TUNCELİ MASALLARINDA ŞEKİL DEĞİŞTİRME MOTİFİ
Öz
Sözlü anlatı geleneğinin bir parçası olarak masallar, bir kültür mirası şeklinde günümüze ulaşmış en eski ürünlerdendir. İnsanların masal türüne dair temel beklentisi olağanüstülükler üzerine kuruludur. Masallarda görülen olağanüstülüklerin en ilgi çekici olanlarından biri herhangi bir masal kahramanının çeşitli sebeplerle şekil değiştirerek başka varlıklara dönüşmesidir. Bu dönüşüm bazen kahramanın iradesi ile bazen de iradesi dışında gerçekleşir. Bu türde aslında şekil değiştirme zor durumdaki kahramanı kurtarma, ödül ve ceza işlevleriyle kullanılmakta ve işlev tamamlandıktan sonra cezalandırma dışındaki şekil değiştirmelerin geriye döndüğü görülmektedir.
Hazırlanmakta olan doktora tez çalışması kapsamında Tunceli ilinden derlenen masallar içinde de şekil değiştirmeye yer verildiği tespit edilmiştir. Bu motifin öne çıktığı masallar Tunceli ilinde dokuz kaynak kişiden derlenmiştir. Derlenen on bir masala göre şekil değiştirme motifi; taşa dönüşme, hayvana dönüşme, bitkiye dönüşme, suya dönüşme, tabiatüstü varlıklara dönüşme, madene dönüşme ve insana dönüşme alt başlıkları dâhilinde ele alınacak ve bu motifin masallardaki yansıması incelenecektir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- A)Yazılı KaynaklarASLAN, Mustafa (2008). Denizli Yöresinden Derlenmiş Masallar. Denizli: Zirve Yayınları. BACHELARD, Gaston (1996). Mekânın Poetikası. (Çev. Aykut Derman), İstanbul: Kesit Yayıncılık. BORATAV, Pertev Naili (1973). 100 Soruda Türk Folkloru. İstanbul: Gerçek Yayınevi. BORATAV, Pertev Naili (1988). 100 Soruda Türk Halk Edebiyatı. İstanbul: Gerçek Yayınevi.DUVARCI Ayşe (2005). “Türklerde Tabiat Üstü Varlıklar ve Bunlarla İlgili Kabuller, İnanmalar, Uygulamalar”. Bilig, Sayı: 32, 125-144.EKİCİ, Metin (2014). “Kuramlar Ve Yöntemler”. Türk Halk Edebiyatı El Kitabı. Ed: M. Öcal Oğuz, 11.Baskı, Ankara: Grafiker Yayınları.ELİADE, Mircea (1991). Kutsal ve Dindışı. (Çev: M. Ali Kılıçbay), Ankara: Gece Yayınları. ERGUN, Metin (1997). Türk Dünyası Efsanelerinde Değişme Motifi. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.FEYZİOĞLU Nesrin (2011). “Gelin Kaya Efsanelerinde Taş Kesilme Motifi Üzerine Bir Değerlendirme”. Gazi Türkiyat Araştırmaları, Sayı: 9, s.115-133.HANÇERLİOĞLU, Orhan (2013). Dünya İnançları Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi. OCAK, Ahmet Yaşar (2003). Alevî-Bektaşî İnançlarının İslâm Öncesi Temelleri. İstanbul: İletişim Yayınları. ROUX, Jean Paul (2005). Orta Asya’da Kutsal Bitkiler ve Hayvanlar. (Çev: Aykut Kazancıgil- Lale Arslan), İstanbul: Kabalcı Yayınları. SAKAOĞLU, Saim (1980). Anadolu-Türk Efsanelerinde Taş Kesilme Motifi ve Bu Efsanelerin Tip Katalogu. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları. SAKAOĞLU, Saim (2012). Masal Araştırmaları. Ankara: Akçağ Yayınları.ŞENOCAK, Ebru (2010); “Mitolojik Konulu Bir Halk Hikâyesi: ‘Leylâ İle Mecnûn Hikâyesi’ Merkezinde Yıldıza Dönüşüm”. Milli Folklor, Yıl: 22, Cilt: 11, Sayı: 86, s.20-29.TEZEL, Naki (2009). Türk Masalları. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayıncılık.B) Sözlü KaynaklarKK-1: Zinnete Kılıçer, Merkez/Tunceli, 85 Yaşında, Okuryazar Değil, Ev Hanımı. (Görüşme: 3. 01. 2018) KK-2: Nezir Balık, Derviş Kemal Köyü/ Hozat/Tunceli, 97 Yaşında, Okuryazar Değil, Çiftçi. (Görüşme: 12. 04. 2018) KK-3: Ayşe Söylemez, Merkez/Tunceli, 82 Yaşında, Okuryazar Değil, Ev Hanımı. (Görüşme: 28. 2. 2018) KK-4: Fatma Asal, Mazgirt/Tunceli, 54 Yaşında, Okuryazar Değil, Ev Hanımı. (Görüşme: 10. 03. 2018) KK-5: Bülent Yüksel, Merkez/Tunceli, 42 Yaşında, Lise Mezunu. (Görüşme: 17. 05. 2018) KK-6: Tahsin Sevinç, Pınarlar Nahiyesi/Pertek/Tunceli, 74 Yaşında, İlkokul Mezunu, Çiftçi (Görüşme: 25. 12. 2017) KK-7: Zeynep Yılmaz, Ulukale Köyü/ Çemişgezek/Tunceli, 80 Yaşında, Okuryazar Değil, Ev Hanımı. (Görüşme: 9. 01. 2018) KK-8: Melek Güneş; Çığırlı Köyü/Hozat/Tunceli, 90 Yaşında, Okuryazar Değil, Ev Hanımı. (Görüşme: 04. 19. 2018) KK-9: Hüseyin Yakıcı, Merkez/Tunceli, 71 Yaşında, Lise Mezunu, Emekli. (Görüşme: 11. 06. 2018)
