The Role of Cognitive Flexibility and Self-Leadership in Explaining Teachers’ Perceptions of Organizational Innovativeness

Öz

The purpose of the study is to examine how teachers’ cognitive flexibility and self-leadership skills contribute to the level of innovativeness within schools. The ability of educational institutions to adapt to changing social and technological conditions depends largely on the psychological competencies and leadership skills of teachers. In this context, teachers’ cognitive flexibility and self-leadership are considered to play a critical role in fostering an innovative school culture. The study group consisted of 310 teachers working in public and private schools in Rize province and its districts. Among the participants, 205 were female (66.1%) and 105 were male (33.9%). A convenience sampling method was employed, and data were collected directly by the researchers through school visits. A quantitative research approach was adopted, using a relational survey model. Ethical approvals were obtained from the relevant institutions, and informed consent was provided by all participants. Data were gathered through a personal information form, the Cognitive Flexibility Scale, the Self-Leadership Short Form, and the Innovative School Scale. The findings showed that teachers’ perceptions of innovative schools were significantly related to their levels of cognitive flexibility and self-leadership. Additionally, variables such as age, marital status, tenure, and school type influenced perceptions of innovativeness, while no significant gender differences were found. Overall, results indicated that cognitive flexibility and self-leadership are strong predictors of organizational innovativeness. The study concluded by addressing limitations and highlighting the importance of developing teachers’ psychological competencies to strengthen innovative school cultures.

Anahtar Kelimeler

• Teacher
• Innovativeness
• Cognitive Flexibility
• Self-Leadership

Öğretmenlerin Örgütsel Yenilikçilik Algı Düzeylerinin Açıklanmasında Bilişsel Esneklik ve Öz Liderlik Kavramlarının Rolü

Öz

Bu araştırmanın amacı, kamu okullarında ve özel okullarda görev yapan öğretmenlerin bilişsel esneklik ve öz liderlik becerilerinin okullardaki yenilikçilik düzeylerini ne ölçüde açıkladığını incelemektir. Eğitim kurumlarının değişen toplumsal ve teknolojik koşullara uyum sağlayabilmesi, öğretmenlerin sahip olduğu bireysel psikolojik yetkinlikler ve liderlik becerileriyle büyük ölçüde ilişkilidir. Bu bağlamda öğretmenlerin bilişsel esneklik ve öz liderlik özelliklerinin, yenilikçi okul kültürünün gelişiminde kritik bir rol oynayabileceği düşünülmektedir. Çalışma grubunu, Rize ili ve ilçelerinde çeşitli okullarda görev yapan toplam 310 öğretmen oluşturmaktadır. Katılımcıların 205’i kadın (%66.1) ve 105’i erkek (%33.9) öğretmenlerden oluşmaktadır. Araştırmada kolay örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırma verileri bizzat araştırmacılar tarafından okullara gidilerek toplanmıştır. Nicel araştırma yaklaşımı benimsenmiş ve ilişkisel tarama modeli uygulanmıştır. Tüm etik izinler ilgili kurumlardan alınmış ve katılımcılara gönüllü onam formları doldurulmuştur. Veri toplama sürecinde bilgi formu, Yenilikçi Okul Ölçeği, Öz Liderlik Ölçeği Kısa Formu ve Bilişsel Esneklik Ölçeği kullanılmıştır. Araştırma bulguları, öğretmenlerin yenilikçi okul algılarının bilişsel esneklik ve öz liderlik düzeyleriyle anlamlı biçimde ilişkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca yaş, medeni durum, kıdem ve okul türü değişkenlerinin yenilikçilik algısı üzerinde etkili olduğu; cinsiyet açısından ise örgütsel yenilikçilik ve alt boyutlarında anlamlı farklılık bulunmadığı belirlenmiştir. Sonuçlar, bilişsel esneklik ve öz liderliğin örgütsel yenilikçiliğin güçlü yordayıcıları olduğunu ortaya koymuştur. Çalışmanın sonunda sınırlılıklara değinilmiş ve öğretmenlerin psikolojik becerilerini geliştirmeye yönelik uygulamaların önemine dikkat çekilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Öğretmen
• Yenilikçilik
• Bilişsel Esneklik
• Öz Liderlik

Kaynakça

1. Abbak, Y., ve Erdamar, G. (2024). Öğretmenlerin bireysel yenilikçilik düzeyleri ile yenilikçi okul algıları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (60), 226-252.
2. Ağaoğlu N.(2022). Öğretmenlerin öz liderlik düzeyleri ile değişim eğilimleri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
3. Alegre, J., & Chiva, R. (2008). Assessing the ımpact of organizational learning capability on product innovation performance: an empirical test. Technovation, 28, 315-326.
4. Alves, J. C., Lovelace, K. J., Manz, C. C., Matsypura, D., Toyasaki, F., & Ke, K. (2006). A cross‐cultural perspective of self‐leadership. Journal of Managerial Psychology, 21(4), 338-359.
5. Algül, M. (2019). Kick boks sporcularının öz liderlik algıları ile sporda kişiler arası davranış düzeylerinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek lisans Tezi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
6. Altunkol F. (2011). Üniversite öğrencilerinin bilişsel esneklikleri ile algılanan stres düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
7. Altunkol F. (2017). Bilişsel esneklik eğitim programının lise öğrencilerinin bilişsel esneklik ile algılanan stres düzeylerine ve stresle başa çıkma tarzlarına etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
8. Amabile, T. M., & Khaire, M. (2008). Creativity and the role of the leader. Harvard Business Review, 86(10), 100–109.

