Teacher-Student Relationship Quality and School Safety as Predictors of Sense of School Belonging in High Schools

Yıl 2026, Cilt: 63 Sayı: 63, 18 - 38, 27.01.2026

Yusuf Celal Erol , Nihat Köse

https://doi.org/10.15285/maruaebd.1632916

Öz

The aim of this study is to examine the relationships between the quality of teacher-student relationships, the perception of school safety, and the sense of school belonging in high schools. Furthermore, if a relationship exists among these variables, the study seeks to determine the extent to which high school students' perceptions of teacher-student relationship quality and school safety predict their sense of school belonging. This study was conducted using a relational survey model, and the sample consists of high school students from Turkiye who participated in the PISA 2022 study. In PISA 2022, a total of 196 schools and 7,250 students [3,561 female students (49.1%9 and 3,689 male students (50.9%)] participated from Turkıye. After eliminating missing data, analyses were conducted on a dataset comprising data from 7,206 high school students. The data were collected using the Teacher-Student Relationship Quality Questionnaire, the School Safety Questionnaire, and the Sense of School Belonging Questionnaire. According to the findings of the study, high school students perceive the quality of teacher-student relationships in their schools positively, generally feel safe at school, and exhibit a sense of school belonging. Additionally, significant positive correlations were found between the quality of teacher-student relationships and both students' sense of school belonging and their perception of school safety. The findings indicate that 15.4% of the variance in students’ sense of school belonging can be explained by the quality of teacher-student relationships and perceptions of school safety. To foster students' sense of school belonging or enhance their existing level of belongingness, efforts should be made to improve the quality of teacher-student relationships and to implement measures that contribute to school safety, ensuring that schools are perceived as safer environments by students.

Anahtar Kelimeler

PISA 2022 , high school students , sense of school belonging , teacher-student relationship quality , school safety

Liselerde Okula Ait Olma Hissinin Yordayıcıları Olarak Öğretmen-Öğrenci İlişkisinin Kalitesi ve Okul Güvenliği

Öz

Bu araştırmanın amacı, liselerde okula ait olma hissi, öğretmen-öğrenci ilişkilerinin kalitesi ve okul güvenliği algısı arasındaki ilişkilerin belirlenmesi ve aralarında ilişki varsa, lise öğrencilerinin öğretmen-öğrenci ilişkilerinin kalitesi ve okul güvenliğine yönelik algılarının, okula aidiyet duygusunu ne düzeyde yordadığının ortaya konmasıdır. İlişkisel tarama modelinde gerçekleştirilen bu çalışmanın evrenini Türkiye’deki liseler, örneklemini ise, PISA 2022 araştırmasına Türkiye’den katılan lise öğrencileri oluşturmaktadır. PISA 2022 araştırmasına Türkiye'den 196 okul ve 7250 öğrenci [3561 kız öğrenci (%49,1); 3689 erkek öğrenci (%50,9)] katılım sağlamıştır. Kayıp veriler ayıklandıktan sonra toplam 7206 lise öğrencisinden Öğrenci-Öğretmen İlişkilerinin Kalitesi Anketi, Okul Güvenliği Anketi ve Okula Aidiyet Duygusu Anketi ile elde edilen verileri içeren veri seti üzerinde analizler yapılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, lise öğrencileri, öğrenim gördükleri okullardaki öğretmen-öğrenci ilişkilerinin kalitesini olumlu algıladıkları, genel olarak okulda kendilerini güvende hissettikleri ve öğrencilerin okula ait olma duygusuna sahip oldukları görülmektedir. Ayrıca, öğretmen-öğrenci ilişkisinin kalitesi ile lise öğrencilerinin okula ait olma duygusu ve okul güvenliği algıları arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmaktadır. Lise öğrencilerinin okula ait olma duygusunun %15,4’ünün, öğretmen öğrenci ilişkilerinin kalitesi ve okul güvenliğinden kaynaklandığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğrencilerin okula ait olma hissi taşımaları veya var olan ait olma hissi düzeylerinin arttırılması için, öğretmenler ve öğrenciler arasındaki ilişkilerin kalitesinin yükseltilmesi ve okulların öğrenciler tarafından daha güvenli bir olarak algılanmaları için okul güvenliğine katkı sağlayacak çalışmalar yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

PISA 2022 , lise öğrencileri , okula ait olma hissi , öğretmen-öğrenci ilişkisinin kalitesi , okul güvenliği

