Karşılıksız Çek Suçu

Öz

Karşılıksız çek suçu, 5941 sayılı Çek Kanunu’nda özel ve bağımsız bir suç tipi olarak düzenlenmiştir. Kanun koyucu, bu suç vasıtasıyla bir ödeme aracı olmasına rağmen kredi aracı olarak kullanılan çeklere yönelik güveni korumayı amaçlamaktadır. Zira özellikle, doktrinde “Türk Tipi” çek uygulaması olarak adlandırılan ileri tarihli çek düzenleme alışkanlığı, karşılıksız çek vakalarının artmasına neden olmuş ve bu durum çekin ekonomik hayattaki itibarını ve güven fonksiyonunu ciddi şekilde sarsmıştır. Bu itibarla 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5/1’de karşılıksız çek suçu; üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içerisinde ibraz edilen bir çek hakkında, karşılıksızdır işlemi yapılmasına sebebiyet veren kişinin hamilin şikâyeti üzerine, her bir çek bakımından ayrı ayrı adli para cezasıyla cezalandırılacağı hüküm altına alınmak suretiyle düzenlenmiştir. Bu çalışmada 5941 sayılı Çek Kanunu m. 5/1’de düzenlenen karşılıksız çek suçu; öğretide ileri sürülen görüşler ve yargı kararları bağlamında kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Çek
• Türk Tipi Çek
• Karşılıksız Çek
• Çek Hamili
• İleri Tarihli Çek

The Bounced Cheque Offence

Öz

The bounced cheque offence is regulated as a distinct and autonomous type of offence under the Cheque Law No. 5941. Through this offence, the legislator aims to preserve confidence in cheques, which, although originally a means of payment, are widely used as credit instruments. In particular, the practice of issuing post-dated cheques, referred to in doctrine as the “Turkish-Type” cheque application, has led to an increase in bounced cheque cases, seriously undermining the prestige and trust function of the cheque in economic life. In this respect, the bounced cheque offence is regulated in Article 5/1 of the Cheque Law No. 5941 by stating that the person who causes a cheque to be bounced within the period of legal presentation according to the issue date written on it shall be punished with a judicial fine for each cheque separately, upon the complaint of the cheque holder. This study comprehensively examines the bounced cheque offence regulated under Article 5/1 of the Cheque Law No. 5941 in light of legal doctrine and judicial decisions.

Anahtar Kelimeler

• Cheque
• Turkish-Type Cheque
• Bounced Cheque
• Cheque Holder
• Post-Dated Cheque

Kaynakça

1. Akbulut Kavasoğlu Ç, ‘Çek Kanunu’nda Yapılan Son Değişiklikler İle Birlikte Karşılıksız Çek Keşide Etmenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Bahçeşehir Üniversitesi 2018).
2. Aksoy İpekçioğlu P, Türk Ceza Hukukunda Suça Teşebbüs (Seçkin Yayıncılık 2009).
3. Albayrak H ve Bozdağ A, ‘Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçunun İcra Ceza Mahkemesinde Yapılacak Olan Yargılaması Hakkında Bir İnceleme’ (2018) 9(33) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 243-282.
4. Altınöz S, “Türk Hukuku’nda Karşılıksız Çek’ (2010) 9(1) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1672-1679.
5. Arslan Ö, ‘Karşılıksız Çek Düzenlemek Tekrar Suç Haline Getirildi’ (2016) 28(1) Mali Çözüm Dergisi 203-213.
6. Ay İ ve Çiftçi H, Karşılıksız Çek Suçu ve İnfazın Durdurulması Süreci (Adalet Yayınevi 2020).
7. Ayli A ve Yardımcıoğlu D, ‘Çekte Düzenleme Tarihi ve Önemi’ (2014) 16 (Hakan Pekcanıtez’e Armağan) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3195-3239.
8. Bekar E, Objektif Cezalandırılabilme Koşulları ve Bu Koşullar Bağlamında Türk Ceza Kanunu’nda Yer Alan Suçlar (On İki Levha Yayıncılık 2017).

