Okul Yöneticilerinin Bakış Açısıyla Örgütsel Adanma

Yıl 2026, Cilt: 63 Sayı: 63, 176 - 203, 27.01.2026

Muhammet İşler , Ali Taş

https://doi.org/10.15285/maruaebd.1471462

Öz

Araştırma kapsamında öğretmelerin adanmışlığı üzerinde etkisi bulunan faktörler ve adanmışlığın sonuçlarına yönelik okul müdürü görüşlerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Bu bağlamda nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji (olgubilim) deseni tercih edilmiştir. Çalışma grubu, maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemi esas alınarak oluşturulmuş olup araştırma, İstanbul’da Anadolu yakasındaki farklı ilçelerde bulunan farklı kademelerdeki okullarda hali hazırda görev yapmakta olan 6’sı kadın ve 6’sı erkek olmak üzere 12 okul müdürü ile gerçekleştirilmiştir. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmış ve tematik analiz yöntemi ile tahlil edilmiştir. Gerçekleştirilen analiz sonucunda öğretmenlerin örgütsel adanmışlığı üzerinde etkisi bulunan faktörler; yönetim kaynaklı, örgüt kaynaklı ve birey kaynaklı etkenler biçiminde kategorize edilmiştir. Adanmışlığın sonuçları ise öğretmenin kendisine, öğrenciye, diğer öğretmenlere ve yönetim süreçlerine etkileri biçiminde düzenlenmiştir. Bu araştırma gerek yöntem gerekse çalışma grubu bakımından literatüre yenilik katmakta ve araştırma sonucunda ortaya çıkan veriler ise örgütsel adanma olgusunu derinlemesine anlamaya imkân sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel adanma , öğretmen adanmışlığı , okul yöneticileri , öğretmen , okul.

Organizational Commitment From The Perspective Of School Administrators

Öz

Within the scope of the research, it was aimed to reveal the school principal's views on the factors that affect teachers' commitment and the results of commitment. In this context, the phenomenology design, one of the qualitative research designs, was preferred. The study group was formed based on the maximum diversity sampling method. The research was conducted with 12 school principals, 6 female and 6 male, working in schools at different levels in different districts on the Anatolian side of Istanbul. Semi-structured interview technique was used during the data collection process. The data obtained were analyzed using the thematic analysis method. As a result of the analysis, the factors that have an impact on teachers' organizational commitment are; they are categorized as management-based, organization-based and individual-related factors. The outcomes of commitment were listed as impacts on the teacher themselves, students, other teachers, and management processes. This research contributes to the literature by offering both methodological and study group-related innovations, and the findings provide an in-depth understanding of the phenomenon of organizational commitment.

Anahtar Kelimeler

Organizational commitment , teacher commitment , school administrators , teacher , school.