Etik Beyan

Çalışmanın verileri PISA 2022 Sonuçları'ndan alındığı için çalışma Etik Kurul Onayı gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Abdulhamed, R., & Beattie, M. (2024). The link between teacher–student relations and sense of school belonging is not equal for all: The moderating role of immigrant status. Journal of Community & Applied Social Psychology, 34(6), 1-21. https://doi.org/10.1002/casp.2892
• Allen, K., Kern, M. L., Vella-Brodrick, D., Hattie, J., & Waters, L. (2018). What schools need to know about fostering school belonging: A meta-analysis. Educational psychology review, 30, 1-34. https://doi.org/10.1007/s10648-016-9389-8
• Alparslan, N. (2016). Anne babası boşanmış ergenlerin benlik saygısı ve okula bağlılık düzeylerinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi]. İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Altınsoy, F., ve Özyer, K. K. (2018). Liseli ergenlerde okula aidiyet duygusu: Umutsuzluk ve yalnızlık ile ilişkileri. İlköğretim Online, 17(3), 1751-1764. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.466429
• Aslan, A. (2024). Ortaöğretim kurumlarında okul güvenliğine ilişkin öğretmen görüşleri [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Uşak Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Baker, J. A. (2006). Contributions of teacher-child relationships to positive school adjustment during elementary school. Journal of School Psychology, 44, 211- 229. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2006.02.002
• Bakır Ayğar, B. ve Kaya, A. (2017). Ortaokul öğrencilerinin okul aidiyet duygusu ile okul temelli yalnızlık arasındaki ilişkide okul ikliminin aracılık rolü. E-Uluslararası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(1), 14-27. https://doi.org/10.19160/5000201389
• Batur, A. (2024). Öğretmen-öğrenci ilişkisinin ortaokul öğrencilerinin fen bilimleri öz-yeterliği ve fen bilimleri kaygısı üzerindeki rolünün incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Baumeister, R. F., & Leary, M. R. (1995). The need to belong: Desire for interpersonal attachments as a fundamental human motivation. Psychological Bulletin, 117(3), 497-529. https://www.researchgate.net
• Beck, M., & Malley, J. (1998). A pedagogy of belonging. Reclaiming Children and Youth, 7(3), 133-137. https://cyc-net.org/cyc-online/cycol-0303-belonging.html
• Bergin, C., & Bergin, D. (2009). Attachment in the classroom. Educational Psychology Review, 21(2), 141–170. https://doi.org/10.1007/s10648-009-9104-0
• Booker, C. K. (2004). Exploring school belonging and academic achievement in African American adolescents. Curriculum & Teaching Dialogue, 6(2), 131-143. https://research.ebsco.com/c/towx6s/search/details/xnr74jj5df?db=asn
• Booker, K. (2021). Rules without relationships lead to rebellion: Secondary teachers and school belonging. School Community Journal, 31(1), 65–84. http://www.schoolcommunitynetwork.org/SCJ.aspx
• Borazan, H (2019). Okul güvenliğine ilişkin araştırmaların incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Akdeniz Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Börü, A., Tazecan, F., Toprak, M. ve Tazecan, F. (2021). Okul güvenliğine ilişkin öğretmen algı düzeylerinin incelenmesi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 7(45), 2063-2070. http://dx.doi.org/10.31589/JOSHAS.777
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri, 16. Baskı. Pegem Akademi.
• Cemalcilar, Z. (2010). Schools as socialisation contexts: Understanding the impact of school climate factors on students’ sense of school belonging. Applied psychology, 59(2), 243-272. https://doi.org/10.1111/j.1464-0597.2009.00389.x
• Crouch, R., Keys, C. B., & McMahon, S. D. (2014). Student–teacher relationships matter for school inclusion: School belonging, disability, and school transitions. Journal of Prevention & Intervention in the Community, 42(1), 20-30. https://doi.org/10.1080/10852352.2014.855054
• Çalık, T., Özbay., Erkan, S., Kurt, T. ve Kandemir, M. (2009). İlköğretim okulu öğrencilerinin zorbalık statülerinin okul iklimi, prososyal davranışlar, temel ihtiyaçlar ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmesi. Kuram Uygulamada Eğitim Yönetimi, 15(60), 555-576. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10337/126668
