Dış Ticaret Çalışanlarının İçsel Motivasyonlarının İşletmelerin Lojistik Performansına Etkisi

Öz

Bu araştırma, dış ticaret alanında faaliyet gösteren işletmelerde çalışanların içsel motivasyonlarının lojistik performansı üzerindeki etkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada lojistik performans; gümrük süreçleri, altyapı yeterliliği, hizmet kalitesi, zamanlama, uluslararası sevkiyat yönetimi ve takip-izleme mekanizmaları olmak üzere altı boyutta ele alınmıştır. Araştırma kapsamında ilgili departman çalışanlarından elde edilen veriler Smart PLS 4 programında analiz edilerek içsel motivasyonun bu boyutların her birine olan katkısı yorumlanmıştır. Bulgular, yüksek düzeyde içsel motivasyona sahip çalışanların gümrük işlemlerinde hız ve doğruluk sağladığını, mevcut altyapıyı daha etkin kullandığını, hizmet kalitesini yükselttiğini, teslimat sürelerine uyumu artırdığını, uluslararası sevkiyatlarda koordinasyonu güçlendirdiğini ve takip-izleme süreçlerinde şeffaf bilgi akışı üzerinde etkisi olduğunu göstermektedir. Elde edilen bu sonuçlar lojistik performansın yalnızca teknolojik altyapı ve dışsal kaynaklarla değil aynı zamanda insan kaynağının psikolojik ve davranışsal yönleriyle de şekillendiğini ortaya çıkartmıştır. Araştırma, lojistik sektöründe rekabet gücünü artırmak isteyen işletmelerin teknik ve süreç odaklı yatırımların yanı sıra çalışanların içsel motivasyonunu güçlendirecek stratejilere de öncelik vermesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Dış Ticaret
• İçsel Motivasyon
• Lojistik Performans

The Impact of Employee Intrinsic Motivation on the Logistics Performance of Foreign Trade Businesses

Abstract

This study aims to reveal the impact of employee intrinsic on logistics performance among businesses operating in foreign trade. Logistics performance is examined in six dimensions: customs processes, infrastructure adequacy, service quality, timelines, international shipment management, and track-and-trace mechanisms. Data obtained from employees in relevant departments were analyzed using Smart PLS 4, and the contribution of intrinsic motivation to each of these dimensions was interpreted. The findings indicate that employees with high levels of intrinsic motivation ensure speed and accuracy in customs procedures, utilize existing infrastructure more effectively, improve service quality, increase adherence to delivery schedules, strengthen coordination in international shipments, and promote transparent information flow in track-and-trace processes. These results reveal that logistics performance is shaped not only by technological infrastructure and external resources, but also by the psychological and behavioral aspects of human resources. The research emphasizes that businesses seeking to increase their competitiveness in the logistics sector should prioritize strategies that strengthen the intrinsic motivation of their employees, in addition to technical and process-oriented investments.

Keywords

• Foreign Trade
• Intrinsic Motivation
• Logistics Performance

Kaynakça

1. ADA, Nesrin, ETHIRAJAN, Manavalan, KUMAR, Anıl, VIMAL, Kek, NADEEM, Simon Peter, KAZANCIOĞLU, Yiğit ve KANDASAMY, Jayakrishna (2021), “Blockchain Technology for Enhancing Traceability and Effıciency in Automobile Supply Chain - A Case Study”, Sustainability, S.13(24), ss.(13667).
2. AKDOĞAN, Mehmet Şahin ve DURAK, Aşkın (2017), “Lojistik Şirketlerin İlişki Pazarlaması Yönelimlerinin Lojistik Performans ve Pazarlama Performanslarına Etkisi”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, S.10(50), ss.621-633.
3. ARVIS, Jean François, OJALA, Lauri, WIEDERER, Christian, SHEPHERD, Ben, RAJAN, Rajesh, SOURDIN, Patricia ve NAULA, Tapio (2018), Connecting to Compete 2018: Trade Logistics in the Global Economy – The Logistics Performance Index and Its Indicators, The World Bank Publisher, Washington DC.
4. BARDAK, Furkan ve MAMATOĞLU, Nihal (2023), “Çalışanlar için İçsel Motivasyon Ölçeği: Geçerlilik ve Güvenirlik Çalışması”, Humanistic Perspective, S.5(3), ss.1072-1097.
5. BOGOMYAKOV, Evgeny (2022), “Effect of Employee Motivation on Job Performance and the Role of Commitment: An Exploratory Study in the Automobile Industry in Russia”, Yüksek Lisans Tezi, Antalya Bilim Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Antalya.
6. CHRISTOPHER, Martin (2016), “Logistics & Supply Chain Management”, Pearson Education, Harlow, 5. Baskı.
7. COHEN, Jakob (1988), Statistical Power Analysis For The Behavioral Sciences, Lawrence Erlbaum Associates Publisher, Hillsdale, 2. Baskı.
8. ÇAKMAK, Emrah ve DURAN, Şenol (2018), “Lojistik Maliyetlerinin Dış Ticaret Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”, İşletme ve İktisat Araştırmaları Dergisi, S.6(4), ss.112-128.