Kaynakça

• Ahmet, A. ve Çoğaltay, N. (2021). Sınıf öğretmenlerinin tükenmişlik düzeyleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. International Journal of Social Humanities Sciences Research, 8(68), 888-902. https://doi.org/10.26450/jshsr.2398
• Altunay, E. (2017). İlköğretim okulu öğretmenlerinin örgütsel güven ve adanmışlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 46(213), 37-66. https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/issue/36137/405967 adresinden alınmıştır.
• Ashman, I. (2006). An investigation of the british organizational commitment scale: a qualitative approach to evaluating construct validity. Management Research News, 30(1), 5-24. https://doi.org/10.1108/01409170710724269
• Aslan, M. ve Bakır, A. A. (2014). Öğretmenlerin okullarındaki örgütsel bağlılığa ilişkin görüşleri. The Journal of Academic Social Science Studies, 25(1), 189-206. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2249
• Avcı, A. (2017). Örgütsel bağlılık: kavramsal çevresi ve eğitim örgütleri açısından etkileri. Turkish Studies - Language And Literature, 12(6) 55-76. https://acikerisim.fsm.edu.tr/xmlui/handle/11352/3621 adresinden alınmıştır.
• Aydoğdu, A., (2008) İlköğretim okulu öğretmenlerinin algıladıkları okul müdürü yeterlilikleri ile örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
• Babaoğlan, E. ve Ertürk, E. (2013). Öğretmenlerin örgütsel adalet algısı ile örgütsel adanmışlıkları arasındaki ilişki. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(28-2), 87-101. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/87162 adresinden alınmıştır.
• Balay, R. (2000). Özel ve resmi liselerde yönetici ve öğretmenlerin örgütsel bağlılığı (Ankara ili örneği). (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara.
• Balay, R. (2014). Örgütsel Bağlılık. Nobel Yayınevi.
• Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231-274. https://dergipark.org.tr/en/pub/bitlissos/issue/38061/399955 adresinden alınmıştır.
• Baltacı, A. (2019). Nitel araştırma süreci: nitel bir araştırma nasıl yapılır?. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 5(2), 368-388. https://doi.org/10.31592/aeusbed.598299
• Bayram, L. (2005). Yönetimde yeni bir paradigma: örgütsel bağlılık. Sayıştay Dergisi, (59), 125-139. https://dergipark.org.tr/en/pub/sayistay/issue/61516/918886 adresinden alınmıştır.
• Bıçak, H. ve Gündüz, Y. (2023). Okul yöneticilerinin kullandıkları motivasyonel dil ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 22(86), 391-424. https://doi.org/10.17755/esosder.1123216
• Braun, V., & Clarke, V. (2019). Reflecting on reflexive thematic analysis. Qualitative Research in Sport, Exercise and Health, 11(4), 589-597. https://doi.org/10.1080/2159676X.2019.1628806
• Buluç, B. (2009). Sınıf öğretmenlerinin algılarına göre okul müdürlerinin liderlik stilleri ile örgütsel bağlılık arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 57(57), 5-34. https://dergipark.org.tr/en/pub/kuey/issue/10340/126685 adresinden alınmıştır.
• Canbaz, O. (2019). Ortaöğretim kurumu yöneticilerinin farklılıkları yönetebilme becerileri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
• Celep, C. (2014). Eğitim Örgütlerinde Örgütsel Adanma. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Connelly, L. M. (2010). What is phenomenology?. Medsurg Nursing, 19(2), 127. https://www.proquest.com/openview/ab35d40d1633a022d37a016bad8cea09/1?pq origsite=gscholar&cbl=30764 adresinden alınmıştır.
• Çarıkçı, İ. ve Küçükeşmen, E. (2018). Örgütsel adalet algısı ve örgütsel bağlılığa etkisi: kamu çalışanları üzerine bir araştırma. Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 4(1), 24-44. https://doi.org/10.29131/uiibd.358527
• Çokluk, Ö., Yılmaz, K. ve Oğuz, E. (2011). Nitel bir görüşme yöntemi: odak grup görüşmesi. Kuramsal Eğitimbilim, 4(1), 95-107. https://www.acarindex.com/pdfler/acarindex-8972-1883.pdf adresinden alınmıştır.
• Demircan, T. (2019). Öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri ile örgütsel mutlulukları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Uşak Üniversitesi, Uşak.
• Dur, Ş. ve Akçay, C. (2019). Sınıf öğretmenlerinde iş-yaşam dengesinin, örgütsel bağlılık ve iş doyumu ile ilişkisi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 6(37), 1376–1396. https://doi.org/10.26450/jshsr.1219
• Durna, U. ve Eren, V. (2011). Üç bağlılık unsuru ekseninde örgütsel bağlılık. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 6(2), 210-219. https://dergipark.org.tr/en/pub/doujournal/issue/66653/1042873 adresinden alınmıştır.
• Eğriboyun, D. (2013). Ortaöğretim okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin örgütsel güven, örgütsel destek ve örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki (Bolu ili örneği). (Yayımlanmamış doktora tezi). Abant İzzet Baysal Üniversitesi, Bolu.
