Kariyer Öz Yeterliliğinde Staj ve Kariyer Planlama Dersinin Rolü

Öz

Hızla gelişen teknoloji ve iş gücü piyasasındaki dönüşümler bazı mesleklerin önemini yitirirken yeni mesleklerin ortaya çıkmasına yol açmaktadır. Bu durum bireylerin yeni beceriler kazanmasını zorunlu kılmakta ve gelecekteki kariyer planlarını bu doğrultuda şekillendirmeleri gerektiğini göstermektedir. Bu bağlamda çalışmada Yükseköğretim Kurumu’na bağlı meslek yüksekokulu programlarında öğrenim gören öğrencilerin kariyere ilişkin öz yeterlilik algıları özellikle staj uygulaması ve kariyer planlama dersinin faydalılığı bağlamında incelenmektedir. Araştırmanın amacı öğrencilerin bazı demografik özellikleri ile staj yapma ve kariyer planlama dersini almanın kariyere ilişkin öz yeterlilik algılarında anlamlı farklılık yaratıp yaratmadığını belirlemektir. Bu kapsamda demografik özellikleri ölçen anket soruları ve kariyere ilişkin öz yeterlilik ölçeği 281 öğrenciye uygulanmıştır. Bulgular, stajını yapan öğrencilerin yapmayanlara kıyasla mesleki bilgi faktöründe anlamlı farklılık gösterdiğini, staj dışında iş deneyimi olan öğrencilerin ise olmayanlara göre mesleki bilgi ve kişisel değerlendirme faktörlerinde anlamlı farklılık sergilediğini ortaya koymuştur. Araştırmada tüm hipotezler kısmen doğrulansa ya da reddedilse de katılımcıların tamamının kariyer planlama dersini faydalı bulması dikkat çekici bir sonuçtur.

Anahtar Kelimeler

• Kariyer
• Öz Yeterlilik
• Staj
• Kariyer Planlama Dersi

The Role of Internship and Career Planning Lesson in Career Self-Efficacy

Abstract

The rapid advancement of technology and transformations in the labor market have led to the decline of certain occupations and the emergence of new ones. This situation requires individuals to acquire new skills and highlights the necessity of shaping their future career plans accordingly. The aim of the study is to determine whether students’ demographic characteristics, internship participation and taking career planning lesson are associated with significant differences in students' career self-efficacy. To this end, survey questions measuring demographic characteristics and a career self-efficacy scale were administered to 281 students. The findings indicate that students who completed an internship differed significantly in the professional knowledge factor compared to those who did not, while students with work experience outside of internships showed significant differences in both professional knowledge and self-assessment factors compared to those without such experience. Although the hypotheses were only partially confirmed or rejected, it is noteworthy that all participants found the career planning lesson beneficial.

Keywords

• Career
• Self-efficacy
• Internship
• Career Planning Lesson

Kaynakça

1. ACAR, Ahmet Cevat ve DEMİR, Rıza (2020), “Gelecekte Kariyer Yönetimi”, Tüm Yönleriyle Kariyer Yönetimi (Ed. Ahmet Günay, Rukiye Çelik, İlker Hüseyin Çarıkçı, Azmi Yalçın), Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, ss.331-372.
2. AKYİĞİT, Ercan (2014), İş Hukuku, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 10. Baskı.
3. ARSEVEN, Ayla (2016), “Öz Yeterlilik: Bir Kavram Analizi”, International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, S.11(19), ss.63-80.
4. ARTHUR, Michael B., KHAPOVA, Svetlana N. ve WILDEROM, Celeste P. M. (2005), “Career Success in a Boundaryless Career World”, Journal of Organizational Behavior, S.26, ss.177-202.
5. ARYEE, Samuel ve DEBRAH, Yaw A. (1993), “A Cross-Cultural Application of a Career Planning Model”, Journal of Organizational Behavior, S.14, ss.119-127.
6. BANDURA, Albert (1977), “Self-Efficacy: Toward a Unifying Theory of Behavioral Change”, Psychological Review, S.84(2), ss.191-215.
7. BANDURA, Albert (1982), “Self-Efficacy Mechanism in Human Agency”, American Psychologist, S.37(2), ss.122-147.
8. BANDURA, Albert (1995), “Exercise of Personal and Collective Efficacy in Changing Societies”, Self-Efficacy in Changing Societies (Ed.Albert Bandura), Cambridge University Press, New York, ss.1-45.

