A Horizon-Broadening Journey: Alumni Perspectives on BİLSEM

Öz

This study aimed to examine how Turkey's Science and Art Centers (BİLSEM) continue to influence gifted individuals long after their education has ended. The research offers a retrospective perspective through the eyes of 24 adults who once attended BİLSEM or Enderun Centers, rather than focusing on the program during the period of enrollment. Using a qualitative case study design, researchers conducted semi-structured interviews and administered the Satisfaction with Life Scale (SWLS). Interview data were descriptively coded using MAXQDA, and SWLS results were analyzed using SPSS to deepen the interpretation. Six main themes emerged from the graduates' narratives: referral pathways, effects on field selection, pressures related to success, perceived advantages, perceived disadvantages, and degree of expectation fulfillment. Teachers served as the main gatekeepers referring students to BİLSEM, while families and local institutions provided secondary support. Most graduates reported that the program shaped their academic orientation by providing early access to advanced content, research-oriented applications, and environments that encouraged curiosity. While some participants mentioned experiencing pressure to succeed due to family or social expectations, others described BİLSEM as a free space where they could experiment, make mistakes, and grow. Frequently mentioned advantages included increased self-confidence, stronger social integration, meaningful peer networks, and hands-on learning experiences. Disadvantages were mostly related to intensive programs, transportation difficulties, and the mismatch between BİLSEM's philosophy and the national exam-focused system. SWLS results aligned with these perspectives: over half of participants reported high life satisfaction; there was little difference between genders; and no clear link existed between satisfaction and duration of participation. Overall, graduates viewed BİLSEM as an horizon-expanding experience that provided lasting academic and personal benefits.

Anahtar Kelimeler

• gifted education
• BİLSEM (Science and Art Centers)
• alumni perspectives
• life satisfaction
• qualitative case study

Etik Beyan

This study was reviewed and approved by the Trakya University Social and Human Sciences Research Ethics Committee (Decision No. 2025.09.04, Session 2025/09, dated September 30, 2025). Participation in the study was voluntary, and participants were informed about the purpose of the research prior to data collection. All data were handled in accordance with the principles of confidentiality and anonymity. The research was conducted in compliance with ethical principles and scientific research standards.

Ufuk Açıcı Bir Yolculuk: Mezunların Perspektifinden BİLSEM

Öz

Bu çalışma, Türkiye Bilim ve Sanat Merkezlerinin, eğitimleri sona erdikten uzun süre sonra bile üstün yetenekli bireyleri nasıl etkilediğini incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma, öğrencilerin kayıtlı oldukları süre boyunca programa odaklanmak yerine, bir zamanlar BİLSEM veya Enderun Merkezlerine devam etmiş 24 yetişkinin gözünden geriye dönük bir bakış sunmaktadır. Araştırmacılar, niteliksel vaka çalışması tasarımı kullanarak, yarı yapılandırılmış görüşmeler yapmışlar ve Yaşam Memnuniyeti Ölçeği (SWLS) uygulamışlardır. Görüşme verileri MAXQDA ile betimsel olarak kodlanmış ve SWLS sonuçları SPSS ile analiz edilerek yorumlama derinleştirilmiştir. Mezunların anlatımlarından altı ana tema ortaya çıkmıştır: yönlendirme yolları, alan seçimine etkileri, başarıya bağlı baskılar, algılanan avantajlar, algılanan dezavantajlar ve beklentilerin karşılanma derecesi. Öğretmenler, öğrencileri BİLSEM'e yönlendiren ana kapı bekçileri olarak görev yaparken, aileler ve yerel kurumlar ikincil destek sağlamıştır. Mezunların çoğu, programın ileri düzey içeriğe, araştırma odaklı uygulamalara ve merakı teşvik eden ortamlara erken erişim sağlayarak akademik yönelimlerini şekillendirdiğini bildirmiştir. Bazı katılımcılar, ailevi veya sosyal beklentiler nedeniyle başarılı olma baskısı yaşadıklarını belirtirken, diğerleri BİLSEM'i deneyler yapabilecekleri, hata yapabilecekleri ve büyüyebilecekleri özgür bir alan olarak tanımladılar. Sıkça bahsedilen avantajlar arasında özgüven artışı, daha güçlü sosyal uyum, anlamlı akran ağları ve uygulamalı öğrenme deneyimleri yer aldı. Dezavantajlar ise çoğunlukla yoğun programlar, ulaşım zorlukları ve BİLSEM'in felsefesi ile ulusal sınav odaklı sistem arasındaki uyumsuzlukla ilgiliydi. SWLS sonuçları bu bakış açılarıyla paralellik gösteriyordu: katılımcıların yarısından fazlası yüksek yaşam memnuniyeti bildirdi; cinsiyetler arasında çok az fark vardı ve memnuniyet ile katılım süresi arasında net bir bağlantı yoktu. Genel olarak, mezunlar BİLSEM'i, kalıcı akademik ve kişisel faydalar sağlayan, ufku genişleten bir deneyim olarak gördüler.

