Tanzimat Dönemi Osmanlı Hukuku’nda Resmi Belgede Sahtecilik Suçu

Öz

Sahtekarlık suçunun içerisinde yer alan resmi belgede sahtecilik suçu, ilk medeniyetlerden itibaren kamu düzenini ve kamu güvenliğini bozan bir suç olarak dikkatleri çekmiştir. Bu sebeple devletler, ağır yaptırımlar ile bu suçu önlemeye çalışmışlardır. Osmanlı Devleti’nde de özellikle Tanzimat dönemi ceza kanunnamelerinde bu suça yer verilmiş ve suçun önüne geçilmeye çalışılmıştır. Bu kapsamda 1840, 1851 ve 1858 Ceza Kanunnamelerinde resmi belgede sahtecilik suçuna ilişkin düzenlemeler yapılmıştır. 1840 ve 1851 Ceza Kanunnamelerinde mezkur suç detaylı olarak düzenlenmemiştir. Ancak 1858 Ceza Kanunnamesinde sahtecilik suçuna müstakil bir fasıl ayrılmıştır. Bu kanunnamede resmi belgede sahtecilik suçu hakkında detaylı düzenlemeler yer almaktadır. Tazir suçu olarak İslam hukuku kapsamında kendisine yer bulan suç türü, Tanzimat döneminde yalnızca ceza kanunnamelerinde değil Askeri Ceza Kanunu, Reji Nizamnamesi, marka ve patente ilişkin nizamnameler gibi farklı kanun ve nizamnamelerde de düzenlenmiştir. Tanzimat dönemi Osmanlı uygulaması incelendiğinde az sayıda istisna dışında ilgili kanunda yer alan müeyyidelerin tatbik edildiği anlaşılmaktadır. Bu konuda genel olarak kanunilik ilkesine dikkat edildiği ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Resmi belge
• Sahte belge
• Sahtecilik suçu
• Taklit
• 1858 ceza kanunnamesi.

The Crime of Forgery of Official Documents in Ottoman Law in the Tanzimat Period

Öz

The crime of forgery in official documents, which is included in the crime of forgery, has attracted attention as a crime that disrupts public order and public security since the first civilizations. For this reason, states have tried to prevent this crime with heavy sanctions. In the Ottoman Empire, especially in the criminal codes of the Tanzimat period, this crime was included and the crime was tried to be prevented. In this context, regulations on the crime of forgery in official documents were made in the Criminal Codes of 1840, 1851 and 1858. The 1840 and 1851 Criminal Codes did not regulate the crime in detail. However, in the 1858 Criminal Code, a separate article was devoted to the crime of forgery. This code contains detailed regulations on the crime of forgery in official documents. This type of crime, which found its place within the scope of Islamic law as a crime of tazir, was regulated not only in criminal codes but also in different laws and regulations such as the Military Criminal Code, the Regulation on Reji, and the regulations on trademarks and patents during the Tanzimat period. When the Ottoman practice during the Tanzimat period is analyzed, it is understood that the sanctions in the relevant law were applied with a few exceptions. In this regard, it can be stated that the principle of legality was generally observed.

Anahtar Kelimeler

• Official document
• False document
• crime of forgery
• Imitation
• Criminal code of 1858.

Kaynakça

1. BOA, A.AMD, (Sadaret Amedi Kalemi Evrakı): 53/56.
2. BOA, A.DVN, (Divan Kalemi Evrakı): 81/23.
3. BOA, A.DVN.MKL, (Sadaret Mukavelenameler): 75/6.
4. BOA, A.MKT.DV, (Sadaret Mektubi Kalemi Deavi Evrakı): 83/20.
5. BOA, A.MKT.MVL, (Sadaret Mektubi Kalemi Meclis-i Vala Evrakı): 22/80, 54/70, 54/82, 57/47, 71/34, 71/98, 107/76; 109/33, 109/65, 110/32 110/91.
6. BOA, A.MKT.NZD, (Sadaret Mektubi Kalemi Nezaret ve Devair Yazışmaları Evrakı): 69/62, 242/53.
7. BOA, BEO, (Bab-ı Âli Evrak Odası): 4405/330366, 4413/330915.
8. BOA, C.AS, (Cevdet Askeriye): 934/40463.

