Satılanın Helal Olmaması Ayıp Olarak Değerlendirilebilir mi?

Öz

Kişilerin ticaret hayatında ürün tercihlerini yönlendiren pek çok faktör vardır. Alınan malın sorunsuz çalışması, yüksek kalitede olması veya sağlıklı olması, söz konusu faktörler arasında sayılabilir. Alıcı veya tüketici davranışını yönlendiren faktörlerden biri de kimi zaman Dini yönelim olabilmektedir. İslam Dini açısından da bir malın helal olması, Müslümanların ticaret hayatındaki davranışlarını yönlendiren önemli bir faktördür. Dolayısıyla helal zannıyla alınan bir ürünün aslında öyle olmaması, alıcı veya tüketici açısından beklenen faydayı karşılamamaktadır. Dünya ve Türkiye genelinde son yıllarda, mal ve hizmetin helal niteliğinde standardizasyonun sağlanmasına yönelik çeşitli çalışmaların yapıldığı görülmektedir. İslam Ülkeleri İçin Standartlar ve Metroloji Enstitüsü’nün kuruluşu bu noktada önemli bir adımdır. Enstitü’nün çalışmaları daha çok, helal mal ürettiğini veya helal hizmet sunduğunu belirten firmalara yönelik denetimin sağlanması yönündedir. Dolayısıyla malın alımı veya hizmetin sağlanmasından sonra helal olmamanın ayıp sayılıp sayılmayacağına yönelik doğrudan bir düzenleme değildir. Esasında hiçbir somut ayıp örneği Türk Borçlar Kanunu veya Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’da sınırlayıcı biçimde sayılmamıştır. Bu da helal olmayan ürünün ayıplı sayılıp sayılamayacağı sorusunu akla getirmektedir. Çalışmada satış sözleşmesine konu olan malın helal olmaması durumunda, bu eksikliğin ayıp olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceği incelenmektedir. Bu doğrultuda ilk olarak ayıp ve helal kavramlarının tanımı ve türleri, satış sözleşmesiyle ilgisi bağlamında ortaya konulmuştur. Sonrasında da helal olmama özelliğinin, Türk Borçlar Kanunu ve Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’daki ayıp kavramlarına uygunluk taşıyıp taşımadığı irdelenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ayıp
• Satış Sözleşmesi
• Helal Olmama
• Helal Mal.

If The Sold Item is not Halal, Can It’s This Quality Be Considered as a Defect?

Öz

There are many factors that direct people's product preferences in business life. The factors in question may include whether the purchased goods operate smoothly, are of high quality or are healthy. One of the factors that direct buyer or consumer behavior can sometimes be religious orientation. In terms of Islam, the halalness of a good is an important factor that directs the behavior of Muslims in business life. Therefore, if a product purchased thinking it is halal is not actually so, it does not meet the expected benefit for the buyer or consumer. In recent years, it has been seen that various studies have been carried out to ensure standardization of the halal quality of goods and services throughout the world and Turkey. The establishment of the Standards and Metrology Institute for Islamic Countries is an important step at this point. The Institute's work is mostly aimed at providing inspections for companies that state that they produce halal goods or provide halal services. Therefore, it is not a direct regulation as to whether not being halal will be considered as defect after purchasing the goods or providing the service. In fact, no concrete examples of defects are listed restrictively in the Turkish Code of Obligations or the Consumer Protection Law. This brings to mind the question of whether a non-halal product can be considered defective. In the study, if the goods subject to the sales contract are not halal, it is examined whether this deficiency can be considered as a defect. In this direction, firstly, the definition and types of the concepts of defect and halal are presented in the context of their relevance to the sales contract. Afterwards, it was examined whether the feature of not being halal complies with the concepts of defect in the Turkish Code of Obligations and the Law on Consumer Protection.

Anahtar Kelimeler

• Defect
• Sales Contract
• Non-halal
• Halal Good.

Kaynakça

1. Akipek Öcal, Ş ve Kara İ, , (2. Baskı, Yetkin 2023).
2. Alkış, A, ‘İslâm Hukuku Açısından Tüketicinin Korunması’, (2019), 16(1), Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 73-138.
3. Aral, F ve Ayrancı, H, , (16. Baskı, Yetkin 2023).
4. Aslan, İY, , (9. Baskı, Ekin 2022).
5. Aydoğdu, M, ‘6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un Getirdiği Yeniliklere Genel Bakış, Sözleşmeye Aykırılık, Ayıplı İfa Kavramlarına Getirdiği Farklı Yaklaşım ve Bu Konudaki Önerilerimiz’, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, (2013), 15(2), 1-62. Aydoğdu M ve Kahveci, N, , (Adalet 2021) (Aydoğdu ve Kahveci, ).
6. Aydoğdu M ve Kahveci, N, , (3. Baskı, Adalet 2017), (Aydoğdu ve Kahveci, ). Becker, H, (Çev Suat Dura), , (Bern 1934).
7. Bilge, N, , (Sevinç Matbaası 1971).
8. Cenger, E, ‘Tüketici Hukuku Açısından Taşınır Satımında Ayıplı Mal Kavramı’, (Aralık 2022), 87 (3), İzmir Barosu Dergisi, 99-166.