9. ÇETİNKAYA, Cengiz ve ERSÖZ, Fikret (2019), “Lojistik Performans Göstergeleri İle Dış Ticaret İlişkisi Üzerine Bir Değerlendirme”, Uluslararası Ticaret ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, S.3(1), ss.45-60.
10. DIEP, Nguyen Thi Ngoc, CANH, Tran Quang ve THACH, Nguyen Ngọc (2024), “How to Improve the Logistics Performance Index”, Partial Identification in Econometrics and Related Topics (Ed. Nguyen Ngoc Thach, Nguyen Duc Trung, Doan Thanh Ha, Vladik Kreinovich), Springer Nature Publisher, Switzerland, ss.481-494.
11. FORNELL, Claes ve LARCKER, David Ford (1981), “Evaluating Structural Equation Models with Unobservable Variables and Measurement Error”, Journal of Marketing Research, S.18(1), ss.39-50.
12. GAGNÉ, Michael ve DECI, Edward Lawrence (2005), “Self-Determination Theory and Work Motivation”, Journal of Organizational Behavior, S.26(4), ss.331-362.
13. GASSMANN, Olivier ve KEUPP, Marcus Mathias (2007), “The Competitive Advantage of Early and Rapidly Internationalising Smes in the Biotechnology Industry: A Knowledge-Based View”, Journal of World Business, S.42(3), ss.350-366.
14. HAIR, Joseph Frederick, BLACK, William Charles, BABIN, Barry James ve ANDERSON, Rolph Edward (2017), Multivariate Data Analysis, Pearson Education Limited Publisher, London, 8. Baskı.
15. HAIR, Joseph Frederick, HULT, Gustav Tomas Michael, RINGLE, Christian Michael ve SARSTEDT, Marko (2021), A Primer on Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM), SAGE Publications, California, 3. Baskı.
16. HAIR, Joseph Frederick, RISHER, Jeffrey James, SARSTEDT, Marko ve RINGLE, Christian Michael (2017), “When to Use and How to Report the Results of PLS-SEM”, European Business Review, S.31(1), ss.2-24.
17. HILL, Charles William Lazonick (2014), International Business: Competing in the Global Marketplace, McGraw-Hill Education Publisher, Berkshire, 10. Baskı.
18. HOLZNER, Mario ve PECI, Florin (2011), “The Impact of Customs Procedures on Business Performance: Evidence From Kosovo”, World Customs Journal, S.6(1), ss.17-30.
19. KILIBARDA, Miloš, ANDREJIĆ, Mirjana ve POPOVIĆ, Vojislav (2017), “Efficiency of Logistics Processes in Customs Procedures”, Journal of Applied Engineering Science, S.15(4), ss.530-537.
20. KOCA, Mevlüt (2021), “Lojistik Sektörünün Dış Ticaret Gelişimi Üzerine Etkisinin İncelenmesi: Türkiye Örneği”, Mersin Üniversitesi Denizcilik ve Lojistik Araştırmaları Dergisi, S.3(1), ss.40-62.
21. KOTLER, Philip ve KELLER, Kevin Lane (2016), Marketing Management, Pearson Education Publisher, London, 15. Baskı.
22. KÖSE, Zeynep ve ÖZGÜNER, Zeynep (2025), “Relationship Between Logistics Performance, Trade Volume and Economic Growth”, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, S.38, ss.230-252.
23. LEE, Jeong Won ve SONG, Yeujeong (2019), “Promoting Employee Job Crafting at Work: The Roles of Motivation and Team Context”, Personnel Review, S.49(3), ss.689-708.
24. MAHRUM FERİK, Nefise Gaye ve DİL ŞAHİN, Meltem (2024), “Lojistik Yönetiminin Dış Ticaret Üzerine Etkisinin Literatür Taraması ile İncelenmesi”, İktisadi Araştırmalar Dergisi, S.2(2), ss.72-78.