• Erden, T. (2019). Okul müdürlerinin liderlik stilleri ve örgütsel sosyalleşmenin örgütsel adanmışlığı yordaması. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Finegan, J. E. (2000). The impact of person and organizational values on organizational commitment. Journal of Occupational and Organizational Psychology, 73(2), 149-169. https://doi.org/10.1348/096317900166958
• Gezgin Kuşadalı, F. (2022). Ortaöğretimde görevli İngilizce öğretmenlerinin örgütsel bağlılıkları ile iş doyumu algıları arasındaki ilişki ve bu ilişkiyi etkileyen etmenler. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
• Gökyer, N. (2018). Organizational commitment of high school teachers. Journal of Education and Training Studies, 6(N3a), 115-125. https://eric.ed.gov/?id=EJ1175581 adresinden alınmıştır.
• Güner, H. (2006). Öğretmenlerin adanmışlık sorunu: İstanbul ili örneğinde bir çalışma. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
• Hulpia, H., Devos, G., & Van Keer, H. (2011). The relation between school leadership from a distributed perspective and teachers’ organizational commitment: examining the source of the leadership function. Educational Administration Quarterly, 47(5), 728-771. https://doi.org/10.1177/0013161X11402065
• İhtiyaroğlu, N., Kılıç, M. B., Ünsal, Y. ve Fidan, M. S. (2023). Öğretmenlerin proaktif kişilik özelliklerinin örgütsel bağlılık ve iş doyumu ile ilişkisi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 7(1), 77-106. https://dergipark.org.tr/en/pub/debder/issue/78026/1138413 adresinden alınmıştır.
• Joolideh, F., & Yeshodhara, K. (2009). Organizational commitment among high school teachers of ındia and Iran. Journal of Educational Administration. 47(1), 127-136. https://doi.org/10.1108/09578230910928115
• Kabar, M. (2017). Lise öğretmenlerinin işe bağlılık düzeyleri ile duygusal zekâ düzeyleri arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Kavaklı, B. Ş. (2021). Ortaokul Türkçe öğretmenleri ve yöneticilerinin örgütsel adanma ile iş tatmin düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, İstanbul.
• Klein, H. J., & Park, H. (2015). Organizational commitment. In International Encyclopedia of The Social & Behavioral Sciences: Second Edition 334-340. Elsevier Inc. Https://Doi.Org/10.1016/B978-0-08-097086-8.22032-17.
• Ko, H. (2009). Örgütsel bağlılık ve sadakat ilişkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 8(28), 200-211. Retrieve d From Https://Dergipark.Org.Tr/En/Pub/Esosder/İssue/6142/82434
• Korkmaz, H. (2014). Ortaöğretim devlet okullarında görev yapan öğretmenlerin yabancılaşma düzeyleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.
• Köse, H. S. ve Gül, İ. (2022). Öğretmenlerin karar sürecine katılımı ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Milli Eğitim Dergisi, 51(235), 2297-2318. Https://Doi.Org/10.37669/Milliegitim.902679
• Meyer, J. P., & Allen, N. J. (1991). A three-component conceptualization of organizational commitment. Human resource management review, 1(1), 61-89.
• Mowday, R. T., Steers, R. M. Ve Porter, L. W. (1979). The measurement of organizational commitment. Journal of Vocational Behavior, 14(2), 224-247. https://doi.org/10.1016/0001-8791(79)90072-1
• Nguni, S., Sleegers, P., & Denessen, E. (2006). transformational and transactional leadership effects on teachers' job satisfaction, organizational commitment, and organizational citizenship behavior in primary schools: the tanzanian case. School Effectiveness and School İmprovement, 17(2), 145-177. https://doi.org/10.1080/09243450600565746
• Okçu, V. (2014). Ortaöğretim okulu yöneticilerinin etik liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 20(4), 501-524. https://scholar.archive.org/work/tnu2pc7elne4jemhu76cn4o244/access/wayback/http://kuey.net:80/index.php/kuey/article/view/kuey.2014.020/780 adresinden alınmıştır.
• Okur, D. (2022). İlköğretim kurumlarında görev yapan okul müdürlerinin iletişim becerileri ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Bahçeşehir Üniversitesi, İstanbul.
• Onat Kocabıyık, O. (2015). Olgubilim ve gömülü kuram: bazı özellikler açısından karşılaştırma. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 55-66. https://dergipark.org.tr/en/pub/trkefd/issue/21483/230242 adresinden alınmıştır.
• Önder, E. (2017). Ortaöğretim okullarında örgütsel sessizliğin yordayıcısı olarak örgütsel adalet ve örgütsel bağlılık. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(2), 669-686. https://dergipark.org.tr/en/pub/kefad/issue/59416/853299 adresinden alınmıştır.
• Özdemir, İ. H. ve Gündüz, Y. (2022). Okul yönetimindeki kayırmacılığın örgütsel güven ve örgütsel bağlılık ile olan ilişkisinin öğretmen algılarına göre incelenmesi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 11(2), 800-826. https://doi.org/10.15869/itobiad.927248