9. Amundsen, S., & Martinsen, Ø. L. (2015). Linking empowering leadership to job satisfaction, work effort, and creativity: The role of self-leadership and psychological empowerment. Journal of Leadership & Organizational Studies, 22(3), 304-323.
10. Arán Filippetti, V., & Krumm, G. (2020). A hierarchical model of cognitive flexibility in children: Extending the relationship between flexibility, creativity and academic achievement. Child Neuropsychology, 26(6), 770-800.
11. Arkaz G. (2021). Öğretmenlerin okul liderliği ve yenilik yönetimi algıları: bir karma yöntem çalışması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
12. Arslan, G., & Allen, K. A. (2022). Exploring the association between coronavirus stress, meaning in life, psychological flexibility, and subjective well-being. Psychology, Health & Medicine, 27(4), 803-814.
13. Aslan, H. ve Kesik, F. (2016). Yenilikçi Okul Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 22(4), 463-482.
14. Aslaner E. (2010). Örgütsel değişim ve yenilikçilik: bir özel okul örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
15. Asurakkody, T. A. & Kim, S. H. (2020). Effects of knowledge sharing behavior on innovative work behavior among nursing Students: Mediating role of Self-leadership. International Journal of Africa Nursing Sciences, 12, 100- 190.
16. Aydoğar, N. (2018). Okul yöneticilerinin yenilik yönetimi becerilerinin öğretmen görüşlerine göre incelenmesi(kahramanmaraş il merkezi özel ve devlet okulları örneği). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
17. Aykanat, Z. ve Yıldız, T. (2016). Karizmatik liderlik ve örgütsel yenilikçilik ilişkisi üzerine bir araştırma. Journal of Entrepreneurship & Development/Girisimcilik ve Kalkinma Dergisi, 11(2), 198- 211.
18. Bartel, C. A. & Garud, R. (2009). The role of narratives in sustaining organizational ınnovation. Organization Science, 20 (1), 107-117.
19. Bass, B. M., & Riggio, R. E. (2006). Transformational Leadership. Lawrence Erlbaum Associates.
20. Başkapan, F. (2021). Öğretmenlerin öz liderlik stillerinin örgütsel sinizm üzerindeki etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
21. Başpınar Z.(2019). Üstbilişsel ve bilişsel esneklik becerilerinin öğretmenlik mesleki yeterliliklerini yordama gücü. Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
22. Bodur E. (2019). Yenilikçi okul ve örgüt iklimine ilişkin öğretmen görüşleri (bolu ili örneği). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
23. Büyükbeşe, T., Sarsıcı, E. ve Erşahan, B. (2019). Çalışanların Öz Liderlik Becerileri ve Yenilikçilik Davranışı: Gelişim Kültürünün Aracı Etkisi Adıyaman Organize Sanayii Bölgesindeki İşletmelerde Araştırma. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 16 (2), 527-554.
24. Carmeli, A., Meitar, R., & Weisberg, J. (2006). Self‐leadership skills and innovative behavior at work. International Journal of Manpower, 27(1), 75-90.
25. Cobos-Sánchez, L., Flujas-Contreras, J. M., & Becerra, I. G. (2022). Relation between psychological flexibility, emotional intelligence and emotion regulation in adolescence. Current Psychology, 41(8), 5434-5443.
26. Corwin, R. G. (1975). Innovation in organizations: The case of schools. Sociology of Education, 1-37.
27. Çalışkan M. (2017). Dönüştürücü liderlik ve örgütsel yenilikçilik arasındaki ilişki üzerine bir uygulama. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ardahan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
28. Çuhadaroğlu, A. (2011). Bilişsel Esnekliğin Yordayıcıları. Yayımlanmamış Doktora tezi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
29. Çuhadaroğlu, A. (2016). Bilişsel esnekliğin yordayıcıları. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 2 (1), 86-101.
30. Dağlı, E., ve Kalkan, F. (2021). Okul müdürlerinin güçlendirici liderlik davranışları ile öğretmenlerin öz yeterlik algıları ve iş doyumu düzeyleri arasındaki ilişki. Eğitim ve Bilim, 46(208), 29-31.
31. Damanpour, F., & Schneider, M. (2006). Phases of the adoption of innovation in organizations: Effects of environment, organization and top managers. British Journal of Management, 17(3), 215–236.
32. Demiröz, K. C. (2015). Genç çalışanların öz liderlik algılarıyla yöneticilerinin çatışma yönetimi tarzı arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
33. Dennis, J. P., & Vander Wal, J. S. (2010). The cognitive flexibility inventory: Instrument development and estimates of reliability and validity. Cognitive Therapy and Research, 34(3), 241-253.
34. DiLiello, T. C., & Houghton, J. D. (2006). Maximizing organizational leadership capacity for the future: Toward a model of self‐leadership, innovation and creativity. Journal of Managerial Psychology, 21(4), 319-337.
