An Examination of the Self-Concept Scores of Elementary School Students Identified and Not Identified as Gifted

Öz

Many theorists have defined intelligence as potential that indicates that a child will perform exceptionally well later. Psychological factors are important determinants in the developmental process from potential to performance. One of these factors is self-concept. This study aims to examine and compare the self-concepts of gifted and non-gifted students who have just started their education. The research model was a correlational survey model. The sample was 179 BİLSEM students in grades two, three, and four who identified with gifted and 222 students in grades two, three, and four who unidentified with gifted selected through convenience sampling. Data for both sample groups were collected using the Piers-Harris' Self-Concept Scale for Children. The data obtained were analyzed with independent samples t-tests, Mann-Whitney U, and Kruskal-Wallis test. The research findings show that gifted students had higher scores than non-gifted students in general, happiness/satisfaction, social, and behavioral self-concept, while their anxiety scores were lower. Physical self-concepts did not differ between groups. Also, there were some meaningful differences in some self-concept scores based on gender, mom's work status, and number of siblings. It was discussed that gifted elementary school students who advanced of their peers intellectually may also have certain advantages in terms of psychosocial aspects. Being female, having many siblings, and having a non-working mother were risk factors that needed to be considered in terms of the self-concept of gifted students. The path from gifted to talented must be supported by educational and psychosocial arrangements.

Anahtar Kelimeler

• giftedness
• potential
• talent
• self-concept

Üstün Potansiyelli Olarak Tanılanmış ve Tanılanmamış İlkokul Öğrencilerinin Benlik Kavramı Puanlarının İncelenmesi

Öz

Birçok teorisyen zekayı, çocuğun ileride üstün performans gösterebileceğini işaret eden bir potansiyel olarak tanımlamıştır. Potansiyelden performansa giden gelişimsel süreçte psikolojik faktörler önemli etkenlerdir. Bunlardan biri de benlik kavramıdır. Bu araştırmada, zihinsel alanda üstün potansiyelli olarak tanılanmış ve tanılanmamış eğitim hayatlarının henüz başındaki öğrencilerin benlik kavramlarını incelemek ve karşılaştırmak amaçlanmıştır. Araştırma ilişkisel tarama modeline göre tasarlanmıştır. Örneklem, kolayda örnekleme yoluyla seçilmiş iki, üç ve dördüncü sınıfa devam eden 179 üstün potansiyelli BİLSEM öğrencisi ve herhangi bir tanı almamış aynı sınıf düzeylerinde 222 ilkokul öğrencisinden oluşmaktadır. Her iki örneklem grubunun verileri Piers-Harris’in Çocuklarda Öz-Kavramı Ölçeğiyle toplanmıştır. Elde edilen veriler bağımsız örneklemler t testi, Mann-Whitney U ve Kruskal-Wallis testleriyle çözümlenmiştir. Araştırmanın bulguları, üstün potansiyelli öğrencilerin genel, mutluluk/doyum, sosyal ve davranışsal benlik kavramı puanlarının tanı almamış akranlarından daha yüksek, kaygı benlik kavramı puanlarının ise daha düşük olduğunu ortaya koymaktadır. Fiziksel benlik kavramlarına ilişkin puanlarda anlamlı farklılık bulunmamıştır. Ayrıca cinsiyet, anne çalışma durumu ve kardeş sayısına göre benlik kavramının bazı puanlarında anlamlı farklılıklara rastlanmıştır. Araştırma bulguları kapsamında zihinsel açıdan akranlarından önde olan üstün potansiyelli ilkokul öğrencilerinin psikososyal açıdan da bazı avantajlara sahip olabileceği tartışılmıştır. Bununla birlikte kız olmak, çok kardeşe sahip olmak ve çalışmayan anneye sahip olmak üstün potansiyelli öğrencilerin benlik kavramları üzerindeki birer risk faktörü olarak dikkate değerdir. Üstün potansiyelden üstün yeteneğe giden yol, eğitsel ve psikososyal düzenlemelerle desteklenmelidir.

Anahtar Kelimeler

• üstün zeka
• potansiyel
• yetenek
• benlik kavramı

Etik Beyan

Bu araştırma, Hacettepe Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Araştırma Etik Kurulu’nun 24/04/2025 tarih ve E-51944218-050-00004179185 sayılı kararıyla etik açıdan uygun bulunmuş; araştırmanın her aşamasında etik ilkelere bağlı kalınmıştır.