• Çuhadar, A. İ. (2021). Lise öğrencilerinin bilgi edinme ve katılım hakları ile okula aidiyet duygusu arasındaki ilişki [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Donat Bacıoğlu, S. ve Özdemir, Y. (2012). İlköğretim öğrencilerinin saldırgan davranışları ile yaş, cinsiyet, başarı durumu ve öfke arasındaki ilişkiler. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 2(2), 169-187. https://dergipark.org.tr/en/pub/ebader/issue/44693/555259
• Dönmez, B. (2001). Okul güvenliği sorunu okul yöneticisinin rolü. Kuram Uygulamada Eğitim Yönetimi, 7(25), 63-74. https://dergipark.org.tr/tr/pub/kuey/issue/10371/126930
• Dönmez, B. ve Özer, N. (2009). Yöneticiler, öğretmenler, öğrenciler ve veliler için okul güvenliği ve güvenli okul. Nobel Yayınları.
• Dukynaitė, R., & Dudaitė, J. (2017). Influence of school factors on students’ sense of school belonging. The new educational review, 47, 39-52. https://bibliotekanauki.pl/articles/1998387.pdf
• Emerce, A., Şahin, M. S., Telli, N. ve Timur, Şaban. (2022). Okul yöneticileri ve öğretmen algılarına göre okul güvenliği. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 16, 26–50. https://socratesjournal.org/index.php/pub/article/download/132/122
• Erden, A., Aytaç, T. ve Altunçekiç, A. (2014). Ortaöğretim kademesinde öğretmen-öğrenci ilişkilerinin değerlendirilmesi: KKTC örneği. Kastamonu Eğitim Dergisi, 22(2), 761-782. https://www.academia.edu/download/104851480/209940.pdf
• Finn, J. D. (1989). Withdrawing from school. Review Of Educational Research, 59(2), 117-142. https://ed.buffalo.edu/content/dam/ed/main/docs/newsletter/Fall09-Jeremy-Finn-Withdrawing.pdf
• Fraser, B. J., & Chionh, H. Y. (2009). Classroom environment, achievement, attitudes and selfesteem in geograpghy and mathematics in Singapore. International Research in Geographical and Environmental Education, 18, 29-44. https://doi.org/10.1080/10382040802591530
• Furrer, C., & Skinner, E. (2003). Sense of relatedness as a factor in children's academic engagement and performance. Journal of educational psychology, 95(1), 148-162. https://www.researchgate.net/profile/Ellen-Skinner/publication/232513933_Sense_of_Relatedness_as_a_Factor_in_Children's_Academic_Engagement_and_Performance/links/54b4865d0cf26833efd0269e/Sense-of-Relatedness-as-a-Factor-in-Childrens-Academic-Engagement-and-Performance.pdf
• Gencer, N. (2019). İmam hatip lisesi öğrencilerinde okul aidiyet duygusu (Çorum örneği). Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (SAUIFD), 21(39), 149-172. https://doi.org/10.17335/sakaifd.514384
• Goh, S. C., & Fraser, B. F. (1998). Teacher interpersonal behaviour, classroom environment and student outcomes in primary mathematics in Singapore. Learning Environments Research, 1, 199-229. https://link.springer.com/article/10.1023/A:1009910017400
• Goodenow, C., & Grady, K. E. (1993). The relationship of school belonging and friends' values to academic motivation among urban adolescent students. The Journal of Experimental Education, 62(1), 60-71. https://doi.org/10.1080/00220973.1993.9943831
• Gordon, F. C. (2010). School belonging: An exploration of secondary students' perceptions of life at school [Unpublished Doctoral Dissertation]. University of Washington. https://www.proquest.com/docview/756470812?pqorigsite=gscholar&fromopenview=true&sourcetype=Dissertations%20&%20Theses
• Gören, S. Ç. (2019). Sosyal adalet liderliği, okul yaşam kalitesi ve okula aidiyet duygusu ilişkisi [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Hacettepe Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Ialuna, F., Civitillo, S., & Jugert, P. (2024). Culturally responsive teaching, teacher-student relationship and school belongingness: A multi-informant study in ethnically diverse classrooms. Learning, Culture and Social Interaction, 47, 1-14. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2024.100839
• Ibrahim, A., & El Zaatari, W. (2020). The teacher–student relationship and adolescents’ sense of school belonging. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 382-395. https://doi.org/10.1080/02673843.2019.1660998
• Isenbarger, L., & Zembylas, M. (2006). The emotional labour of caring in teaching. Teaching and Teacher Education, 22, 120-134. https://doi.org/10.1016/j.tate.2005.07.002
