Ülkesellik İlkesinden Üniter Etkiye: Avrupa Patent Hukukunda Üniter Sistem

Öz

Patent hakkı, yeni fikirler dayanağında ortaya koyulan buluşun korunması maksadıyla ulusal sınırlar dahilinde buluş sahibine tesis edilen bir haktır. Ancak ülkesellik ilkesi icabı, her ülkede tek tek patent başvurusu yapılması gerekliliği, buluş sahipleri bakımından yüksek maliyetlerle karşılaşılması, zaman kaybına uğranması ve farklı ülkelerin hukuki sistemleri hakkında bilgi sahibi olunması gereksinimi gibi ciddi sorunlar yaratmaktadır. Bu zorlukların giderilmesi ise çeşitli bölgesel yahut daha geniş kapsamlı uluslararası sistemlerin geliştirilmesi ile çözülmeye çalışılmıştır. Ülkesellik ilkesinin yaratmış olduğu bu zorlukların giderilmesi noktasında kullanılan sistemlerin başında Avrupa Patent Sistemi gelmektedir. Avrupa Patent Sözleşmesi (EPC) doğrultusunda kurulan Avrupa Patent Ofisi (EPO) aracılığıyla sağlanan Avrupa patenti, yalnız tek bir başvuru sayesinde EPC’ye taraf ülkelerden belirlenmiş olanların bir kısmı yahut tamamında patent koruması elde edilmesini kolaylaştırma imkânı tanımaktadır. Ancak bu imkân EPO eliyle doğrudan patent hakkı tesisi anlamına gelmemektedir. Zira Avrupa patenti bir tür patentler demeti özelliği taşımakta olup patent hakkı, başvuru belgesinde belirlenen ülkeler nezdinde gerçekleştirilen geçerli kılma işlemi ile kazanılmaktadır. Avrupa Patent başvurusu neticesinde tesis edilen patentin üye ülkelerde ayrı ayrı ulusal patentler gibi işlem görmesi, patent haklarının kaybının da tıpkı ulusal patentler de olduğu gibi ulusal merciler tarafından gerçekleştiriliyor olması Avrupa patentinin, patent hukukuna hakim ilkelerden ülkesellik ilkesinin yarattığı zorluğu giderme konusunda yetersiz olduğunu göstermektedir. Ülkesellik ilkesinin yarattığı zorlukların aşılması ve gerçek manada geniş bir coğrafi alanda geçerli tek bir patent hakkının oluşturulması düşüncesi Üniter Patent Sisteminin doğuşuna zemin hazırlamıştır. Bahse konu Üniter Patent Sistemi ile yalnız tek bir başvuru yoluyla Avrupa Birliği’ne (AB) üye pek çok ülkede tek bir patent hakkının tesis edilmesi gündeme gelmiş, buna ek olarak söz konusu yeni sistem ile patent hakkının kaybedilmesi gibi hususların tek bir merkez dahilinde gerçekleştirilmesi amacıyla Üniter Patent Mahkemesi’nin kurulması gerçekleşmiştir. Yakın gelecekte kullanımına sıklıkla rastlanması muhtemel olan görece yeni bir sistem olarak nitelendirilebilecek Üniter Patent Sistemi’nin incelenmesi bu bağlamda önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Patent Hakkı
• Avrupa Patenti
• Üniter Patent
• Üniter Patent Mahkemesi.

From the Principle of Territoriality to the Unitary Effect: The Unitary Patent System in European Law

Öz

The patent right is a legal entitlement granted to the inventor within national borders for the protection of an invention that stems from a novel idea. However, due to the principle of territoriality, inventors are required to file separate patent applications in each country, which leads to significant challenges, including high costs, time loss, and the necessity of understanding the legal systems of various jurisdictions. To overcome these challenges, several regional or broader international systems have been developed. Foremost among these mechanisms addressing the difficulties posed by the territoriality principle is the European Patent System. Under the framework of the European Patent Convention (EPC), the European Patent Office (EPO) grants European patents, which enable the applicant to obtain patent protection in some or all of the EPC contracting states through a single application. However, this does not equate to the direct establishment of a patent right by the EPO itself. In essence, a European patent constitutes a "bundle of national patents," and the patent right is only acquired through validation procedures in the designated countries listed in the application. The fact that patents granted via the European Patent System are treated as separate national patents in each member state—and that the revocation or lapse of these rights is similarly handled by national authorities—demonstrates the system's insufficiency in fully overcoming the challenges posed by the territoriality principle. The idea of overcoming these challenges and establishing a genuinely unitary patent right, valid across a wide geographical area, gave rise to the Unitary Patent System. This new system introduces the possibility of obtaining a single patent right valid across all European Union (EU) member states through a single application. Furthermore, to centralize procedures such as the revocation of patent rights, the Unified Patent Court (UPC) was established. As a relatively new system expected to become increasingly prevalent in the near future, the Unitary Patent System warrants close academic examination and analysis.