Kaynakça

1. Ackerman, C. (1997). Identifying gifted adolescents using personality characteristics: Dabrowski's overexcitabilities. Roeper Review, 19(4), 229-236. https://doi.org/10.1080/02783199709553835
2. Adana, F., Arslantaş, H., ve Şahbaz, M. (2012). Lise öğrencilerinin benlik kavramlarını algılama biçimleri ve ilişkili faktörler. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi, 3(1), 22-29. https://doi.org/10.5505/phd.2012.00719
3. Akbulut, Ö. (2024). Bilimsel makalelerde raporlanması önerilen çıkarımsal istatistikler. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tarım ve Doğa Dergisi, 27(1), 238-247. https://doi.org/10.18016/ksutarimdoga.vi.1282850
4. Akuysal Aydoğan, S., ve Deniz, M. E. (2012). Son çocukluk döneminde benlik saygısı ve umut. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(2), 97-106. https://izlik.org/JA84BH92WH
5. Altınay, D. (2012). Çalışan ve çalışmayan annelerin başa çıkma tutumları ve çocuk yetiştirme tutumları arasındaki farklılıkların incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Maltepe Üniversitesi, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr
6. Altun, F., ve Yazıcı, H. (2012). Üstün yetenekli öğrencilerin benlik kavramları ve akademik öz-yeterlik inançları: karşılaştırmalı bir çalışma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(23), 319-334. https://izlik.org/JA68WH75LM
7. Arslan, Ş. (2016). İlkokula devam eden üstün yetenekli çocukların sosyal davranış özellikleri ile benlik algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bahçelievler ilçesi örneği. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr
8. Atay, M. İ., Türker, Y., Tuncer, H., ve Tuncer, Ö. (2014). Adolesanlarda kardeş sayısı ile öz-kavram ilişkisi. Düzce Tıp Fakültesi Dergisi, 16(3), 22-25. https://izlik.org/JA38UJ74TK