• İpek, C. (1999). Resmi liseler ile özel liselerde örgütsel kültür ve öğretmen-öğrenci ilişkisi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• İpek, C. ve Terzi, A. R. (2010). İlk ve ortaöğretim kurumlarında öğretmen-öğrenci ilişkilerinin öğretmen görüşlerine göre belirlenmesi: Van ili örneği. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 433-456. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/108224
• Jones, V. F., & Jones, L. S. (2001). Comprehensive classroom management: Creating communities of support and solving problems. Twelfth Edition. Allyn and Bacon. https://studentebookhub.com/wp-content/uploads/2024/preview/9780136641131.pdf
• Kaya, A., Balay, R. ve Göçen, A. (2012). Öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerine ilişkin bilme, uygulama ve eğitim ihtiyacı düzeyleri. International Journal of Human Sciences [Online], 9(2), 1229-1259. https://www.researchgate.net/publication/332189961
• Kuşat, A. (2003). Bir değerler sistemi olarak “kimlik” duygusu ve Atatürk. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(15), 45-61. https://dergipark.org.tr/tr/pub/erusosbilder/issue/23748/252999
• Lightfoot, S. L. (1983). The good high school: Portraits of character and culture. Basic Books.
• Maddox, S. J., & Prinz, R. J. (2003). School bonding in children and adolescents: conceptualization, assessment, and associated variables. Clinical Child and Family Psychology Review, 6(1), 31-49. https://link.springer.com/article/10.1023/a:1022214022478
• Marzano, R., Marzano, J., & Pickering, D. (2003). Classroom management that works. McGraw-Hill. https://www.researchgate.net/profile/RobertMarzano/publication/265115549_Classroom_Management_that_Works_Classroom_Management_That_Works/links/56f26c0708aee9c94d0042fe/Classroom-Management-that-Works-Classroom-Management-That-Works.pdf
• Mevsim, E. T. (2024). Ergenlerde okul iklimi, ergen-ebeveyn ilişkileri ve sosyal duygusal öğrenmenin okula bağlılık ile ilişkisi: Bir model testi [Yayımlanmamış Yüksek Lisan Tezi]. Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Mitchell, R. M., Kensler, L., & Tschannen-Moran, M. (2018). Students trust in teachers and student perceptions of safety: Positive predictors of student identification with school. International Journal of Leadership in Education, 21, 135–154. https://doi.org/10.1080/13603124.2016.1157211
• Maslow, A. H. (1943). A theory of human motivation. Psychological Review, 50, 370-396. https://www.excelcentre.net/TheoryHumanMotivation.pdf
• Morsünbül, Ü. ve Yazar, B. (2021). Akademik dayanıklılığın kimlik boyutları ve okula bağlanma ile ilişkisi: Ortaokul öğrencileri üzerinden bir inceleme. Başkent University Journal of Education, 8(1), 1-10. https://acikerisim.aksaray.edu.tr/bitstreams/34f1dda1-fbd4-4f34-bdd6-10c4ee9cde44/download
• Murray, C., & Greenberg, M, K. (2000). Children’s relationship with teachers and bonds with school an investigation of patterns and correlates in middle childhood. Journal of Social Psychology, 38, 423-445. https://doi.org/10.1016/S0022-4405(00)00034-0
• Nix, T., Pendergast, D., & O'brien, M. (2022). Belonging in school–the effect of teacher-student relationships: A systematic quantitative review of the literature. Education Thinking, 2(1), 63-90. https://analytrics.org/
• OECD (2022). Programme for International Student Assessment (PISA). https://www.oecd.org/en/about/programmes/pisa.html#data
• OECD (2023). PISA 2022 Assessment and Analytical Framework, PISA, OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/dfe0bf9c-en
• Osterman, K. F. (2000). Students' need for belonging in the school community. Review of Educational Research, 70(3), 323-367. https://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.3102/00346543070003323
• Özcan, M. Ç. (2015). Ortaokullarda okul güvenliğine ilişkin yönetici, öğretmen, öğrenci veli görüşlerinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gaziantep Zirve Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Özgök, A. ve Sarı, M. (2016). Ortaokul öğrencilerin okula aidiyet duygusu ve arkadaş bağlılık düzeyi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 71-86. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/364251
• Polat, İ. (2024). IRLS 2021 okula ait olma duygusu ve akran zorbalığı ölçeklerinin ölçme değişmezliğinin incelenmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Hacettepe Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Raufelder, D., & Kulakow, S. (2022). The role of social belonging and exclusion at school and the teacher–student relationship for the development of learned helplessness in adolescents. British Journal of Educational Psychology, 92(1), 59-81. https://doi.org/10.1111/bjep.12438
• Reiss, F. & Hoy,W. K . (1998). Faculty loyallty: An important but neglected concept in the study of schools. Journal of School Leadership, 8, 4-25. https://doi.org/10.1177/105268469800800101
• Rezaei, Z., Bordbar, M., & Zarezardini, F. (2022). Teacher-student relationship and adolescent academic engagement: The mediating role of sense of school belonging. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal (RRJ), 11(9), 45-56. http://frooyesh.ir/files/site1/user_files_3380b3/zeinabrezayi1990-A-10-7454-2-b701c10.pdf
• Roorda, D. L., Koomen, H. M., Spilt, J. L., & Oort, F. J. (2011). The influence of affective teacher–student relationships on students’ school engagement and achievement: A meta-analytic approach. Review of Educational Research, 81(4), 493-529. https://doi.org/10.3102/0034654311421793
• Sarı, M. (2013). Lise öğrencilerinde okula aidiyet duygusu. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 13(1), 147-160. https://research.ebsco.com/c/towx6s/search/details/75m2jtqw25?db=asn
• Sarı, M. ve Özgök, A. (2014). Ortaokul öğrencilerinde okula aidiyet duygusu ve empatik sınıf atmosferi algısı. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 13(2), 479-492. http://jss.gantep.edu.tr
• Smith, C. J., & Laslett, R. (1996). Effective classroom management (Second Edition). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203130087
• Şişman, M. (2004). Öğretmenliğe giriş (7. Baskı). Pegem Akademi.
• Taylı, A. (2018). Eğitim sisteminde önemli bir sorun: Okulu bırakma. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(30), 89-101. https://doi.org/10.17066/pdrd.53724
• Turan Bora, H., Yıldırım Seheryeli, M., & Akbaba Altun, S. (2024). Relationship between students' sense of school belonging with principals' perceptions of school discipline, and teachers' perceptions of school safety in TIMSS 2019. Current Psychology, 43(11), 10365-10382. https://doi.org/10.1007/s12144-023-05123-w
• Turhan, M. ve Turan, M. (2012). Ortaöğretim kurumlarında güvenlik. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 18(1), 121-142. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/108185
• Türkmen, M. (2004). Ortaöğretim kurumlarında okul güvenliği ile ilgili yaşanan sorunlar [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Uslu, F. (2012). İlköğretim okulu öğrencilerinin okula yönelik aidiyeti: Öğretmen-öğrenci ilişkisi, akran ilişkisi ve aile katılımının rolü [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Mersin Üniversitesi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/
• Uslu, F., & Gizir, S. (2016). School belonging of adolescents: The role of teacher–student relationships, peer relationships and family involvement. Educational Sciences: Theory & Practice, 17(1), 21-40.
• Williams, S., Schneider, M., Wornell, C., & Langhinrichsen-Rohling, J. (2018). Student’s perceptions of school safety: It is not just about being bullied. The Journal of School Nursing, 34(4), 319-330. https://doi.org/10.1177/1059840518761792
• Wong, T. K., Parent, A. M., & Konishi, C. (2019). Feeling connected: The roles of student-teacher relationships and sense of school belonging on future orientation. International Journal of Educational Research, 94, 150-157. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2019.01.008
• Wubbels, T. (2005). Student perceptions of teacher–student relationships in class. International Journal of Educational Research, 43, (1-2), 1-5. https://doi.org/10.1016/j.ijer.2006.03.002
• Yurduseven, F. N., Bademci, H. Ö. ve Bağdatlı, N. (2022). Öğretmenlerin bakış açısıyla öğretmen öğrenci ilişkileri ve öğretmenlerin ihtiyaçları. Eğitim Bilim Toplum, 20(79), 10-37. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2517079
• Yüksel, Z. (2020). Orta öğretim öğrencilerinin okula aidiyet düzeyi. Dinî araştırmalar, 23(57), 173-194. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1151237