Anahtar Kelimeler

• Patent Right
• European Patent
• Unitary Patent
• Unitary Patent Court.

Kaynakça

1. Ayiter N, İhtira Hukuku (1. Bası Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları 1968).
2. Bozkurt T, ‘6769 Sayılı Sınaî Mülkiyet Kanunu’na Göre Patentte Zorunlu Lisans’ (2023) 29 (2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1417-1489.
3. Bozkurt Yüksel AE, Patent Uyuşmazlıklarının Çözüm Yolları (1. Bası, Yetkin Yayıncılık 2009).
4. Bülbül Y ve Özbay RD, ‘Sanayi Devrimi’nin Tartışmalı Bir Kurumu Olarak Patent ve Osmanlı’da İhtira Beratı Kanunu’, (2010) 28 (1) Marmara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi 37-55.
5. Suluk C, Karasu R ve Nal T, Fikri Mülkiyet Hukuku (8. Bası Seçkin Yayıncılık 2024).
6. Callens P and Granata S, Introduction to the Unitary Patent and the Unified Patent Court : The (Draft) Rules of Procedure of the Unified Patent Court (1. Bası Kluwer Law International 2013).
7. Cook T, ‘Territoriality and Jurisdiction in EU IP Law’, (2014) 19 (1) Journal of Intellectual Property Rights 293-297.
8. Cremers K, Ernicke M, Gaessler F, Harhoff D, Helmers C, McDonagh L, Schliessler P and van Zeebroeck N, ‘Patent litigation in Europe’ (2017) 44 (1) European Journal of Law and Economics 1-44.

9. Çolak U, Türk Patent Hukuku (1. Bası Adalet Yayınevi 2022).
10. Dinler E ve Çalışkan Z, ‘Mülkiyetin Tarihsel Gelişimi Üzerine Bir Deneme’ (2019) (77) Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi 421-452.
11. Drahos P, ‘The Universality of Intellectual Property Rights: Origins and Development’ (1998) 1 (1) Queen Mary Intellectual Property Research Institute 1-36.
12. England P, A Practitioner’s Guide To European Patent Law (1. Bası Hart Publishing 2019).
13. Erdoğan E, ‘6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu Çerçevesinde Patent Hakları Açısından Öngörülen İhtiyati Tedbirlere İlişkin Bazı Düşünceler’ (2017) 3(1) Ticaret ve Fikrî Mülkiyet Hukuku Dergisi 47-65.
14. Ergün B, Zorunlu Standart Patent (Sep) Bağlamında Hakim Durumun Kötüye Kullanılması (1. Bası Seçkin Yayıncılık 2020).
15. Freeman AB, Pheiffer RP, Leinauer M, Gibson M and Yobbi D, ‘It’s Official: The European Unitary Patent and the Unified Patent Court Have Arrived’ (2014) 36 (1) Intellectual Property&Technology Law Journal 15-17.
16. Güneş İ, Sınai Mülkiyet Kanunu Işığında Uygulamalı Patent Ve Faydalı Model Hukuku (4. Bası, Seçkin Yayıncılık 2021).
17. Güneş İ, Sınai Mülkiyet Kanunu Işığında Uygulamalı Patent Ve Faydalı Model Hukuku (5. Bası, Seçkin Yayıncılık 2025).
18. Güneş İ, ‘Avrupa Üniter Patent Mahkemesi ve ‘Tr’ Geçerliliği Olan Avrupa Patentlerinin Durumu’ (2023) 18 (200) Terazi Hukuk Dergisi 114-116.
19. Hall BH, ‘Patents and Patent Policy’ (2007) 23 (4) Oxford Review of Economic Policy 568-587.
20. Harhoff D, Hoisl K, Reichl B and Potterie BVP, ‘Patent Validation at the Country Level—The Role of Fees and Translation Costs’ (2009) 38 (1) Research Policy 1423-1437.
21. Hartmann-Vareilles F, ‘The Unitary Patent System: What Is This Light at the End of the Tunnel?’ (2022) 23 (1) ERA Forum 143-147.
22. Ilgaz D, ‘Avrupa Patent Sistemi İçinde Avrupa Topluluk Patentinin Yaratılması’ (2001) 4 (16) Öneri Dergisi 159,165.
23. Karaaslan P, ‘Buluşlara İlişkin Bir Fikri Mülkiyet Stratejisi Olarak “Stratejik Yayım (Defensive Publishing)” (2020) 10 (2) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 698-729.
24. Karaaslan P, ‘Patent Hakkı ile İlgili İddialar İçeren Reklamların Yasal Çerçevesi’ (2025) 7 (1) Türk-Alman Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3-42.
25. Karet I, ‘Brexit – More Downside Than Up’ (2016) 11 (2) Journal of Intellectual Property Law & Practice 75-75.
26. Kaya A,‘Türk Hukukunda Patentten Doğan Haklar’ (1997) LV (4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 173-200.
27. Kessler N and Palzer C, ‘Separated, United or a Bit of Both? Infringement and Validity at the Unified Patent Court’ (2024) 19 (10) Journal of Intellectual Property Law & Practice 779-783.
28. Küçükali C, Patent Hukuku ve Birleşik Patent Mahkemesi Avrupa ve Türk Patent Sistemlerinde Birleşik Patent Mahkemesinin Rolü (1. Bası Seçkin Yayıncılık 2025).
29. Malaga M and Wilińska-Zelek A, ‘Enhanced Cooperation and Free Movement. Territorial Aspects of ‘Harmonisation’ (2017) 7 (1) Adam Mickiewicz University Law Review 249-267.
30. Malaga M, ‘The European Patent with Unitary Effect: Incentive to Dominate? A Look From the EU Competition Law Viewpoint’ (2014) 45 (6) International Review of Intellectual Property and Competition Law 621– 647.
31. Matthews D ve Torremans P, European Patent Law: The Unified Patent Court and the European Patent Convention (1. Bası De Gruyter 2023).
32. Mazzoleni R and Nelson RR, ‘The Benefits and Costs of Strong Patent Protection: A Contribution to the Current Debate’ (1998) (27) Elsevier Research Policy 273-284.
33. Merges RP and Duffy JF, Patent Law and Policy: Cases and Materials (4. Bası, Carolina Academic Press 2007).
34. Meydancı B, ‘Üniter Patent Mahkemesinin Sözleşme Dışı Devletler Bakımından Milletlerarası Yetkisi’ (2025) 15 (2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2233-2266.
35. Meydancı B, ‘Üniter Patent ve Üniter Patent Mahkemesi’ (2025) 11 (1) Ticaret ve Fikri Mülkiyet Hukuku Dergisi 173-193.
36. Müller-Stoy T and Paschold F, ‘European Patent With Unitary Effect as a Property Right’ (2014) 9 (10) Journal of Intellectual Property Law & Practice 848-860.
37. Nard CA and Morriss AP, ‘Constitutionalizing Patents: From Venice to Philadelphia’, (2006) 2 (2) Case Western Reserve Review of Law and Economics 223-321.
38. Nicolas B ve Craig A. N, ‘Brexit and the Legal Legitimacy of the Unitary Patent Court’, (2024) 73 (3) GRUR International 191-197.
39. Ortan AN, Avrupa Patent Sistemi C-II, (1. Bası, Banka ve Ticaret Hukuku Araştırmaları Enstitü Yayınları 1991).
40. Özer F, Sınai Mülkiyet Kanunu Neler Getirdi? (1. Bası, Seçkin Yayıncılık 2017).
41. Pila J and Torremans P, European Intellectual Property Law (3. Bası, Oxford University Press 2019).
42. Sarı O, ‘Türkpatent Kurumu Nezdinde Patent Edinme Sürecinin Hukuki Değerlendirmesi’, (2019) 32 (144) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 299-354.
43. Soyak A, ‘Fikrî ve Sınaî Mülkiyet Hakları: Tanımı, Tarihsel Gelişimi ve Goü’ler Açısından Önemi’, (2005) 1 (1) Legal Fikrî ve Sınaî Haklar Dergisi 11-30.
44. Suluk, C Çalışan Buluşları (2. Bası, Seçkin Yayıncılık 2020).
45. Şehirali Çelik FH, ‘İngiliz ve Alman Patent Uygulamaları Örneğinde Avrupa Patentlerinin Koruma Kapsamının Belirlenmesi’ (2008) 24 (3) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 267-306.
46. Şehirali Çelik FH, ‘Patent Sisteminin İşlevıeri ve Bu İşlevlerin Etkinliğini Sağlayan Yasal Düzenlemeler’ (2006) 23 (3) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 103-154.
47. Tatar DB, Mülkiyet ve Fikrî Mülkiyetin Felsefi Temelleri (1. Bası, Astana Yayınları 2014).
48. Tekinalp Ü, Fikrî Mülkiyet Hukuku (4. Bası, Arıkan Yayınevi 2005).
49. Tekinalp Ü, Fikrî Mülkiyet Hukuku (5. Bası, Vedat Kitapçılık 2012).
50. Tilmann W, ‘Brexit and the Legal Legitimacy of the Unitary Patent Court’ – A Response’ (2024) 73 (8) GRUR International 769-771.
51. Topcu D, Patent Lisans Sözleşmeleri (1. Bası, Seçkin Yayıncılık 2016).
52. Upreti PN, ‘The Role of National and International Intellectual Property Law and Policy in Reconceptualising the Definition of Investment’ (2021) 52 (1) International Review of Intellectual Property and Competition Law 103-136.
53. Yılmazsoy E, ‘Fikrî Mülkiyete İlişkin Haklara Uygulanacak Hukuk’ (2022) 17 (185) Terazi Hukuk Dergisi 108- 115