RİTÜEL BELLEK
Öz
Ritüel ve bellek, toplum ve kültür, gelenek ve bilgi arasındaki ilişkiler kümesi, yapısal anlamda birbirini bütünlemektedir. Ritüel, en kısa tanımıyla tekrara dayalı olarak üretilen davranışlardır. Bu anlamda gelenekle sürekli olarak ilintilidir. Ritüel, toplumun geleneksel kodlarını barındırır. Ritüellerde, toplumun ortak kültürel algı ve tasarımlarını görmek mümkündür. Antropoloji, sosyoloji, teoloji, mitoloji alanıyla ilgilenen araştırıcılar tarafından ritüel, insan ve toplum yapısının, düşünce dünyasının açıklanması için bir araç olarak kullanılmıştır. Ritüelin din ve inanç sisteminde önemli bir bilgi aktarma işlevine sahip olduğu söylenmiştir. Özellikle ritüel bellek konusunda çok fazla çalışmanın olmaması bu konuda bir düşünce ileri sürmeyi gerekli kılmıştır. Ritüele bilgi, bilinç ve bellek eksenli bakmak bu çalışmanın temel amacıdır. Ritüel bellek, şeklinde bir ifade kullanmamızın sebebi, söz konusu terimin hem kültürel, toplumsal, bireysel bellekten farklı olduğunu vurgulamak hem de buna bağlı olarak bilgi aktarımıyla birlikte bilgi depolama sistemi şeklinde görülmesinden ileri gelmektedir. Bedensel hareketlerin tekrarına dayalı görselliğin bellekte kalıcılığı elbette geleneksel inanç ve düşünüş tarzının temel aktarımıyla yani kültürel bellekle de desteklenir. Ritüel bellek, sadece zihinsel kalıplarda söze dayalı hatırlatıcı unsurlarla değil aynı zamanda görme ve duyma yetisiyle birlikte dokunma hissiyatıyla da anımsatma işlevlerine sahiptir. Bu çalışmada, ritüel bellek olarak belirtilen kavram gerek alan araştırmasındaki tecrübelerle gerek literatür taramasından elde edilen verilerle incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Acıpayamlı, O. (1963). Türkiye’de yağmur duası ve psiko-sosyal metot’la incelenmesi. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi, C. XX1. S. 1-2, 1-39.
- Aslıhak Uğurelli, T. (2020). Bereket gösterimi olarak Anadolu’da yağmur yağdırma ritüelleri. Ankara: Ürün.
- Assmann, J. (2015). Kültürel bellek eski yüksek kültürlerde yazı, hatırlama ve politik kimlik. (Çev.: Ayşe Tekin), İstanbul: Ayrıntı.
- Bell, C. (2009). Ritual theory, ritual practice. New York: Oxford University Press.
- Cevizci, A. (2005). Paradigma felsefe sözlüğü. İstanbul: Paradigma.
- Connerton, P. (1999). Toplumlar nasıl anımsar? (Çev.: Alaeddin Şenel), İstanbul: Ayrıntı.
- Durkheim, E. (2005). Dini hayatın ilkel biçimleri. (Çev.: Fuat Aydın), İstanbul: Ataç.
- Eliade, M. (2017). Kutsal ve kutsal-dışı - Dinin doğası. (Çev.: Ali Berktay), İstanbul: Alfa.
- Feuchtwang, S. (2010). Ritual and memory. Susannah Radstone, Bill Shwarz (Ed.). Memory. Fordham University.
- Hançerlioğlu, O. (1976). Felsefe ansiklopedisi - Kavramlar ve akımlar Cilt 1 (A-D). İstanbul: Remzi.