9. Bilgili F ve Demirkapı E, Kıymetli Evrak Hukuku (9. Baskı, Dora Yayıncılık 2018).
10. Büyükşişli A, ‘Karşılıksız Çeke Bağlanan Sonuçlar’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi 2019).
11. Coşkun M, Hukuki ve Cezai Yönleriyle Kıymetli Evrak Hukuku (4. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2018).
12. Demir Ş, ‘5941 Sayılı Çek Kanunu’nda Düzenlenen İdari ve Cezai Yaptırımlar’ (2013) (1) Ankara Barosu Dergisi 221-247.
13. Domaniç H, Karşılıksız Çek (Arpaz Matbaacılık 1983).
14. Donay S, Gerekçeli ve Açıklamalı Çek Kanunu (Beta Yayıncılık 2010).
15. Dönmezer S, ‘Karşılıksız Çek’ (1977) 43(1-4) İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 303-324.
16. Dönmezer S, Erman S, Nazarî ve Tatbikî Ceza Hukuku C. II (Der Yayınları 2019).
17. Dursun AD: Karşılıksız Çek Keşide Etmenin Hukuki ve Cezai Sorumluluğu (Seçkin Yayıncılık 2019).
18. Dursun S, Ekonomik Suçlar ve Bankacılık Suçları Bağlamında Bankacılık Düzenine Karşı İşlenen Suçlar (Seçkin Yayıncılık 2006).
19. Ercan İ, Karşılıksız Çek ve Cezai Sonuçları (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2019).
20. Erem F, ‘Karşılıksız Çek Suçunun Hukuksal Niteliği’ (1974) 7(4) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 901-905.
21. Erman S, ‘Karşılıksız Çek’ (1981) 11(2) Banka ve Ticaret Hukuku Dergisi 123-154.
22. Ersoy AN, ‘5941 Sayılı Çek Kanununa Göre Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu’ (2019) 4(1) Yıldırım Beyazıt Hukuk Dergisi 259-310.
23. Erşan S, ‘Türk Hukukunda Karşılıksız Çek Keşide Etmek Fiiline Öngörülen Yaptırımların Tarihsel Gelişimi ve Sorunları’ (2022) 13(49) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 455-490.
24. Ertem B ve Ersoy U, ‘Karşılıksızdır İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçunda Faillik Sorunu’ (2020) 5(1) Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1499-1518.
25. Ertem B, ‘Karşılıksızdır İşlemini Yapmama Suçu’ (2023) 9(2) Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 453- 492.
26. Gençtürk M, ‘Çek Kanununda Düzenlenen Yeni Sisteme Göre İleri Tarihli Çekler Üzerine Bir Değerlendirme’ (2011) 15(1-2) Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 119-159.
27. Güler M, ‘Sonraki Tarihli Çekler ve Ortaya Çıkan Sorunlar’ (1990) (2) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 171-179.
28. Günay M ve Günay M, ‘5941 Sayılı Çek Kanununa Göre Karşılıksız Çek Düzenleme Suçu’ (2010) 1(2) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 323-346.
29. Güneri O, “Karşılıksız Çek ve Cezai Sonuçları’ (2020) 15(161) Terazi Hukuk Dergisi 71-81.
30. Hacıoğlu C, ‘Son Değişiklikler Çerçevesinde Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu Üzerine Bir İnceleme’ (2003) 7(1-2) Atatürk Üniversitesi Erzincan Hukuk Fakültesi Dergisi 129-159.
31. Hakeri H, Ceza Hukukunda İhmal Kavramı ve İhmali Suçların Çeşitleri (Seçkin Yayıncılık 2003).
32. Karahan AB, ‘Bilgi ve Belge Vermeme Suçu (Bank.K m. 153/1)’ (2018) 22(3) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 131-170.
33. Karahan AB, Türk Hukuku’nda Nemo Tenetur İlkesi (On İki Levha Yayıncılık 2025).
34. Karakehya H ve Boran Güneysu N, ‘Konkordatonun, Çekle İlgili “Karşılıksızdır” İşlemi Yapılmasına Sebebiyet Verme Suçundan Kaynaklı Cezaî Sorumluluğa Etkisi’ (2019) 23(4) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3-46.
35. Heinrich B, iç Yener Ünver (ed), Hakan Hakeri, Yener Ünver, Veli Özer Özbek, Özlem Yenerer Çakmut, Barış Erman, Koray Doğan, Ramazan Barış Atladı, Pınar Bacaksız, İlker Tepe (çev), Ceza Hukuku Genel Kısım – I (Adalet Yayınevi 2014).