Anahtar Kelimeler

• üstün yetenekliler eğitimi
• BİLSEM (Bilim ve Sanat Merkezleri)
• mezun görüşleri
• yaşam doyumu
• nitel durum çalışması

Etik Beyan

Bu araştırma, Trakya Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırmaları Etik Kurulu tarafından incelenmiş ve 30.09.2025 tarihli, 2025/09 oturum sayılı ve 2025.09.04 karar numaralı kararla etik açıdan uygun bulunmuştur. Araştırma sürecinde gönüllü katılım esas alınmış, katılımcılara araştırmanın amacı hakkında bilgi verilmiş ve elde edilen veriler gizlilik ve anonimlik ilkeleri doğrultusunda kullanılmıştır. Araştırma, ilgili etik ilke ve bilimsel araştırma standartlarına uygun olarak yürütülmüştür.

Kaynakça

1. Alsuwailimi, M. S. (2024). Pedagogical Approaches for Meeting Gifted Students’ Needs: Literature Review. Advances in Social Sciences Research Journal, 11(3), 43–59. https://doi.org/10.14738/assrj.113.16628
2. Barnett, L. B., Elizabeth Albert, M., & Brody, L. E. (2005). The Center for Talented Youth talent search and academic programs. High Ability Studies, 16, 27–40.
3. Baykoç, N. (2014). Üstün; akıl, zekâ, deha, yetenek, dâhiler-savantlar gelişimleri ve eğitimleri. Vize Yayınları.
4. Bildiren, A., & Citil, M. (2021). Educating Gifted Children in Turkey: A Retrospective Analysis and the Current State. International Journal of Educational Reform, 31, 278–299.
5. Bolat, M., & Malkoç, T. (2021). The effect of music education in the improvement of gifted and talented students’ social skills. Turkish Studies, 16(5), 1463–1481.
6. Bostan, T., Bostan, A., & Farsak, Ş. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin yaşam doyumu ve öz duyarlık düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(6), 83–111.
7. Creswell, J. W. (2017). Eğitim araştırmaları: Nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi (Çev. Ed. H. Ekşi). EDAM Yayıncılık.
8. Çelikten, Y. (2017). Gifted Childreen and BILSEM. Turkish Journal of Educational Studies, 4(3), 88–104.