35. Doorley, J. D., Goodman, F. R., Kelso, K. C., & Kashdan, T. B. (2020). Psychological flexibility: What we know, what we do not know, and what we think we know. Social and Personality Psychology Compass, 14(12), 1-11.
36. Dönmez E. (2018). Okul müdürlerinin örgütsel yenilik yönetimi davranış düzeyi ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
37. Dumbi, K. S., & Indrasari, S. Y. (2024). Predictor factors for teacher innovative behavior during curriculum reform: The role of cognitive flexibility, positive affect, and negative affect. REID (Research and Evaluation in Education), 10(2), 1-11.
38. Elçi, Ş. (2006). İnovasyon: Kalkınmanın ve rekabetin anahtarı. Nova Basın.
39. Ergin, B. (2014). Türkiye’de yükseköğretim sisteminde kalite ve etkililik açısından, kendi kendine liderlik yaklaşımının, öğretim üyesi yetkinlikleri ve örgütsel öğrenme kapasitesi üzerine etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
40. Ertekin, Ş. (2017). Örgüt kuramları ve yapıları. Siyasal Kitabevi. Ferreras-Garcia, R., Sales-Zaguirre, J., & Serradell-López, E. (2021). Sustainable innovation in higher education: the impact of gender on innovation competences. Sustainability, 13(9), 5004.
41. Fidan, M. (2019). Öğretmenlerde bireysel inovasyon ile öz liderlik arasındaki ilişki. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 2 (3), 518-527.
42. Fidanboy, C. Ö. (2022). Öz liderlik stratejileri ve bireysel yenilikçilik: başarılı yaşlanma üzerine bir araştırma. Abant Sosyal Bilimler Dengisi, 22(1), 107-122.
43. Fogelberg, E. A. (2014). A gender perspective as trigger and facilitator of innovation. International Journal of Gender and Entrepreneurship, 6(2), 163-180.
44. García Coll, C., Crnic, K., Lamberty, G., Wasik, B. H., Jenkins, R., Garcia, H. V., & McAdoo, H. P. (1996). An integrative model for the study of developmental competencies in minority children. Child Development, 67, 1891–1914.
45. Gomes, C., Curral, L., Caetano, A., & Marques-Quinteiro, P. (2015). Better off together: a cluster analysis of self-leadership and its relationship to individual innovation in hospital nurses. Psicologia, 29(1), 45-58.
46. Güzeltepe, S. (2017). Kamu personelinin bilişsel esneklik düzeylerinin psikolojik sözleşme rolleri açısından incelenmesi bir alan araştırması: bakırköy adliyesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
47. Hage, J. T. (1999). Organizational innovation and organizational change. Annual Review of Sociology, 25(1), 597-622.
48. Hassard, J., & Dias, M. (2013). The art of teaching science: Inquiry and innovation in middle school and high school. Routledge.
49. Houghton, J. D., Dawley, D., & DiLiello, T. C. (2012). The abbreviated self-leadership questionnaire (ASLQ): A more concise measure of self-leadership. International Journal of Leadership Studies, 7(2), 216-232.
50. Hurley, R. F., & Hult, G. T. M. (1998). Innovation, market orientation, and organizational learning: an integration and empirical examination. Journal of Marketing, 62(3), 42-54.
51. Isen, A. M. (2002). Missing in action in the AIM: Positive affect's facilitation of cognitive flexibility, innovation, and problem solving. Psychological Inquiry, 13(1), 57-65.
52. Karasar, N. (2020). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar ilkeler teknikler. (35. Basım). Nobel Yayıncılık.
53. Kashdan, T. B., & Rottenberg, J. (2010). Psychological flexibility as a fundamental aspect of health. Clinical Psychology Review, 30 (7), 865-878.
54. Kim, H. J. (2011). The effect of self-leadership on job attitudes of security organization members. Proceedings of the International Conference on Convergence Contents (ICCC), 129–130.
55. Kline, R. B. (2011). Principles and practice of structural equation modeling (3rd ed.). Guilford Press.
56. Kutanis, P. (2018). Kendi kendine liderlik tarzının iş tatmini ve iş özerkliği üzerindeki etkisini belirlemeye yönelik bir araştırma. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
57. Kusdinar, D., & Haholongan, R. (2019, February). The influence of self leadership on innovative behavior. In 5th Annual International Conference on Management Research (AICMaR 2018) (pp. 97-100). Atlantis Press.
58. Kuyucaklıoğlu B. (2012). Çalışanların güçlendirilmesi ve örgütsel yenilik arasındaki ilişkide liderlik tarzlarının etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
59. Lin, W. L.,Tsai, P. H., Lin, H. Y. & Chen, H. C. (2014). How does emotion influence different creative performances? the mediating role of cognitive flexibility. Cognition and Emotion, 28(5), 834-844.
60. Lovelace, K. J., Manz, C. C. & Alves, J. C. (2007). Work stress and leadership development: the role of self-leadership, shared leadership, physical fitness, and flow in managing demands and ıncreasing job control. Human Resource Management Review, (17), 374-387.