25. MENTZER, John Thomas, DEWITT, William, KEEBLER, James Samuel, MIN, Seungjin, NIX, Nancy Winifred, SMITH, Charles David ve ZACHARIA, Zacharias George (2001), “Defining Supply Chain Management”, Journal of Business Logistics, S.22(2), ss.1-25.
26. MEŞİN, Kevser ve CURA, Fatih (2022), “Türkiye Dış Ticaretinin Lojistik Performans Çerçevesinde Değerlendirilmesi”, Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi, S.22(2), ss.139-149.
27. MOTTAZ, John Calvin (1985), “The Relative Importance of Intrinsic and Extrinsic Rewards as Determinants of Work Satisfaction”, The Sociological Quarterly, S.26(3), ss.365-385.
28. NGUYEN, Tuan Hieu (2021), “Improving International Shipment Efficiency to Enhance Trade Competitiveness In Developing Countries”, International Journal of Logistics Management, S.32(2), ss.345-362.
29. NUNNALLY, Jum Clarence ve BERNSTEIN, Ira Harry (1994), Psychometric Theory, McGraw-Hill Publisher, New York, 3. Baskı.
30. ÖZDEMİR, Levent (2023), “The Association Among Dimensions of Financial Development and Logistics Performance”, Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, S.57, ss.201-217.
31. ÖZGÜN ACAR, Derya ve BENLİ, Muhammed (2021), “Dış Ticarette Lojistik Performansın Etkisi”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, S.19(4), ss.48-65.
32. ÖZOĞLU, Buket ve ERDEMİR, Mustafa Burak (2021), “Lojistik Performansın Pazarlama Performansı ve Müşteri Memnuniyetine Etkisi: Üretim İşletmeleri Üzerine Bir Araştırma”, Business & Management Studies: An International Journal, S.9(3), ss.994-1011.
33. ÖZSOY, Seren, TUNAHAN, Hakan ve ESEN, Sinan (2019), “Effect of Knowledge Spillover on the Logistics Performance”, Alphanumeric Journal, S.7, ss.45-58.
34. REIDELL LAW FIRM (2025), “Understanding FDA Compliance: A Key Step for Exporting to the U.S. Market”, News from Our Members, https://www.iaccse.com/understanding-fda-compliance-a-key-step-for-exporting-to-the-u-s-market (Erişim Tarihi: 09.08.2028).
35. REZAEI, Jafar, VAN ROEKEL, Wilco S. ve TAVASSZY, Loránt (2018), “Measuring the Relative Importance of the Logistics Performance Index Indicators Using Best Worst Method”, Transport Policy, S.68, ss.158-169.
36. TİCARET BAKANLIĞI (2025), “Gümrük İdarelerinde Kullanılan Belgeler”, Gümrük İşlemleri, https://ticaret.gov.tr/gumruk-islemleri/gumruk-idarelerinde-kullanilan-belgeler (Erişim Tarihi: 10.08.2025).
37. UĞURLU, Mehmet ve KESER, Hüseyin (2020), “Dış Ticaretin Gelişiminde Lojistik Sektörünün Rolü”, Social Mentality and Researcher Thinkers Journal, S.6(37), ss.2061-2069.
38. WORLD BANK (2023), Connecting to Compete 2023: Trade Logistics in an Uncertain Global Economy, International Bank for Reconstruction and Development Publisher, Washington DC.
39. WORLD BANK (2023), “Logistics Performance Index 2023”, World Bank Corporate Web Page, https://lpi.worldbank.org (Erişim Tarihi: 09.08.2025).
40. YILDIZ, Derya ve ŞEN, Gülaçtı (2024), “The Effect of Employee Motivation on Performance and Work Commitment”, Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, S.59(2), ss.666-693.
41. YILDIZ, Deniz ve WOLFF, Reyhan Ayşe (2018), “Türkiye’de Lojistik Yönetimindeki Gelişmeler: Stratejik Bir Bakış Açısı”, Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, S.7(3), ss.187-198.