Türkiye’de Belediye İktisadi Teşebbüslerinin Kamu Sektörü Sosyal Girişimi Olarak Değerlendirilmesi

Öz

Sosyal girişimcilik, karmaşık toplumsal sorunlara yenilikçi çözümler getirmesiyle öne çıkmaktadır. Mevcut literatür, sosyal girişimcilik modellerini misyon, gelir, inovasyon ve bağlam gibi çeşitli boyutlara göre sınıflandırmıştır. Ancak bu tipolojiler, özellikle farklı kültürel ve ekonomik bağlamlardaki örgütsel ve yönetim çeşitliliğini yansıtacak şekilde yeterince incelenmemiştir. Nitekim literatür, gelecek araştırmaların farklı bağlamları dikkate alması yönünde güçlü bir çağrı yapmaktadır. Bu çalışma ise Türkiye bağlamına odaklanarak genelde ilişkilendirilmeyen Türkiye'deki kamu yönetimi ve sosyal girişimcilik yazınını birleştirerek özgün bir kavramsal bakış açısı sunmaktadır. Buna göre yerel yönetimlere bağlı Belediye İktisadi Teşebbüslerinin (BİT), hibrit ve misyon odaklı doğaları sebebiyle ‘Kamu Sektörü Sosyal Girişimi’ olarak yeniden kavramsallaştırılması önerilmektedir. Bu yeni çerçevenin, BİT'lerin sadece ekonomik verimlilik veya siyasi meşruiyet aracı olarak değil, toplumsal değer yaratan aktörler olarak rollerini anlamamıza nasıl yardımcı olacağı sorgulanmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye’nin kendine özgü sosyo-politik yapısındaki BİT'leri analiz etmek ve refah devletinin dönüşümünü anlamak için kamu sektörü sosyal girişimciliğinin kritik bir analitik çerçeve sunduğu savunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Girişimcilik
• Belediye İktisadi Teşebbüsleri
• Kamu Sektörü Sosyal Girişimi
• Yönetim
• Yerel Yönetimler

EVALUATING MUNICIPAL ENTERPRISES IN TÜRKİYE AS PUBLIC SECTOR SOCIAL ENTERPRISES

Öz

Social entrepreneurship stands out by offering innovative solutions to complex social problems. The existing literature has classified social entrepreneurship models based on various dimensions such as mission, revenue, innovation, and context. However, these typologies have not been adequately examined to reflect the organizational and managerial diversity, particularly across different cultural and economic contexts. As a result, the literature strongly calls for future research to consider different contexts. Focusing on the Turkish context, this study offers an original conceptual perspective by integrating the generally unrelated public administration and social entrepreneurship literature in Türkiye. It proposes that Municipal Economic Enterprises, affiliated with local governments, should be reconceptualized as Public-Sector Social Enterprises due to their hybrid and mission-oriented nature. The study questions how this new framework helps us understand Municipal Economic Enterprises' roles not only as instruments of economic efficiency or political legitimacy but also as actors creating social value. Consequently, it is argued that the public sector social entrepreneurship provides a critical analytical framework for analyzing Municipal Economic Enterprises within Türkiye's unique socio-political structure and understanding the transformation of the welfare state.

Anahtar Kelimeler

• Social Entrepreneurship
• Municipal Enterprises
• Public-Sector Social Enterprise
• Management
• Local government

Kaynakça

1. Abebe, M. A., Kimakwa, S. & Redd, T. (2020) Toward a Typology of Social Entrepreneurs: The Interplay Between Passionate Activism and Entrepreneurial Expertise. Journal of Small Business and Enterprise Development 27(4), 509–530.
2. Akdeve, E. et al. (2025) Sosyal Etki Değerlendirmesi Temel Kavramlar ve Türkiye İçin Bir Model Rehberi. Konya: Kültür Yayınları.
3. Akgül, A. (2024) Sosyal Belediyecilik Bağlamında Kent Lokantaları: Denizli Kent Lokantası Örneği. Çalışkan Ercan, S. (der.), Güncel Kent, Çevre, Yerel Yönetim Politikaları ve Uygulamaları (165–190). Gaziantep: Özgür Yayınları.
4. Aksoy, Ş. (1994) Türkiye’de Kamu İktisadi Teşebbüsleri: Genel Bir Bakış. Amme İdaresi Dergisi 27(2), 3–23.
5. Aktan, C. C. (2010) Kamu Girişimciliğinin Başarısızlığı Niçin Kamu Teşebbüsleri Özel Teşebbüslerden Daha Başarısız?. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 2(1), 85–99.
6. Alter, K. (2007) Social Enterprise Typology. Wilmington: Virtue Ventures LLC.
7. Arslan, N. T. (2010) Klasik-Neo Klasik Dönüşüm Süreci: Yeni Kamu Yönetimi. CÜ İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 11(2), 21–38.
8. Atmaca, Y. & Geylani, D. (2020) Girişimci Yönetim, Girişimci Belediyecilik ve Yerel Kalkınma. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi (20), 249–270.