61. Manz, C. C. (1986). Self‐leadership: toward an expanded theory of self‐influence processes in organizations. Academy of Management Review, 11(3), 585‐600.
62. Marshall, G., Kiffin-Petersen, S. & Soutar, G. (2009). Personality Influences on the Self-Leadership Practices of Vocational College Academics. 23rd Australian and New Zealand Academy of Management Conference, Melbourne, Australia.
63. Martin, M. M. & Anderson, C. M. (1998). The cognitive flexibility scale: three validity studies. Communication Reports, (11), 1-9.
64. Martin, M. M. & Rubin, R. B. (1995). A new measure of cognitive flexibility. Psychological Reports (76), 623-626.
65. Marvel, M. R., & Patel, P. C. (2017). Self-leadership and overcoming the time resource constraint: Accelerating innovation for new products. IEEE Transactions on Engineering Management, 65(4), 545-556.
66. McCharen, B., Song, J., & Martens, J. (2011). School innovation: The mutual impacts of organizational learning and creativity. Educational Management Administration & Leadership, 39(6), 676-694.
67. Mürtezaoğlu, S. (2015). Pozitif-negatif duyguların, otomatik düşüncelerin ve bazı kişisel değişkenlerin okul yöneticilerinin yenilik yönetimi yeterlik inanç düzeyleri üzerindeki etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Aydın Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
68. Ong, C. W., & Eustis, E. H. (2021). Psychological Flexibility. In The Oxford Handbook Of Acceptance And Commitment Therapy. Oxford University Press.
69. Özaydın, E. (2020). Enstitüsü örgütsel yenilikçilik ve pazarlama yenilik stratejilerinde pazarlama yöneticilerinin bireysel becerilerinin rolü. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sosyal Enstitüsü.
70. Öztürk, M. (2017). İlkokul müdürlerinin yenilik yönetimi yeterliliklerine ilişkin öğretmen algıları: istanbul ili avcılar ilçesi örneği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
71. Parlaktaş, B. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının laboratuvar öğrenme ortamı, bilişsel esneklikleri ve sosyal sorun çözme becerilerine yönelik algılarının incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
72. Polatoğlu, E. (2018). Özel gereksinimli bireylerle çalışan öğretmenlerin bilişsel esneklik düzeyleri ile yaratıcılık ve empati düzeyleri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
73. Rowe, L. A., & Boise, W. B. (1974). Organizational innovation: Current research and evolving concepts. Public Administration Review, 34(3), 284-293.
74. Stewart, G. L., Courtright, S. H., & Manz, C. C. (2011). Self-leadership: A multilevel review. Journal Of Management, 37(1), 185-222.
75. Şahin, F. (2015). Kendi kendine liderlik ölçeği kısa formunun benzeşim, ayrışım ve yordayıcı geçerliliği. İş ve İnsan Dergisi. 2(2), 91-104.
76. Tindle, R., Hemi, A., & Moustafa, A. A. (2022). Social support, psychological flexibility and coping mediate the association between COVID-19 related stress exposure and psychological distress. Scientific Reports, 12(1), 8688.
77. Turna, K. U. (2023). Özel okullarda insan kaynakları yönetiminin örgütsel performansı etkilemesinde, pandemi sürecindeki iletişim, inovasyon ve itibarın aracılık rolü. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Avrasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
78. Tüfekçibaşı, S. (2020). Üniversite öğrencilerinin toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin tutumları ile bilişsel esneklik ve otantiklik arasındaki ilişkileri. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Trabzon Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü.
79. Türk Dil Kurumu, (2024). Yenilikçilik. https://www.tdk.com.tr/yaraticilik-ve-yenilikcilik_66611.html?srsltid=AfmBOopMMyxnfbDk-9voBg5evHMFe4JaQg5r2UKwllhAI4t-TnrJ6UWx (erişim tarihi: 01.02.2025).
80. Uras, M. (2000). Lise öğretmenlerinin örgüt sağlığının moral, yenilikçilik, özerklik, uyum ve problem çözme yeterliği boyutlarına ilişkin algıları. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 7(7), 124-131.
81. Wang, R. N., & Chang, Y. C. (2022). Effect of ıntrinsic motivation on junior high school students' creativity: mediating role of cognitive flexibility. International Journal of Educational Methodology, 8(2), 297-312.
82. Yıldırım, R. (2021). Üniversite giriş sınavı için özel öğretim kurslarında öğrenim gören öğrencilerin öz liderlik davranışlarının incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Okan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
83. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayınevi.
84. Yılmaz, M. (2018). Öğretmenlerde bilişsel esneklik ve sınıf yönetimi becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
85. Yüceer, E., ve Tümkaya, S. (2024). Sınıf öğretmenlerinin mesleki yenilikçilik eğilimlerinin incelenmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(1), 72-94.