9. BANDURA, Albert (1998), “Personal and Collective Efficacy in Human Adaptation and Change”, Advances in Psychological Science (Ed. John G. Adair, David Bélanger, Kenneth L. Dion), Taylor & Francis Publisher, ss.51-71.
10. BARLEY, Stephen R. (1989), “Careers, Identities, and Institutions: The Legacy of the Chicago School of Sociology”, Handbook of Career Theory (Michael B. Arthur, Douglas T. Hall, Barbara S. Lawrence), Cambridge University Press, New York, ss.41-65.
11. BAYRAM, Cahit (2010), Kariyer Planlama ve Yönetimi, Kum Saati Yayınları, İstanbul, 2. Baskı.
12. BENATI, Kelly, LINDSAY, Sophie, O'TOOLE, Jacqueline ve FISCHER, Juan (2023), “Career Planning and Workforce Preparation During Economic Downturn: Perceptions of Graduating Business Students”, Education+Training, S.65(3), ss.403-415.
13. BETZ, Nancy E. ve LUZZO, Darrell Anthony (1996), “Career Assessment and the Career Decision-Making Self-Efficacy Scale”, Journal of Career Assessment, S.4(4), ss.413-428.
14. BETZ, Nancy E., KLEIN, Karla L. ve TAYLOR, Karen M. (1996), “Evaluation of a Short Form of the Career Decision-Making Self-Efficacy Scale”, Journal of Career Assessment, S.4, ss.47-57.
15. BUDAK, Gönül (2016), Yetkinliğe Dayalı İnsan Kaynakları Yönetimi, Nobel Akademik Yayıncılık, Ankara, 3. Baskı.
16. BROOKS, Linda, CORNELIUS, Allen, GREENFIELD, Ellen ve JOSEPH, Robin (1995), “The Relation of Career-Related Work or Internship Experiences to the Career Development of College Seniors”, Journal of Vocational Behavior, S.46(3), ss.332-349.
17. COLQUITT, Jason A., LEPINE, Jeffrey A. ve NOE, Raymond A. (2000), “Toward an Integrative Theory of Training Motivation: A Meta-Analytic Path Analysis of 20 Years of Research”, Journal of Applied Psychology, S.85(5), ss.678-707.
18. CREED, Peter, PATTON, Wendy ve PRIDEAUX, Lee-Ann (2006), “Causal Relationship Between Career Indecision and Career Decision-Making Self-Efficacy: A Longitudinal Cross-Lagged Analysis”, Journal of Career Development, S.33(1), ss.47-65.
19. CRIDER, Carla (2022), “Pedagogical Content Knowledge for Nurse Educators: An Intersection of Disciplines”, Teaching and Learning in Nursing, S.17(4), ss.449-454.
20. CRITES, John O. (1978), Career Maturity Inventory, CTB/McGraw Hill Publishing, Monterey – California.
21. CUMHURBAŞKANLIĞI İNSAN KAYNAKLARI OFİSİ - CBİKO (2025), “Kariyer Planlama Dersi”, CBİKO Kurumsal Web Sayfası, https://www.cbiko.gov.tr/projeler/kariyer-planlama-dersi (Erişim Tarihi: 26.05.2025).
22. ÇAKMAK OTLUOĞLU, Kadriye Övgü (2014), “Bir Çalışma Alanı Olarak Kariyerin Sosyoloji ve Psikoloji Disiplinlerindeki Temeller”, Sosyal Bilimler Dergisi, S.7(1), ss.87-108.
23. ÇAKMAK OTLUOĞLU, Kadriye Övgü (2018), Kariyerin Değişen Kuralları, Nobel Yayınları, Ankara.
24. ÇEVİK, Osman ve ÖZKAN Mustafa (2023), SPSS ile İstatistiksel Analizler, Nobel Yayınları, Ankara.
25. DRISCOLL, Marcy P. (2012), Öğretim Süreçleri ve Öğrenme Psikolojisi (Çev. Ömer F. Tutkun, Seçil Okay, Evrim Şahin), Anı Yayıncılık, Ankara.
26. DURMUŞ, Beril, YURTKORU, E. Serra ve ÇİNKO, Murat (2018), Sosyal Bilimlerde SPSS’le Veri Analizi, Beta Basım Yayım Dağıtım. İstanbul, 7. Baskı.
