taranmıştır. Tespit edilen dört ayaklı yirmi yedi hayvan adının anlamlarına, fonetik biçimlerine ve etimolojik incelemelerine yer verilmiştir. Hayvanların belirli niteliklerine ve hayvan gruplarına yönelik kullanılan adlar çalışmaya dahil edilmemiştir. Sözcüklere tanık gösterebilmek adına Kur’an Tercümelerinden mümkün olduğunca farklı ayetler seçilmeye özen gösterilmiş ancak bazı hayvan adlarının aynı ayette geçmesi nedeniyle aynı ayetin örnek olarak kullanılması gerekmiştir. Örneklerin çoğunlukla farklı ayetlerden olması sebebiyle makalenin hacmi göz önünde bulundurularak Türkçe meallerine yer verilmemiştir.

After the Turks embraced Islam in the 8th century and Satuk Bughra Khan declared it the state religion under the Karakhanids, this led to the writing of Turkish translations the Qur’an to facilitate a better understanding of the new religious milieu. Qur’an translations began in the Karakhanid period, building on the Old Uyghur translation tradition, and were followed by numerous works in subsequent Turkish literary languages. Turkish Qur’an translations possess a rich vocabulary. In this study, Qur’an translations written between the XI. and XV. centuries, including the Rylands Qur’an Translation, the Turkish and Islamic Arts Museum Qur’an Translation (TIEM 73), the Hekimoğlu Qur’an Translation, the Bursa Qur’an Translation, the Turkish and Islamic Arts Museum Qur’an Translation (TIEM 40) and the Manisa Qur’an Translation, were examined. Among the animal names in these manuscripts, only quadrupedal animal names were examined, with meanings, phonetic forms, and etymological analysis provided for twenty-seven identified names. Names referring to specific characteristics of animals or animal groups were excluded from the study. To illustrate the words, various Qur’an translation verses were selected, though some were repeated due to certain animal names appearing in the same verse. Since the examples are mostly from different verses, Turkish translations are not included considering the volume of the article.