Memlûk Devleti’nin Kuruluş Dönemindeki Siyasî Mücadele ve İhtilaflar (648-658/1250-1260)
Öz
Bizans ve Sâsânî gibi büyük devletler, ordularını paralı askerlerle (Memlûk), güçlendirmişlerdir. Benzeri bir durum Müslüman devletler için de geçerli olmuş ve Memlûkler, Abbâsî Halifesi Mu’tasım (833-842) döneminde orduya yoğun bir şekilde alınmaya başlanmıştır. Memlûkler, Sâmânî (819-1005), Gazneli (963-1186), Fâtımî (909-1171), Selçuklu (1040-1308) ve Eyyûbî Devleti’nde (1171-1462) önemli bir yere sahip olmuşlardır. Özellikle Eyyûbî Devleti’nde Selâhaddîn Eyyûbî (1171-1193) döneminde Memlûklerin ordu içerisindeki nüfuzları giderek artmış, onlar Haçlılara karşı kazanılan zaferlerde önemli bir rol oynamışlardır. Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’s-Sâlih (1240-1249) döneminde Memlûklerin sistemli bir şekilde orduya alınması devam etmiş, onlara dinî ve askerî eğitim verilmiştir. el-Melikü's-Sâlih, vefat ettikten sonra oğlu Turanşah 1250 yılında Eyyûbî Devleti’nin yeni hükümdarı olmuştur. Turanşah, Fransa Kralı IX. Louis’i büyük umutlarla geldiği İslâm topraklarında Memlûklerin de yardımıyla Mısır’da büyük bir yenilgiye uğratmıştır. Böylece IX. Louis, VII. Haçlı Seferi’nde istediği sonucu elde edememiştir. Turanşah, bu zaferde önemli kahramanlıklar gösteren Memlûklerin devlet üzerindeki etkisini ortadan kaldırmak istemiş fakat bu isteğini gerçekleştiremeden Memlûkler tarafından öldürülmüştür. Bu gelişmelerin bir sonucu olarak Memlûkler 1250 yılında Mısır’da yönetimi ele geçirmiş ve bağımsız bir devlet kurarak tarih sahnesine çıkmışlardır. Bu çalışma, Memlûk Devleti’nin ilk on yılında meydana gelen siyasî mücadele ve ihtilafların neden ve sonuçlarını analiz etmek, Memlûklerin dış tehditlere karşı gösterdikleri askeri başarılarının yanı sıra iç siyasî istikrarsızlıklarını da ele alarak, bu dönemin dinamiklerini kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın önemi ise Memlûk Devleti’nin kuruluş sürecini ve bu dönemin İslâm dünyası üzerindeki etkilerini inceleyerek, tarihsel bağlamda önemli bir dönemi anlamaya katkı sağlamaktadır. Bu bağlamda, Memlûklerin İslâm dünyasının liderliğini üstlenmelerine giden yolun temel taşlarını anlamak isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Çalışmada olaylar objektif bir şekilde ele alınmaya çalışılmış ve tümevarım yöntemi kullanılarak çalışma değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler
Political Struggle and Disputes in the Foundation Period of Mamlūk State (648-658/1250-1260)
Öz
Great states such as Byzantium and Sasania strengthened their armies with money soldiers (Mamlūk). A similar situation was also valid for Muslim states and Mamlūks started to be intensively recruited to the army during the reign of Abbasid Caliph Mu'tasım (833-842). Ghaznavid (963-1186), Fatimid (909-1171), Seljuk (1040-1308) and Ayyūbid (1171-1462) states. Especially during the reign of Salāhaddīn Ayyūbī (1171-1193) in the Ayyūbid State, the influence of the Mamlūks in the army gradually increased and they played an important role in the victories against the Crusaders. During the reign of the Ayyubid ruler al-Malik al-Sālih (1240-1249), the systematic recruitment of Mamlūks continued and they were given religious and military training. After the death of al-Malik al-Sâlih, his son Turanşah became the new ruler of the Ayyûbid State in 1250. Turanşah defeated King Louis IX of France in Egypt with the help of the Mamlūks in the Islamic lands he came with great hopes. Thus, Louis IX could not achieve the desired result in the seventh th Crusade. Turanşah wanted to eliminate the influence of the Mamlūks on the state, who showed important heroism in this victory, but he was killed by the Mamlūks before he could realise this wish. As a result of these developments, the Mamlūks took over the administration in Egypt in 1250 and established an independent state and appeared on the stage of history. This study aims to analyse the causes and consequences of the political struggles and conflicts that took place in the first decade of the Mamlūk State, and to comprehensively examine the dynamics of this period by addressing the internal political instability of the Mamlūks as well as their military successes against external threats. The importance of the study is that it contributes to the understanding of an important period in the historical context by examining the establishment process of the Mamlūk State and the effects of this period on the Islamic world. In this context, it is an important source for researchers who want to understand the cornerstones of the path leading to the Mamlūks assuming the leadership of the Islamic world. In the study, the events were tried to be handled objectively and the study was evaluated using the inductive method.
Anahtar Kelimeler