27. DURSUN, Yunus ve KOCAGÖZ, Elif (2010), “Yapısal Eşitlik Modellemesi ve Regresyon: Karşılaştırmalı Bir Analiz”, Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.35, ss.1-17.
28. DÜNDAR, Gönen İlkar (2010), “Kariyer Geliştirme”, İnsan Kaynakları Yönetimi (Ed. Cavide Uyargil, Zeki Adal, İsmail Durak Ataay, Ahmet Cevat Acar, Ayşe Oya Özçelik, Gönen Dündar, Ömer Sadullah, Lale Tüzüner), Beta Yayınları, İstanbul, ss.264-294, 5. Baskı.
29. ESEN, Dilek (2019), “Kariyer Stresi ile Özyeterlilik İnancı İlişkisinin Demografik Değişkenlerin Farklılaştırıcı Rolü Bağlamında İncelenmesi: İzmir Meslekyüksek Okulu İktisadi ve İdari Programlar Örneği”, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.2(2), ss.217-232.
30. EYİTMİŞ, Ahmet Melih, YILDIZ, Cemre ve DURMUŞ, Abdurrahman (2020), “Öz Yeterlilik ve Çalışma Yaşam Kalitesinin Motivasyon Üzerine Etkisi”, Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, S.10(2), ss.103-114.
31. GRANROSE, Cherlyn Skromme (1995), “A Model of Organizational Careers in National Contexts”, Journal of Asian Business, S.11(3), ss.5-25.
32. GREENHAUS, Jeffrey H., CALLANAN, Gerard A. ve GODSHALK, Veronica M. (2018), Career Management for Life, Routledge Publisher, New York, 5. Baskı.
33. GUSHUE, George, SCANLAN, Kolone, PANTZER, Karen ve CLARKE, Christine (2006), “The Relationship of Career Decision-Making Self-Efficacy, Vocational Identity, and Career Exploration Behavior in African American High School Students”, Journal of Career Development, S.33(1), ss.19-28.
34. HAIR, Joseph F., BLACK, William C., BABIN, Barry J. ve ANDERSON, Rolph E. (2019), Multivariate Data Analysis, Cengage Learning Press, United Kingdom, 8. Baskı.
35. INTERNATIONAL LABOUR ORGANIZATION - ILO (2012), International Standard Classification of Occupations (ISCO), International Labour Organization Publisher, Geneva, https://ilostat.ilo.org/methods/concepts-and-definitions/classification-occupation/ (Erişim Tarihi: 15.06.2025).
36. KARAMAN, Hüseyin Buğra ve ARTAN, Ayten Eren (2022), “Meslek Lisesi Öğrencilerinde Benlik Saygısı ve Öz Yeterlik Düzeylerinin Staj Uygulaması Süresince İncelenmesi: Turizm Meslek Lisesi Örneği”, Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi, S.6(1), ss.113-129.
37. KARİYER VE YETENEK YÖNETİMİ DERNEĞİ - KYYD (2025), “İş ve Meslek Danışmanlığı”, KYYD Kurumsal Web Sayfası, https://www.kyyd.org.tr/portfolio-item/is-ve-meslek-danismanligi/ (Erişim Tarihi: 15.06.2025).
38. KOPP, Mary L., WITTE, Cynthia E. ve VERNON, M. Giannina (2025), “A Lesson Plan for Planning Lessons”, Teaching and Learning in Nursing, S.20(1), ss.e43-e47.
39. KUTLU, Mustafa, SUMBAS, Ezgi, ERDEMİR, Nuri ve GENÇ, Hulisi (2018), “Bir Kariyer Danışmanlığı Uygulamasının Algılanan Kariyer Engelleri ve Kariyer Geleceği Üzerindeki Etkisi”, Journal of Social and Humanities Sciences Research, S.5(25), ss.2153-2158.
40. LARTEY, Franklin M. (2021), “Impact of Career Planning, Employee Autonomy, and Manager Recognition on Employee Engagement”, Journal of Human Resource and Sustainability Studies, S.9, ss.135-158.