• Özdemir, Ş. (2015). Sınıf öğretmenlerinin örgütsel sessizlik ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki (İstanbul ili-Ümraniye ilçesi örneği). (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yeditepe Üniversitesi, İstanbul.
• Özyavuz, V. M. (2021). Öğretmenlerin duygusal zekâ düzeyleri ile örgütsel bağlılıkları arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi), İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, İstanbul.
• Porter, L. W., Steers, R. M., Mowday, R. T. & Boulian, P. V. (1974). organizational commitment, job satisfaction, and turnover among psychiatric technicians. Journal of Applied Psychology, 59(5), 603. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/h0037335
• Purwanto, A. (2020). Effect of organizational citizenship behavior, work satisfaction and organizational commitment toward indonesian school performance. Sys Rev Pharm, 11(9), 962-971. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3986863 adresinden alınmıştır.
• Rahman, A., Shahzad, N., Mustafa, K., Khan, M. F. & Qurashi, F. (2016). Effects of organizational justice on organizational commitment. International Journal of Economics and Financial Issues, 6(3), 188-196. Retrieve d From Https://Dergipark.Org.Tr/En/Pub/İjefi/İssue/31983/352675
• Sangperm, N. (2017). Factors affecting organizational commitment of employees of autonomous university. Psaku International Journal of Interdisciplinary Research (Psakuıjır), 6(1). https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3042130 adresinden alınmıştır.
• Selvi, M. S. ve Nimet, A. (2016). Okul yönetici davranışlarının öğretmenlerin örgütsel bağlılığına etkisi. International Anatolia Academic Online Journal Social Sciences Journal, 3(2), 20-38. https://dergipark.org.tr/en/pub/iaaoj/issue/22090/422465 adresinden alınmıştır.
• Sezgin, F. (2010). Öğretmenlerin örgütsel bağlılığının bir yordayıcısı olarak okul kültürü. Eğitim ve Bilim, 35(156). https://egitimvebilim.ted.org.tr/index.php/EB/article/view/248 adresinden alınmıştır.
• Tanrıverdi, H. (2012). Kişilik özelliklerinin iş değerlerine ve örgütsel bağlılık üzerine etkisi: hastane çalışanları üzerinde bir araştırma. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 162(162). Https://doi.org/10.20296/Tsad.22900
• Tekindal, M. ve Uğuz Arsu, Ş. (2020). Nitel araştırma yöntemi olarak fenomenolojik yaklaşımın kapsamı ve sürecine yönelik bir derleme. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 20(1), 153-172. https://dergipark.org.tr/en/pub/uobild/issue/58856/813813 adresinden alınmıştır.
• Türnüklü, A. (2000). Eğitimbilim araştırmalarında etkin olarak kullanılabilecek nitel bir araştırma tekniği: görüşme. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(24), 543-559. https://dergipark.org.tr/en/pub/kuey/issue/10372/126941 adresinden alınmıştır.
• Uğurlu, C. T. ve Üstüner, M. (2011). Öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeylerine yöneticilerinin etik liderlik ve örgütsel adalet davranışlarının etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 41(41). https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/87417 adresinden alınmıştır.
• Utami, P. P., Widiatna, A. D., Ayuningrum, S., Putri, A., Herlyna, H., & Adisel, A. (2021). Personalıty: how does ıt ımpact teachers’organızatıonal commıtment? Jurnal Cakrawala Pendidikan, 40(1), 120-132. https://journal.uny.ac.id/index.php/cp/article/view/33766 adresinden alınmıştır.
• Wojnar, D. M., & Swanson, K. M. (2007). Phenomenology: an exploration. Journal of Holistic Nursing, 25(3), 172-180. https://doi.org/10.1177/0898010106295172
• Wullur, M. M., & Werang, B. R. (2020). Emotional exhaustion and organizational commitment: primary school teachers' perspective. International Journal of Evaluation and Research İn Education, 9(4), 912-919. https://eric.ed.gov/?id=EJ1274772 adresinden alınmıştır.
• Yahaya, R., & Ebrahim, F. (2016). Leadership styles and organizational commitment: literature review. Journal of Management Development, 35(2), 190-216. https://doi.org/10.1108/JMD-01-2015-0004
• Yalçın, S. (2014). Öğretmenlerin algılarına göre okul yöneticilerinin liderlik stilleri ile öğretmenlerin iş yaşam kalitesi ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yayımlanmamış Doktora Tezi). TC. Atatürk Üniversitesi, Erzurum.
• Yavan, Ö. (2016). Örgütsel davranış düzleminde adanmışlık. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (25), 278-296. https://dergipark.org.tr/en/pub/pausbed/issue/34751/384348 adresinden alınmıştır.
• Yavuzkılıç, S. (2020). Bağımsız anaokullarında görev yapan okul öncesi öğretmenlerinin örgütsel bağlılıkları ile iş performansları arasındaki ilişki. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(1), 33-48. https://dergipark.org.tr/en/pub/aduefebder/issue/63241/833606 adresinden alınmıştır.
• Yıldırım, E. (2019). Ortaöğretim öğretmenlerinin örgütsel adanmışlığı ile okul kültürü arasındaki ilişki. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.