9. BOA, C.ZB, (Cevdet Zabtiye): 18/895
10. BOA, DH.MKT, (Dahiliye Mektubi Kalemi): 1047/12, 2562/63.
11. BOA, İ.HUS, (İradeler Hususi): 91/64.
12. BOA, İ.MVL (İrade Meclisi Vala Evrakı): 52/1010, 161/4706; 342/14787.
13. ‘Kanun-ı Cezamızın Edvar-ı Tekamülü’ (153) Ceride-i Adliye (Kanun-ı evvel 1332 (M. 1916, 1917)) 318-335.
14. Akay T, ‘Osmanlı Devleti’nde Marka Hukukunun Gelişimi’, (2016) (126) TBB Dergisi 363-392.
15. Akgündüz A, ‘İ’lâm’ (22) DİA 72-73.
16. Akgündüz A, İslam ve Osmanlı Hukuku Külliyatı (I) (Osmanlı Araştırmaları Vakfı 2011).
17. Akgündüz S N, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Hukuku Uygulaması (Rağbet Yayınevi 2017).
18. Akyıldız A, Osmanlı Bürokrasisi ve Modernleşme (İletişim Yayınları 2012).
19. Ali Haydar H, Dürerü’l Hukkam Şerhu Mecelleti’l-Ahkâm (DİB Yayınevi 2017).
20. Artuk İ, ‘Nişan’ (33) DİA 154-156.
21. Avcı M, Hukuk Tarihimizde Hapis (Adalet Yayınevi 2019).
22. Avcı M, Osmanlı Ceza Hukuku I (Genel Hükümler) (Adalet Yayınevi 2018).
23. Avcı M, Osmanlı Ceza Hukuku II (Özel Hükümler) (Adalet Yayınevi 2018).
24. Avcı M, Türk Hukuk Tarihi (Adalet Yayınevi 2022).
25. Aydın A, Türk Hukuk Tarihi (Beta Yayınevi 2018).
26. Aydın B ve Keskin İ, ‘Osmanlı Bürokrasisinde Evrak Sahteciliği, Diplomatik ve Diplomatika Eğitimi’ (2008) 31(31), Osmanlı Araştırmaları 197-228.
27. Belgesay M R, Mufassal Ceza Kanunu Şerhi (Orhaniye Matbaası Cemiyet Kütübhanesi Neşri Yeni Şark Kütübhanesi 1341).
28. Bilmen Ö N, Hukuk-ı İslâmiyye ve Istılahat-ı Fıkhiyye Kamusu (Bilmen 1970).
29. Ceride-i İlmiyye Fetvaları haz. İsmail Cebeci (Klasik Yayınları, 2009).
30. Cin H ve Akgündüz A, Türk Hukuk Tarihi (Osmanlı Araştırmaları Vakfı 2017).
31. Cin H ve Akyılmaz G, Türk Hukuk Tarihi (Sayram Yayınları 2019).
32. Diran, ‘Sahtelikte İstimal’ (1332) 1(1) Darülfünun Hukuk Fakültesi Mecmuası İstanbul Matbaası 29-36. Düstur, 1. Tertip (5) (Ankara 1937).
33. Düstur, 1. Tertip (6) (Ankara 1939).
34. Düstur, 1. Tertip (8) (Ankara 1943).Düstur, 1. Tertip, (1).
35. Düstur, 1. Tertip, (4).
36. Düstur, 2. Tertip (5) (İstanbul H. 1332).
37. Düstur, 2. Tertip (8) (İstanbul 1928).
38. Düstur, 2. Tertip (9) (İstanbul 1928).
39. Ekinci E B, Osmanlı Hukuku Adalet ve Mülk (Arı Sanat Yayınları 2017).
40. Erman S, ‘Evrakta Sahtekarlık Suçlarının Ana Hatları, Tarihçesi ve Müşterek Unsurları’ (1950) 16(1-2) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 157-201.
41. Gökbilgin M T, Osmanlı Paleografya ve Diplomatik İlmi (Enderun Kitabevi 1992).
42. Gökcen A, Belgede Sahtecilik Suçları (Adalet Yayınevi 2018).
43. Gökcen A, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Kanunları ve Bu Kanunlardaki Ceza Müeyyideleri (1989).
44. Heyd U, Studies in Old Ottoman Criminal Law (Oxford University Press 1973).
45. Heyd U, Türk Hukuk ve Kültür Tarihi Üzerine – Makaleler – düz. Fethat Koca ‘Eski Osmanlı Hukukunda Kanun ve Şeriat’ çev. Selahaddin Eroğlu (Ankara Okulu Yayınları 2002).
46. ‘Hukuk Mahkemelerinde Sahtekarlığa Dair Vuku Bulan Davalar’ Hukuk (3 Cemaziyelevvel 1308) 1(6) 93-98.
47. İpşirli M, ‘Hâcegân’ (14) DİA 430, 431.
48. İpşirli M, ‘İmza’ (22) DİA 252-255.
49. İpşirli M, ‘Sahh’ (35) DİA 490, 491.