9. Berkün, S. (2017) Türkiye’de Sosyal Belediyecilik Anlayışı. Şarkiyat 9(2), 582–598.
10. Bernier, L. & Hafsi, T. (2007) The Changing Nature of Public Entrepreneurship. Public Administration Review 67(3), 488–503.
11. Bilgiç, V. (2003) Yeni Kamu Yönetimi Anlayışı. Balcı, A. et al. (der.), Kamu Yönetiminde Çağdaş Yaklaşımlar (25–38). Ankara: Seçkin Yayınları.
12. Bozlağan, R. (2004) Belediye İktisadî Teşebbüslerinin Özelleştirilmesinde Temel Sorun. Mevzuat Dergisi, no. 77, 7–13.
13. Buğra, A. & Savaşkan, O. (2014) New Capitalism in Turkey: The Relationship between Politics, Religion and Business. Cheltenham: Edward Elgar Publishing.
14. Ciritli, İ. & İzci, F. (2016) Kamu Yönetiminde Girişimcilik ve İnovasyon. Çatı, K. (der.), Girişimcilik ve İnovasyon Yönetimi (299–334). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık.
15. Çöpoğlu, M. (2014) Sosyal Belediyecilik ve Sorunları. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 5(2), 223–247.
16. Defourny, J. & Nyssens, M. (2010). Conceptions of Social Enterprise and Social Entrepreneurship in Europe and the United States: Convergences and Divergences. Journal of Social Entrepreneurship 1(1), 32–53.
17. Defourny, J. & Nyssens, M. (2017) Fundamentals for an International Typology of Social Enterprise Models. International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations 28(6), 2469–2497.
18. Demirbaş, T. et al. (2018) Yeni Kamu İşletmeciliği Bakış Açısıyla Türkiye’de Belediyelerin Şirketler Yoluyla Hizmet Sunma Modelinin Değerlendirilmesi. Yönetim Bilimleri Dergisi 15(30), 145–175.
19. Diochon, M. & Anderson, A. R. (2009) Social Enterprise and Effectiveness: A Process Typology. Social Enterprise Journal 5(1), 7–29.
20. Drucker, P. (1988) Management and the World Work. Harvard Business Review no. 65, 68–75.
21. Ergülen, A., Ünal, Z. & Harmankaya, İ. (2020) Girişimcilik Kültürünün Gelişimine Yerel Yönetimlerin Katkısı: Türkiye’deki Büyükşehir Belediyelerinin Etkinliklerinin Veri Zarflama Analiziyle Değerlendirilmesi. International Journal of Entrepreneurship and Management Inquiries 4(6), 49–63.
22. Eryılmaz, B. (2010) Kamu Yönetimi: Düşünceler, Yapılar, Fonksiyonlar. Ankara: Okutman Yayıncılık.
23. García-Jurado, A., Pérez-Barea, J. J. & Nova, R. J. (2021) A New Approach to Social Entrepreneurship: A Systematic Review and Meta-Analysis. Sustainability 13(5), 2754.
24. Gregory, D. J. & Anderson, B. B. (2006) Framing a Theory of Social Entrepreneurship: Building on Two Schools of Practice and Thought. R. Mosher-Williams (der.), Research on Social Entrepreneurship: Understanding and Contributing to an Emerging Field (39–66). Washington DC: ARNOVA.
25. Gupta, P. et al. (2020) Social Entrepreneurship Research: A Review and Future Research Agenda. Journal of Business Research, no. 113, 209–229.
26. Kalkışım, H. M. (2016) Social Municipality Perception in Turkey: A Case Study in the Istanbul, Izmir, Adana, Diyarbakır Metropolitan Municipalities. Turkish Economic Review 3(1), 216–224.
27. Kavruk, H. (2005) Yerel Yönetim Şirketleri. Özgür, H. & Kösecik, M. (der.), Yerel Yönetimler Üzerine Güncel Yazılar-I: Reform (421–448). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.
28. Kepenek, Y. (1990) 100 Soruda Gelişimi, Sorunları ve Özelleştirilmeleriyle Türkiye’de Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT). İstanbul: Gerçek Yayınevi.
