Türkiye’de Demokrasinin Konsolidasyonu Süreci Açısından 15 Temmuz 2016 Sonrası Ordu-Siyaset İlişkisinin Değişimi

Yıl 2026, Cilt: 14 Sayı: 1 , 225 - 250 , 02.04.2026

Yunus Arıncı

https://doi.org/10.14782/marmarasbd.1914395

https://izlik.org/JA45ZU99EC

Öz

Bu çalışma, Türkiye’nin demokratikleşme aşamalarında asker-sivil ilişkilerine yönelik tarihsel arka plandan hareketle demokrasinin konsolidasyon sürecini incelemektedir. Özellikle 15 Temmuz askeri kalkışmasına kadarki süreç, Türkiye’de ordunun siyasete doğrudan müdahale ettiği darbeler dönemini demokrasi tarihi bakımından üzücü birer vaka olarak göz önüne serer. Bu bağlamda askerlik mesleğinin iç ve dış tehditlere karşı devleti koruyan hiyerarşik otonom bir güç oluşu, demokratik temayüllerin ve kanuni tanımların yetersizliği nedeniyle siyasetin gündemiyle anılmasına neden olmuştur. Demokrasinin sivilleşme çabaları dikkate alındığında Türkiye’de söz konusu durum, sıklıkla ordu-siyaset ilişkisini anti-demokratik ilişkiler boyutuna taşımıştır. Dolayısıyla 15 Temmuz sonrası yapılan kanuni düzenlemelerle sivil denetim faaliyetinin önemi artmış ve yargı birliği sağlanarak, ordu-siyaset ilişkisinin demokratik şekilde konsolide edilebilmesinin önü açılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Demokrasi , Siyaset , Ordu , Sivil Denetim , Anayasa , 15 Temmuz

The Change in Civil-Military Relations After July 15, 2016 Regarding the Consolidation of Democracy in Türkiye

https://izlik.org/JA45ZU99EC

Öz

This study examines the process of democratic consolidation, drawing on the historical background of civil–military relations in Turkey’s democratization trajectory. In particular, the period leading up to the July 15, 2016 coup attempt represents a troubling phase in which the military directly intervened in politics. In this context, the characterization of the military as a hierarchical and autonomous institution tasked with protecting the state against internal and external threats has led to its persistent involvement in political affairs, largely due to the weakness of democratic norms and ambiguities in legal frameworks. Therefore, in the aftermath of July 15, legal reforms increased the scope of civilian oversight and ensured judicial unity, thereby paving the way for a more democratically consolidated pattern of civil–military relations.

Anahtar Kelimeler

Democracy , Politics , Army , Civilian Control , Constitution , July 15

Kaynakça

• 1 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (10.07.2018) Resmî Gazete, Sayı: 30474.
• 4 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (15.07.2018) Resmî Gazete, Sayı: 30479.
• 6 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (15.07.2018) Resmî Gazete, Sayı: 30479.
• 8 Nolu Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (15.07.2018) Resmî Gazete, Sayı: 30479.
• 375 Sayılı KHK (25.07.2018) Resmî Gazete, Sayı: 30489.
• 668 Sayılı KHK (25.07.2016) Resmî Gazete, Sayı: 29781.
• 669 Sayılı KHK (31.07.2016) Resmî Gazete, Sayı: 29787.
• 6756 Sayılı Kanun (09.11.2016) Resmî Gazete, Sayı: 29898.
• 6771 Sayılı Kanun (11.02.2017) Resmî Gazete, Sayı: 30040.
• 703 Sayılı KHK (09.07.2018) Resmî Gazete, Sayı: 30473.
• Atar, Y. (2022) Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Hukuki Rejimi ve Anayasallık Denetimi. Anayasa Yargısı Dergisi 39(1), 223–264.
• AYM Kararlar Dergisi (1986) Sayı 22. Ankara: Anayasa Mahkemesi Yayınları.
• Balta, T. B. & Kubalı, H. N. (2018) Türkiye’de Hukuk Devleti Anlayışı. Ankara.
• Bilgen, P. (1976) 1961 Anayasasına Göre Sıkıyönetim. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları.
• CHP (2016) 20 Temmuz Sivil Darbe Raporu: Karşı Darbe. Ankara: Cumhuriyet Halk Partisi Yayınları.
• Eflatun (2010) Devlet. (Çev. Sevil İnan Sönmez). İstanbul: Akvaryum Yayınları.
• Erdem, F. H. & Coşkun, V. (2019) Askerî Yargı ve Askerî Vesayet. SETA Analiz.
• Gözübüyük, Ş. (2013) Türkiye’nin Yönetim Yapısı. Ankara: Turhan Kitabevi.
• Karatepe, Ş. (2013) Anayasa Hukuku. Ankara: Savaş Yayınları.
• Özbudun, E. (1995) Türk Anayasa Hukuku. Ankara: Yetkin Yayınları.
• Parla, T. (2002) Türkiye’de Anayasalar. İstanbul: İletişim Yayınları.
• Resmî Gazete (10.01.1961) Sayı: 10703.
• Resmî Gazete (26.07.1972) Sayı: 14257.
• Resmî Gazete (12.03.1983) Sayı: 17985.
• Resmî Gazete (13.05.2010) Sayı: 27580.
• Resmî Gazete (22.06.2013) Sayı: 28685.
• Resmî Gazete (11.02.2017) Sayı: 29976.
• Resmî Gazete (15.02.2017) Sayı: 29980.
• Sakallıoğlu, Ü. C. (1997) The Anatomy of the Turkish Military’s Autonomy. Comparative Politics 29(2), 151–166.
• T.C. Cumhurbaşkanlığı (2018) Olağanüstü Hal Kapsamında Çıkarılan Kanun Hükmünde Kararnameler Külliyatı. Ankara: T.C. Cumhurbaşkanlığı Yayınları.
• Tuncel, G. & Demirhan, Y. (2018) 15 Temmuz Darbe Girişimi Sonrasında Çıkartılan Kanun Hükmünde Kararnamelerin Kamu Yönetimine Etkisi. Birey ve Toplum, no. 16, 9–26.
• Yayla, A. (2018) 15 Temmuz Direnişi ve Türkiye Demokrasisi. Liberal Düşünce Dergisi, no. 39.