50. İpşirli M, ‘XVI. Asrın İkinci Yarısında Kürek Cezası ile İlgili Hükümler’ (1982) (12) İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Enstitüsü Dergisi 203-248.
51. Karakaya H, ‘Osmanlı Ceza Hukuku’nda Parada Sahtecilik Suçu’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2020).
52. Karakurumer A, ‘Osmanlı İmparatorluğu’nda Askeri Ceza ve Disiplin Hukuku’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2018).
53. Kılınç A, Mukayeseli Hukuk ve Hukuk Tarihinde Teşhir Cezası (Adalet Yayınevi 2014).
54. Kılınç A, Osmanlı Yargılama Hukukunda Bilirkişilik (Adalet Yayınevi 2019).
55. Kılınç A ve Kayar B, ‘Osmanlı Yargılama Hukukunda “Şuhûdü’l Hâl”in Fonksiyonunu Yeniden Değerlendirme Gerekliliği’ (2019) (62-63), Adalet Dergisi, 33-48.
56. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayınevi 2019).
57. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (Adalet Yayınevi 2019).
58. Koç M, ‘Osmanlı Hukukunda Tazir Suç ve Cezaları’, (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Necmeddin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2017).
59. Kütükoğlu M S, ‘Berat’ (5) DİA 472-473.
60. Kütükoğlu M S, ‘Ferman’ (12) DİA 400-406.
61. Mukarrerât-ı Cezaiye (Ceza Kısmı 1330) (Matbaa-i Âmire 1331).
62. Mumcu A, Osmanlı Devleti’nde Siyaseten Katl (Phoenix Yayınevi 2017).
63. Mübahat S. Kütükoğlu, Osmanlı Belgelerinin Dili (Diplomatik) (Kubbealtı Neşriyatı 1994).
64. Nugay K, ‘XIX. Yüzyıl Ortak Ceza Hukuku Dilinin Oluşumu: Osmanlı’da Tazirin Kalkması’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2020).
65. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (Seçkin Yayınevi 2019).
66. Reşad (Suriye İstinaf Ceza Reisi), Miyar-ı Ceza (Kanun-ı Ceza Şerhi) (A. Asadoryan Şirket-i Mürettebiye Matbaası 1333).
67. ‘Sahte Hicaz Demiryolu Pulları Amillerinin Derdesti’ Polis Mecmuası, (27 Şaban 1334) 4(71) 184-187.
68. Sami (Üsküdar Bidayet Mahkemesi Azası), Mirat-ı Kanun-ı Ceza (Kanun-ı Ceza Şerhi) (Matba-i Kütüphane-i Cihan Sahibi Mihran Tab-ı Sani 1324).
69. Şentop M, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Hukuku Kanunlar-Tadiller-Layihalar-Uygulama (Yaylacık Matbaası 2004).
70. Taş H, ‘Osmanlı Kadı Mahkemesindeki “Şühûdü’l-Hâl” Nasıl Değerlendirilebilir?’ (2008) (44), Bilig 25-44.
71. Taşkesenlioğlu M Y, ‘Osmanlı Diplomatiğinde Mühür ve Bir Vaka Olarak Sahte Mühür Kullanımı’ (2017) 9(4) History Studies İnternational Journal Of History 183-202.
72. Uzunçarşılı İ H, ‘Buyruldı’ (1995) V(19) Belleten (TTK Basımevi) 289-318.
73. Uzunçarşılı İ H, ‘Osmanlı Devleti Zamanında Kullanılmış Olan Bazı Mühürler Hakkında Bir Tetkik’ (1995) IV(16) Belleten (TTK Basımevi) 495-544.
74. Uzunçarşılı İ H, ‘Tuğra ve Pençeler ile Ferman ve Buyruldulara Dair’ (1995) V(17-18) Belleten (TTK Basımevi) 101-144.
75. Yakut E, Osmanlı Hukukunda Tazir Cezaları (Seçkin Yayınevi 2016).
76. Yurtseven Y, Klasik Dönem Osmanlı Ceza Hukukunda Tazir Suç ve Cezaları (On İki Levha Yayıncılık 2023).
77. Yurtseven Y ve Kayar G, ‘Osmanlı Muhakeme Hukukunda Şuhudü’l Hal’ (2018) 8 (1), Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 55-77.
78. Ziya A, (Amasya Sancağı Ceza Reisi), Mufassal Kanun-ı Ceza ve Teferruatı Şerhi (Cihan Matbaası 1329).
79. Zöhrab K, Hukuk-ı Ceza (Ahmed Saki Bey Matbaası 1325).