9. Aydoğan, S. (2010). İlköğretim II. kademe öğrencilerinin umut ve benlik saygısı düzeylerinin bazı değişkenler açısından incelenmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Selçuk Üniversitesi, Konya. https://tez.yok.gov.tr
10. Bakır, B. (2015). Üstün zekalı olan ve üstün zekalı olmayan öğrencilerin benlik algısı ve ebeveynlerinin çocuk yetiştirme stilleri üzerine bir yapısal eşitlik modellemesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Mersin Üniversitesi, Mersin. https://tez.yok.gov.tr
11. Brody, L. E. & Stanley, J. C. (2005). Youths who reason exceptionally well mathematically and/or verbally using the MVT:D4 model to develop their talents. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conception of giftedness (pp. 20-37). Cambridge University Press.
12. Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: istatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (14. baskı). Pegem Akademi.
13. Casino-García, A. M., Llopis-Bueno, M. J., & Llinares-Insa, L. I. (2021). Emotional intelligence profiles and self-esteem/self-concept: an analysis of relationships in gifted students. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(3), 1006-1029. https://doi.org/10.3390/ijerph18031006
14. Cicchetti, D. V. (1994). Guidelines, criteria, and rules of thumb for evaluating normed and standardized assessment instruments in psychology. Psychological Assessment, 6(4), 284–290. https://doi.org/10.1037/1040-3590.6.4.284
15. Clark, B. (2015). Üstün zekalı olarak büyümek: Evde ve okulda çocukların potansiyellerini geliştirmek. F. Kaya ve Ü. Oğurlu (Çev.), Nobel Akademi. (Orijinal eser 2012 yılında İngilizce yayımlanmıştır).
16. Cohen, J. (1992). A power primer. Psychological Bulletin, 112(1), 155–159. https://doi.org/10.1037/0033-2909.112.1.155
17. Cortina, J. M. (1993). What is coefficient alpha? An examination of theory and applications. Journal of Applied Psychology, 78(1), 98–104. https://doi.org/10.1037/0021-9010.78.1.98
18. Çitil M., ve Ataman, A. (2018). İlköğretim çağındaki üstün yetenekli öğrencilerin davranışsal özelliklerinin eğitim ortamlarına yansıması ve ortaya çıkabilecek sorunlar. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 185-231. https://izlik.org/JA28FM95WM
19. Erdem, Ş. (2019). Üstün yeteneklilerin iyi oluşunda, bilgelik, değerler ve benlik kavramının rolü. (Yayımlanmamış doktora tezi). Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat. https://tez.yok.gov.tr
20. Erdem, Ş., ve Baloğlu, M. (2018). Üstün yetenekli ergenlerin bazı psikolojik belirtilerinin betimlenmesi ve genel ergen popülasyonu ile karşılaştırılması. Milli Eğitim Dergisi, 47(1), 53-66. https://izlik.org/JA52DT89JC
21. Erkuş, A. (2003). Psikometri üzerine yazılar. Türk Psikologlar Derneği.
22. Feldhusen, J. F. (2005). Giftedness, talent, expertise, and creative achivement. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conception of giftedness (pp. 64-79). Cambridge University Press.
23. Flett, G. L., Hewitt, P. L., Oliver, J. M., & Macdonald, S. (2002). Perfectionism in children and their parents: A developmental analysis. In G. L. Flett & P. L. Hewitt (Eds.), Perfectionism theory, research, and treatment (pp. 5-31). American Psychological Association.
24. Gagné, F. (2021). Differentiating giftedness from talent: the DMGT perspective on talent development. Routledge.
25. Griethuijsen, R. A. L. F., Eijck, M. W., Haste, H., Den Brok, P. J., Skinner, N. C., Mansour, N., Savran Gencer, A., & BouJaoude, S. (2015). Global patterns in students’ views of science and interest in science. Research in Science Education, 45(4), 581-603. https://doi.org/10.1007/s11165-014-9438-6
26. Heller, K. A., Perleth, C. & Lim, T. K. (2005). The Munich Model of giftedness designed to identify and promote gifted students. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (pp. 147-170). Cambridge University Press.
27. Infantes-Paniagua, Á., Fernández-Bustos, J. G., Ruiz, A. P., & Contreras-Jordán, O. R. (2022). Differences in self-concept between gifted and non-gifted students: a meta-analysis from 2005 to 2020. Anales de Psicología, 38(2), 278-294. https://doi.org/10.6018/analesps.461971
28. Jeltova. İ. & Grigorenko, E. L. (2005). Systemic approaches to giftedness contributions of Russian psychology. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (pp. 171-186). Cambridge University Press.
29. Kanlı, E. (2011). Üstün zekalı ve normal ergenlerin mükemmeliyetçilik, depresyon ve kaygı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 33(33), 103-121. https://izlik.org/JA95EW53SH
30. Karasar, N. (2017). Bilimsel araştırma yöntemi (32. baskı). Nobel Akademik.
31. Kerr, B. (1991). A handbook for counseling the gifted and talented. American Association for Counseling and Development. https://eric.ed.gov/?id=ED334473
32. Košir, K., Horvat, M., Aram, U., & Jurinec, N. (2016). Is being gifted always an advantage? Peer relations and self-concept of gifted students. High Ability Studies, 27(2), 129-148. https://doi.org/10.1080/13598139.2015.1108186
33. Lewis, J. D., & Knight, H. V. (2000). Self-concept in gifted youth: an investigation employing the Piers-Harris subscales. Gifted Child Quarterly, 44(1), 45-53. https://doi.org/10.1177/001698620004400105
34. Litster, K., & Roberts, J. (2011). The self‐concepts and perceived competencies of gifted and non‐gifted students: a meta‐analysis. Journal of Research in Special Educational Needs, 11(2), 130-140. https://doi.org/10.1111/j.1471-3802.2010.01166.x
35. Marshall, H. H. (1989). The development of self-concept. Young Children, 44(5), 44-51. https://www.researchgate.net/publication/234644683