9. Çelik, A, ‘Tüketici İşlemlerindeki Ticari Amaç Unsurunun Ticari İş Açısından Değerlendirilmesi’, (Aralık 2023) XI (2) Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Cumhuriyet’in 100. Yılına İthafen, 777-805. Çolak, A, , (Ensar 2020).
10. Demir, H, ‘Kur-an’ı Kerim Perspektifinden Aldatma ve Kandırma’, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Harran Üniversitesi 2016).
11. Dönmez, İK, , (Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları 2010). Edis, S, , (Ajans-Türk Matbaası 1963).
12. Ekinci, EB, , (3. Baskı, Arı Sanat 2018).
13. Erdoğan, M, , (7. Baskı, Ensar 2019).
14. Eren, F ve Yücer, İ, , (12. Baskı, Legem 2024).
15. Erturhan, S, ‘İslâm Ticaret Hukukuna Vücut Veren Ahlâkî Esaslar’, (2010), 16, İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 213-246.
16. Esser, J, Band II, (Verlag C. F. Muller 1971).
17. Feyzioğlu, FN, , Cilt I, (4. Bası, Fakülteler Matbaası 1980).
18. Gümüş, MA, , (Vedat 2014), (Gümüş, ).
19. Gümüş, MA, , (7. Baskı, Filiz 2023), (Gümüş, ).
20. Günenç, H, , 1. Cilt, (İlim 1989)
21. Huguenin, C, , (3. Auflage, Schultess 2019).
22. İmam Nevevi, (Çev. Abdullah Feyzi Kocaer), , (Kalbi Büyük Dergâhı Kültür Hizmetleri 2016).
23. İnal, HT, , (3. Baskı, Seçkin 2014).
24. Kahraman, A, ‘Gıda Ürünlerinde Helâl ve Haramı Belirleme Yöntemi’, (2012), XVI (1), 453-478.
25. Kılıçoğlu, AM, , (7. Bası, Turhan 2025).
26. Kisbet, M, ‘İslâm Hukukunda Ayıplı Mal Satışında Tüketicinin Korunması’, (2019), 5(1), İhya Uluslararası İslâm Araştırmaları Dergisi, 161-195.
27. Larenz, K, , Band II, (11. Auflage, C.H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung 1977),
28. Molitor, E, , (7. Auflage, C. H. Beck’sche Verlagsbuchhandlung 1965).
29. Özel, Ç, , (8. Baskı, Seçkin 2023).
30. Sert Sütçü, S, ‘Satış Sözleşmesi’ iç M. Turgut Öz (ed). (Seçkin 2023), (Sert Sütçü, ‘Satış Sözleşmesi’).
31. Sert Sütçü, S, , (3. Baskı, Seçkin 2025), (Sert Sütçü, ).
32. Şimşek, M, ‘Helal Belgelendirme ve SMIIC Standardı’, (2013), 22, İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi, 19-44.
33. Tandoğan, H, , Cilt I/1, (6. Basım, Vedat 2008).
34. Topçuoğlu, M, Özkul B ve Tekelioğlu, N, ‘Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Açısından Helal Ürün Sorunu ve Sonuçları’, (Nisan 2017), 7 (30), Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 19-55.
35. Tutumlu MA ve Tutumlu Ö, (2. Baskı, Seçkin 2023).
36. Tüzüner, Ö, ‘Helâl Sertifikasının Türk Medenî Hukuku Yönünden Değerlendirilmesi’, iç Hakan Tokbaş ve Fehim Üçışık (edr), Sektörel Bazda Tüketici Hukuku Uygulamaları (Bilge 2015), (Tüzüner, ), 378-401. Tüzüner, Ö, ‘Helâl Sertifikasına Yöneltilen Eleştiriler ve Bu Sertifikadan Kaynaklanması Muhtemel Özel Hukuk İhtilafları’, (2020) 4(2) Doğu Anadolu Sosyal Bilimlerde Eğilimler Dergisi 17-31, (Tüzüner, ). Yavuz, AF, , (Çile 1986).
37. Yavuz, C, , (Beta 1989).
38. Yavuz, C, Acar, F ve Özen, B, , (19. Baskı, Beta 2024).
39. Zeynüd’d-din Ahmed b. Ahmed b. Abdi’l – Latifi’z Zebidi, (Çev. Kâmil Miras), , 12. Cilt, (9. Baskı, Diyanet İşleri Başkanlığı 1991).