İRAN TÜRKLERİNDE BİR ARPACIK SAĞALTMA RİTÜELİNİN ÇÖZÜMLENMESİ

A society's approach to the phenomenon of disease and the ways in which it is cured are among the issues to be considered in determining and examining the cultural codes of that society. The folk medicine techniques that the people have experienced by transferring from generation to generation, especially from the pre-modern medicine periods to the present day, contain many old belief elements within the structure in terms of the data it presents. In this respect, our investigation focuses on the stye treatment method, which was determined and put into writing as a result of our field studies in Iran. This treatment method, which we first put into writing and introduced, was compiled from Til village of Khalhal city of Ardabil province of Iran. In our article, stye treatment method; The name given to this disease in the region, the methods and techniques used in the treatment, the type of treatment and the elements it contains are examined. In this way, the place and importance of stye treatment compiled from Iranian Turks in Turkish culture was tried to be indicated. In the light of these data, despite the intense pressure of Persian language and culture, it is seen that the old Turkish culture is being kept alive in Iran. In the context of folk medicine and beliefs, the necessity of completing field studies and analyzing the data obtained in Iran has once again emerged.

Bir toplumun hastalık olgusuna yaklaşımı ve hastalığı sağaltma biçimleri, o toplumun kültürel kodlarını tespit ve tetkik etmede dikkate alınması gereken hususlar arasında yer alır. Özellikle modern tıp öncesi dönemlerden günümüze değin halkın kuşaktan kuşağa aktarmak suretiyle yaşattığı halk hekimliği teknikleri, sunduğu veriler itibariyle, bünyesinde pek çok eski inanç öğesini barındırmaktadır. Bu doğrultuda, incelememiz İran’daki saha çalışmalarımız sonucunda tespit edilip yazıya geçirilen arpacık sağaltma yöntemini konu edinmektedir. İlk kez yazıya geçirip tanıttığımız bu sağaltma yöntemi, İran’ın Erdebil eyaletine bağlı Halhal İli’nin Til köyünden derlenmiştir. Makalemizde arpacık sağaltma yöntemi; yörede söz konusu hastalığa verilen ad, sağaltmada kullanılan yöntem ve teknikler, sağaltmanın türü ve içerisinde barındırdığı unsurlar bakımından incelenmiştir. Bu yolla İran Türklerinden derlenen arpacık sağaltmasının Türk kültüründeki yeri ve önemi belirtilmeye çalışılmıştır. Söz konusu veriler ışığında Fars dili ve kültürünün yoğun baskısına rağmen, İran’da eski Türk kültürünün yaşatılmakta olduğu görülmüştür. Halk hekimliği ve inançları bağlamında İran’da saha çalışmalarının tamamlanması ve elde edilen verilerin analizinin gerekliliği bir kere daha ortaya çıkmıştır.