36. Kendigelen A, Çek Hukuku (5. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2019).
37. Kendigelen A ve Kırca İ, Kıymetli Evrak Hukuku (4. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2020).
38. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
39. Koyuncu İ, ‘5941 Sayılı Çek Kanunu’nda Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu’ (2010) 9(1) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1445-1456.
40. Kumbasar E, ‘Karşılıksız Çek – Suç ve Ceza Yönünden Değerlendirme-’ (2008) 82(4) İstanbul Barosu Dergisi 1817-1837.
41. Kunter N, Suçun Kanunî Unsurları (2. Baskı, Der Yayınları 2022).
42. Mahmutoğlu FS, Ekonomik Suçlar Bağlamında Kredi Hukukundan Kaynaklanan Suç ve İdari Suçlar (Seçkin Yayıncılık 2003).
43. Mahmutoğlu FS ve Karadeniz S, Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler Şerhi (Beta Yayıncılık 2017).
44. Nergiz AC, ‘Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi 2005).
45. Oğuz S, Demirkapı E ve Okuyan HA, ‘Türk Çek Uygulamasında Hukuki Değişikliklerin Değerlendirilmesi’ (2017) 12(2) Bilgi Ekonomisi ve Yönetimi Dergisi 177-187.
46. Özbek VÖ, Ekonomi Ceza Hukuku: Birinci Kitap – Genel Hükümler (4. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025).
47. Özdamar M, Göktürk K, Can MÇ ve Kaşak E, Kıymetli Evrak Hukuku (6. Baskı, Adalet Yayınevi 2025).
48. Özgenç İ, Çek Kanunu (9. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2021).
49. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (20. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024).
50. Özkan S ve Bayrak Z, 5941 Sayılı Yasada Düzenlenen Çekin Karşılıksız Kalmasına Sebebiyet Verme Suçu (Plato Yayınevi 2020).
51. Öztürk A, ‘Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu ve Türkiye Uygulaması’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi 2006).
52. Pulaşlı H, Kıymetli Evrak Hukukunun Esasları (7. Baskı, Adalet Yayınevi 2019).
53. Reisoğlu S, ‘Yeni Çek Kanunu ve Hukuki Sorunlar’ TBB/Yeni Çek Kanunu ve Hukuki Değerlendirmesi Toplantısında Yapılan Sunum’ (TBB, 29 Aralık 2009) 27 Ağustos 2025.
54. Reisoğlu S, Çek Hukuku (Yazarın Kendi Yayını 2011).
55. Sandal AE, ‘Karşılıksız Çek Keşide Etme Suçu’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2009).
56. Selçuk S, Çek Suçları (Hatipoğlu Yayınevi 1993).
57. Soyer Güleç S, Borç İçin Hapis Yasağı ve Karşılıksız Çek Suçu (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2011).
58. Sözüer A, Ceza Hukuku Uygulama Rehberine Giriş ve Pratik Çalışma Notu, (İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Ceza Hukuku ve Kriminoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi 2015).
59. Sözüer A, Paslı A ve Dursun S, ‘Ceza Hukuku Panelleri: Karşılıksız Çekten Doğan Hukuk ve Ceza Sorumluluğu (Canlı Yayın)’ (Adem Sözüer Youtube Kanalı, 23 Nisan 2020) .
60. Şahin Ş, Teori ve Uygulamada Karşılıksız Çek Suçu (Seçkin Yayıncılık 2020).
61. Şen E, Karşılıksız Çek Suçu (Seçkin Yayıncılık 2010).
62. Şen E ve Malbeleği E, Yeni Çek Kanunu’nda Karşılıksız Çek Suçu (4. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2013).
63. Ülgen H, Helvacı M, Kaya A ve Nomer Ertan NF, Kıymetli Evrak Hukuku (13. Baskı, Vedat Kitapçılık 2021).
64. Yıldırım Z ve Çetintürk E, ‘İbraz Edilen Çekle İlgili Olarak Karşılıksızdır İşlemi Yapılması Halinde Nasıl Bir Yaptırım Uygulanması Gerektiği Sorunu’ (2012) (1) Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 27-84.
65. Yıldız Ş, ‘5941 Sayılı (Yeni) Çek Kanunu’nun Çek Hukukuna Etkileri’ (2010) (18) İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 71-83.