29. Kesgin, B. (2012) Kentsel Yoksulluğa Yönelik Yerinden ve Yerel Müdahale: Sosyal Belediyecilik. SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, no. 26, 169–180.
30. Keyder, Ç. (1987) State and Class in Turkey: A Study in Capitalist Development. London: Verso.
31. Klein, P. G. et al. (2010) Toward a Theory of Public Entrepreneurship. European Management Review 7(1), 1–15.
32. Koçak, O. & Kavi, E. (2014) Sosyal Politika Aktörü Olarak Sosyal Girişimci Belediyecilik. Hak İş Uluslararası Emek ve Toplum Dergisi 3(6), 26–49.
33. Lubberink, R. et al. (2018) Innovation for Society: Towards a Typology of Developing Innovations By Social Entrepreneurs. Journal of Social Entrepreneurship 9(1), 52–78.
34. Mair, J., Battilana, J. & Cardenas, J. (2012) Organizing for Society: A Typology of Social Entrepreneuring Models. Journal of Business Ethics, no. 111, 353–373.
35. Malbeleği, N. (2019) Belediye İktisadi Teşebbüsleri Üzerine Bir İnceleme. İdare Hukuku ve İlimleri Dergisi 18(1), 31–60.
36. Mens, J. et al. (2021) A Typology of Social Entrepreneurs in Bottom-Up Urban Development. Cities, no. 110, 103066.
37. Nas, M. (2013) Belediye İktisadi Teşebbüsleri İstanbul Büyükşehir Belediyesi Örneği. İstanbul Aydın Üniversitesi Dergisi 5(18), 23–38.
38. Oktay, E., Zeren, H. & Pekküçükşen, Ş. (2016) Belediyelerin Sosyal Girişimcilik Faaliyetlerinin Yerel Kalkınmaya Etkisi: Denizli Belediyesi Örneği. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 5(2), 267–276.
39. Öniş, Z. (2004) Turgut Özal and His Economic Legacy: The Turkish Neo-Liberal Transformation in a Comparative Perspective. Middle Eastern Studies 40(4), 113–134.
40. Övgün, B. (2009). Türkiye’de Kamu İktisadi Teşebbüsü Olgusu. Ankara: Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları.
41. Özdemir, G. (2008) Belediye İktisadi Teşebbüslerinin Özelleştirilmesi. Sayıştay Dergisi, no. 71, 41–74.
42. Özdemir, G. (2011) Belediye İktisadi Teşebbüsleri’nin Kuruluş Amacı, Hukuki Dayanakları ve Güncel Durum. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 11(22), 59–84.
43. Özer, M. A. (2005) Günümüzün Yükselen Değeri: Yeni Kamu Yönetimi. Sayıştay Dergisi, no. 59, 3–46.
44. Özer, M. A. & Çiftçi, A. (2023) Türkiye’de Sosyal Belediyeciliğin Dünü Bugünü. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 25(1), 24–44.
45. Öztürk, A. O. (2012) Kamu Örgütlerinde Girişimcilik. ISGUC: The Journal of Industrial Relations and Human Resources 14(4), 151–170.
46. Pamuk, Ş. (2018) Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
47. Saebi, T., Foss, N. J. & Linder, S. (2019) Social Entrepreneurship Research: Past Achievements and Future Promises. Journal of Management 45(1), 70–95.
48. Salavou, H. & Cohen, S. (2021) Towards a Typology of Social Enterprises Based on Performance: Some New Evidence. Journal of Social Entrepreneurship 12(3), 380–398.
49. Şataf, C. & Taşdelen, S. (2019) Türkiye’de Sosyal Belediyecilik Faaliyetleri Çerçevesinde Antalya Büyükşehir Belediyesi Örneği. Ekonomi Bilimleri Dergisi 11(1), 1–23.
50. Yalman, G. L. (2015) Transition to Neoliberalism: The Case of Turkey in the 1980s. İstanbul: Bilgi University Press.
51. Zahra, S. A. et al. (2009) A Typology of Social Entrepreneurs: Motives, Search Processes and Ethical Challenges. Journal of Business Venturing 24(5), 519–532.
52. Zampetakis, L. A. & Moustakis V. S. (2010) An Exploratory Research on the Factors Stimulating Corporate Entrepreneurship in the Greek Public Sector. International Journal of Manpower 31(8), 871–887.