41. NAS, Mehmet Akif ve TANRIVERDİ, Esra Çınar (2022), “Yeni Mezun Hekimlerin Öz Yeterlik Algıları ve Kariyer Tercihleri ile Covid-19 Pandemisinin Eğitime Etkisiyle İlgili Görüşleri”, Tıp Eğitimi Dünyası, S.21(65), ss.31-41.
42. NILES, Spencer G. ve HARRIS-BOWLSBEY, JoAnn (2014), Career Development Interventions in the 21st Century, Pearson New International Edition, Boston, 4. Baskı.
43. ODIO, Michael, SAGAS, Michael ve KERWIN, Shannon (2014), “The Influence of the Internship on Students’ Career Decision Making”, Sport Management Education Journal, S.8(1), ss.46-57.
44. ÖZGÜN, Onur Hasan, DOĞAN, Altan ve DEMİR Rıza (2016), “Kariyer Belirlemeye İlişkin Özyeterliliğin (Career Decısıon Self-Effıcacy) Lise ve Üniversite Öğrencileri Açısından İncelenmesi”, TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi, S.8(32), ss.413-426.
45. PRINGLE, Judith K. ve GOLD, Una O’C. (1989), “How Useful is Career Planning for Today′s Managers?”, Journal of Management Development, S.8(3), ss.21-26.
46. ROTHMAN, Miriam ve SISMAN, Ruth (2016), “Internship Impact on Career Consideration Among Business Students”, Education+Training, S.58(9), ss.1003-1013.
47. SAVICKAS, Mark L. (2002), “Career Construction: A Developmental Theory of Vocational Behavior”, Career Choice and Development (Ed. Duane Brown Associates), Jossey-Bass Publishing, San Francisco, ss.149-205, 4. Baskı.
48. SEKARAN, Uma (1992), Research Methods for Business: A Skill-Building Approach, John Wiley and Sons Inc Publisher, New York, 2. Baskı.
49. SPECTOR, Nancy, SILVESTRE, Josephine, ALEXANDER, Maryann, MARTIN, Brendan, HOOPER, Janice I., SQUIRES, Allison ve OJEMENI, Melissa (2020), “NCSBN Regulatory Guidelines and Evidence-Based Quality Indicators for Nursing Education Programs”, Journal of Nursing Regulation, S.11(2), ss.1-64.
50. STEBBINS, Robert A. (1970), “Career: The Subjective Approach”, The Sociological Quarterly, S.11(1), ss.32-49.
51. TAYLOR, Karen M. ve BETZ, Nancy E. (1983), “Applications of Self-Efficacy Theory to the Understanding and Treatment of Career Indecision”, Journal of Vocational Behavior, S.22, ss. 63-81.
52. TÜRK DİL KURUMU - TDK (2025), “Kariyer, Yeterlilik, Meslek”, Büyük Türkçe Sözlük, TDK Yayınları, Ankara, https://sozluk.gov.tr/ (Erişim tarihi: 22.04.2025).
53. WADDINGTON, Julie (2023), “Self-Efficacy”, ELT Journal, S.77(2), ss.237-240.
54. YAŞLIOĞLU, M. Murat (2017), “Sosyal Bilimlerde Faktör Analizi ve Geçerlilik: Keşfedici ve Doğrulayıcı Faktör Analizlerinin Kullanılması”, İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, S.46, ss.74-85.
55. YEŞİLYAPRAK, Binnur (2019), “Türkiye’de Mesleki Rehberlik ve Kariyer Danışmanlığı Hizmetleri: Güncel Durum ve Öngörüler”, Kariyer Psikolojik Danışmanlığı Dergisi, S.2(2), ss.73-102.
56. 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu (05.06.1986 tarih ve 19139 sayılı Resmî Gazete).
57. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Meslek Yüksekokulları Eğitim, Uygulama ve Staj Yönergesi (05.02.2019 tarih ve 02/27 sayılı Senato Kararı).