9. Dağlı, A., & Baysal, N. (2016). Yaşam doyumu ölçeğinin Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 15(59), 1250–1262. https://doi.org/10.17755/esosder.263229
10. Delgado-Valencia, L., Delgado, B., Navarro-Soria, I., Torrecillas, M., Rosales-Gómez, M., Sánchez-Herrera, M. d. l. C., & Soto-Díaz, M. (2025). The Identification of Giftedness in Children: A Systematic Review. Education Sciences, 15(8), 1012. https://doi.org/10.3390/educsci15081012
11. Dereli, F. (2023). Enderun Mektebi: Üstün yetenekli çocukların belirlenmesi ve eğitimi. Rumeli İslam Araştırmaları Dergisi, 11, 78–92. https://doi.org/10.53336/rumeli.126052
12. Diener, E., Emmons, R. A., Larsen, R. J., & Griffin, S. (1985). The Satisfaction with Life Scale. Journal of Personality Assessment, 49(1), 71–75.
13. Diener, E., Suh, E., Lucas, R. E., & Smith, H. L. (1999). Subjective well-being: Three decades of progress. Psychological Bulletin, 125(2), 276–302. https://doi.org/10.1037/0033-2909.125.2.276
14. Dönmez, N. (2004). Bilim Sanat Merkezleri’nin kuruluşu ve işleyişinde yapılması gereken düzenlemeler. A. Kulaksızoğlu, A. E. Bilgili ve M. R. Şirin (Ed.), Üstün yetenekli çocuklar bildiriler kitabı içinde. Çocuk Vakfı Yayınları.
15. Erdem, S. (2015). Üstün yetenekli çocukların eğitim süreçlerinde kültürel ve sosyal sermaye: Ankara BİLSEM örneği [Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi]. Ulusal Tez Merkezi.
16. Freeman, J. (2006). The Emotional Development of Gifted and Talented Children. Gifted and Talented International, 21, 20–28. https://doi.org/10.1080/15332276.2006.11673472
17. Gagné, F. (2004). Transforming gifts into talents: The DMGT as a developmental theory. High Ability Studies, 15(2), 119–147. https://doi.org/10.1080/1359813042000314682
18. Işık, A., & Güneş, E. (2017). Türk Tarihinde Özel Yeteneklilerin Eğitimi: Osmanlı Enderun Mektebi. Journal of Gifted Education and Creativity, 4(3), 1–13. https://doi.org/10.29228/INESJOURNAL.74931
19. Joshanloo, M., & Jovanović, V. (2020). The relationship between gender and life satisfaction: Analysis across 150 countries. Personality and Individual Differences, 168, 110247. https://doi.org/10.1007/s00737-019-00998-w
20. Lee, J. B., Kang, B. J., & Lee, D. N. (2016). Law for Gifted and Talented Education in South Korea: Its development, issues, and prospects. Turkish Journal of Giftedness and Education, 6(1), 14–23.
21. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
22. Lubinski, D., & Benbow, C. P. (2006). Study of mathematically precocious youth after 35 years: Uncovering antecedents for the development of math–science expertise. Perspectives on Psychological Science, 1(4), 316–345. https://doi.org/10.1111/j.1745-6916.2006.00019.x
23. Millî Eğitim Bakanlığı. (2025, 20 Mayıs). BİLSEM öğrencilerinin kariyer gelişimlerinin incelenmesi araştırması sonuçlandı. https://www.meb.gov.tr/bilsem-ogrencilerinin-kariyer-gelisimlerinin-incelenmesi-arastirmasi-sonuclandi/haber/37071/tr
24. Millî Eğitim Bakanlığı. (2013). Üstün Yetenekli Bireyler Strateji ve Uygulama Planı (2013–2017). Millî Eğitim Bakanlığı.
25. Monks, F. J., & Pflüger, R. (2005). Gifted education in 21 European countries: Inventory and perspective. Radboud University Nijmegen. https://hdl.handle.net/2066/231189
26. Öğülmüş, K., & Sarı, H. (2014). Bilim ve Sanat Merkezlerinde (BİLSEM) karşılaşılan sorunların öğretmen ve öğrenci görüşleri açısından değerlendirilmesi. International Journal of Turkish Education Sciences, 2, 254–265.
27. Pavot, W., & Diener, E. (2008). The Satisfaction With Life Scale and the emerging construct of life satisfaction. Journal of Positive Psychology, 3(2), 137–152. https://doi.org/10.1080/17439760701756946
28. Pfeiffer, S. I. (2017). Success in the classroom and in life: Focusing on strengths of the head and strengths of the heart. Roeper Review, 39(2), 142–152. https://doi.org/10.1177/0261429416640337
29. Renzulli, J. S. (1978). What makes giftedness? Re-examining a definition. Phi Delta Kappan, 60(3), 180–184.
30. Sabancı, O., Bulut, S. S., & Dağlıoğlu, H. E. (2017). Gifted Education Program in Enderun System. Journal for the Education of Gifted Young Scientists, 5, 49–69.
31. Seggie, N., & Bayyurt, Y. (2017). Nitel araştırma yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımlar (2. baskı). Anı Yayıncılık.
32. Sternberg, R. J. (1985). Beyond IQ: A triarchic theory of human intelligence. Cambridge University Press.
33. Subotnik, R. F., Olszewski-Kubilius, P., & Worrell, F. C. (2011). Rethinking giftedness and gifted education: A proposed direction forward based on psychological science. Psychological Science in the Public Interest, 12(1), 3–54. https://doi.org/10.1177/1529100611418056
34. Şahin, H., Karataş, S., Özkan, M. A., Gök, R., Eraslan, M., Köse, E., & Azeken, N. (2023). A systematic compilation of the problems encountered by teachers and students in Science and Arts Centers in Turkey. Sustainability, 15(3), 2537. https://doi.org/10.3390/su15032537
35. Tataroğlu, E. (2022). A Collection of Historical and Contemporary Literature Reviews and Resource Report on the “Gifted” in the History of Education in Turkey: An Exploration. International Journal of Educational Reform, 34(3), 488–514. https://doi.org/10.1177/10567879221121659
36. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayın