‘İDEAL ÇOCUK’TAN ‘KÜRESEL TÜKETİCİ’YE: TÜRKİYE’DE ÇOCUK DERGİLERİ VE ÇOCUK İMGESİ

Children’s magazine that is agemate with the Turkish press is important not only for the history of childhood but also the social history. Even though they play a role in the modernization project, state-building, children's literature, or education, children's magazines do not draw attention enough by the academic researchers. The aim of this study is to examine the history of children’s magazines published throuh 150 years, and to reveal changing the image of children via this magazines. Revealing the ideologies and values transferred over children’s magazines gives information regarding what kind of child image wanted to be created/built in this process.For this pupose, this study cronologically evaluates the history of transformation of children’s magazines in time and present a panaromic view from 19.th century to 21th century. The study examine the children’s magazines in the historical process in paralell with political, economic and socio-culturel changes that Turkey underwent. Starting from the Ottoman era, the study evaluate the children’s magazines regarding the determined periods as ‘early-single party periods’, ‘after 1950’s multy party system’ and ‘after 1980’s’ with a complementary point of view. Literature survey is used for the study. The study, following the values and ideologies transferred by the magazines, reveals that the image of child transformed from ideal-citizen child to consumer child.

Türkçe yazılı basının tarihi ile yaşıt olan çocuk dergileri sadece çocukluğun tarihi için değil toplumsal tarih açısından da büyük önem taşımaktadır. Modernleşmenin, ulus-inşanın destekçisi ya da çocuk edebiyatının, eğitimin önemli bir parçası olarak bu dergilerin, akademik araştırma konusu olarak aynı derecede önemsendiği ise söylenemez. Bu çalışmanın amacı, ihmal edilmiş bir alan olarak çocuk dergilerinin 150 yıllık tarihini ve bu dergiler üzerinden değişen çocuk imgesini incelemektir. Bu amaçla, çocuk dergilerinin zaman içinde geçirdiği değişim Türkiye’nin tarihsel dönüşüm süreçleri içerisinde ele alınarak, 19. yüzyıldan 21. yüzyıla panoramik bir görünüm ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışma, kökleri Osmanlı İmparatorluğu’na uzanan çocuk dergilerini, ülke tarihinde ayırt edici özelliklere sahip dönemler olarak belirlenen ‘erken-tek partili yıllar’, ‘1950 sonrası çok partili yaşam’ ve ‘1980 sonrası’ dönemlerin, politik, ekonomik ve sosyo-kültürel arka planı içinde bütünleyici bir bakış açısıyla incelemektedir. Çalışmada literatür tarama yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, dergilerde aktarılan değer ve ideolojiler izlenerek, bunlar üzerinden inşa edilen çocuk imgesinin ideal-yurttaş çocuktan, tüketici çocuğa doğru bir dönüşüm yaşandığı sonucuna varılmıştır.