36. Metin, ve Bencik Kangal, S. (2012). Bilim sanat merkezlerine devam eden 12-14 yaş grubu üstün yetenekli çocukların benlik algılarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 37(163), 3-16. https://www.researchgate.net/publication/292984776
37. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2018, 7 Temmuz). Özel eğitim hizmetleri yönetmeliği. Resmî Gazete (Sayı: 30471). http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/07/20180707-8.htm
38. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü bilim ve sanat merkezleri öğrenci tanılama ve yerleştirme kılavuzu 2024 – 2025. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_10/25215053_20242025bilimvesanatmerkezleriogrencitanilamaveyerlestirmekilavuzu.pdf
39. Oruç, Ş., ve Çağır, S. (2020). Üstün yetenekli çocukların benlik algıları. Turkish Studies-Educational Sciences, 15(4), 2801-2822. http://dx.doi.org/10.47423/TurkishStudies.44385
40. Öner, N. (1994). Piers-Harris’in Çocuklarda Öz-Kavramı Ölçeği el kitabı. Türk Psikologlar Derneği.
41. Piers, E. V. (1969). Manual for the Piers-Harris Children's Self Concept Scale: (The way I feel about myself). Counselor Recordings and Tests.
42. Piers, E. V., Herzberg, D. S., & Shemmassian, S. K. (2018). Piers-Harris Self-Concept Scale (3rd ed.) manual. Western Psychological Services.
43. Renzulli, J. S. (2005). The three-ring conception of giftedness: a developmental model for promoting creative productivity. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (pp. 246-279). Cambridge University Press.
44. Rice, K. G., Leever, B. A., Noggle, C. A., & Lapsley, D. K. (2007). Perfectionism and depressive symptoms in early adolescence. Psychology in the Schools, 44(2), 139-156. https://doi.org/10.1002/pits.20212
45. Rinn, A. N., Mendaglio, S., Moritz Rudasill, K., & McQueen, K. S. (2010). Examining the relationship between the overexcitabilities and self-concepts of gifted adolescents via multivariate cluster analysis. Gifted Child Quarterly, 54(1), 3-17. https://doi.org/10.1177/0016986209352682
46. Robson, C., & McCartan, K. (2016). Real world research: a resource for users of social research methods in applied settings (4. baskı). John Wiley & Sons.
47. Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality, and interpersonal relationships: as developed in the client-centered framework. In S. Koch (Ed.), Psychology: a study of a science (pp. 184-256). McGraw-Hill.
48. Sak, U. (2012). Üstün zekalılar özellikleri tanılanmaları ve eğitimleri (2. baskı). Vize.
49. Sarouphim, K. M. (2011). Gifted and non-gifted Lebanese adolescents: gender differences in self-concept, self-esteem and depression. International Education, 41(1), 26-41. https://eric.ed.gov/?id=EJ978696
50. Serin, N., ve Öztürk, S. (2007). Anne-babası boşanmış 9–13 yaşlarındaki çocuklar ile aynı yaş grubundaki anne-babası boşanmamış çocukların benlik saygısı ve kaygı düzeyleri. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(2). https://izlik.org/JA63PX73DK
51. Shavelson, R. J., Hubner, J. J., & Stanton, G. C. (1976). Self-concept: validation of construct interpretations. Review of Educational Research, 46(3), 407-441. https://doi.org/10.3102/00346543046003407
52. Sweeney, R. B., & Bracken, B. A. (2000). Influence of family structure on children's self-concept development. Canadian Journal of School Psychology, 16(1), 39-52. https://doi.org/10.1177/082957350001600103
53. Şahin, F. (2020). Türkiye’de özel yeteneklilerin eğitimi: politika belgeleri ve yasalar bağlamında bir tartışma. Yeni Türkiye, 115(1), 63-76. https://www.researchgate.net/publication/346639280
54. Şanlı, D., ve Öztürk, C. (2012). Annelerin çocuk yetiştirme tutumlarını etkileyen etmenlerin incelenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 32(1), 31-48. https://izlik.org/JA83BL54KD
55. Şentürk, S. (2007). 5–6 yaş çocukların çalışan ve çalışmayan annelerinin çocuk yetiştirme tutumları ile bu çocukların sosyal-duygusal uyum düzeylerinin karşılaştırılması (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr
56. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2020) Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. M. Baloğlu, (Çev.), Nobel Akademik. (Orijinal eser 2013 yılında İngilizce yayımlanmıştır).
57. Taber, K. S. (2018). The use of Cronbach’s alpha when developing and reporting research instruments in science education. Research in Science Education, 48(1), 1273-1296. https://doi.org/10.1007/s11165-016-9602-2
58. Tannenbaum, A. J. (2009). Defining, determining, discovering, and developing excellence. In J. S. Renzulli et al. (Eds.), Systems and models for developing programs for the gifted and talented (pp. 503-569). Creative Learning Press.
59. Topçu, S. (2015). Üstün ve normal zihin düzeyine sahip öğrencilerde içsel-dışsal motivasyon ve benlik saygı düzeyi arasındaki ilişki (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi, İstanbul. https://tez.yok.gov.tr
60. Welch, B. L. (1947). The generalization of `student’s’ problem when several different population variances are ınvolved. Biometrika, 34(1/2), 28–35. https://doi.org/10.2307/2332510
61. Yan, K., & Haihui, Z. (2005). A decade comparison: self-concept of gifted and non-gifted adolescents. International Education Journal, 6(2), 224-231. https://eric.ed.gov/?id=EJ854974
62. Zeidner, M., & Schleyer, E. J. (1999). Test anxiety in intellectually gifted school students. Anxiety, Stress and Coping, 12(2), 163-189. https://doi.org/10.1080/10615809908248328
63. Ziegler, A. (2005). The actiotope model of giftedness. In R. J. Sternberg & J. E. Davidson (Eds.), Conceptions of giftedness (pp. 411-436). Cambridge University Press.