Mandatory Ratification for Mediation Settlement with in the Türkish Law Perpective

Yıl 2025, Cilt: 31 Sayı: 2 , 1318 - 1364 , 07.01.2026

Cengiz Topel Çelikoğlu

https://doi.org/10.33433/maruhad.1776688

https://izlik.org/JA95MJ59SM

Öz

Abstract
The enforceability annotation in mediation reconciliation is, as a rule, a procedural opportunity that depends on the needs and preferences of the parties (HUAK art.18/2-3). However, within the scope of recent legislative work in Türkish legal order, a requirement for an enforceability annotation has been introduced for mediation settlement documents regarding lease and property law disputes (HUAK art.17B/4,18B/3). There are important differences between the two separate enforceability annotations in question (optional- mandatory) in terms of function-effect and procedure.
The voluntary enforceability annotation, in terms of the material law effect, is basically aimed at the accrual of mediation settlement of obligations related to the delivery/delivery of movable property (relative or real claim for movable property) and immovable property delivery debts (not related to the annotation of real rights ) and the fulfillment of a business / transaction non-performance debt; it gives the documents of the receivable by extrajudicial means the quality of a document in the form of a decision (HUAK m.18/2; MTK art.15B). Mandatory enforceability clause (HUAK art.17B/3 and 18B/4) material law effect is based on construction effect and is based on the substitution function of litigation and forced execution. In terms of the mediation settlement document containing the obligation to make a declaration of will on the construction effect in question (creating a new legal situation), property law disputes, changes in the land registry and, as a rule, registration-abandonment-modification (and relative annotation of rights ) subject to the contractual facility, the official deed (form of health) required by law.
Furthermore, although the mediation settlement document does not constitute a res judicata effect as of procedural law, as a rule, it terminates the dispute as an out-of-court settlement and does not need to have an enforceability annotation for this (HUAK m.18/5). However, although the mediation settlement document, which is one of the disputes subject to the annotation obligation, has the quality of an extrajudicial peace, the termination of the dispute depends on the receipt of an enforceability annotation, since the settlement agreement is fulfilled together with this annotation.
In Türkish legal order, the enforceability annotation is a non-contentious judicial decision of the court; the situation is the same for the mandatory version. However, in the mandatory enforceability annotation, in addition to the content of the agreement, a validity check will also be made. From this point of view, in those who are subject to property law dispute, compliance with real estate legislation (absolute mandatory rules); in those who are subject to rent law dispute, compliance with rent legislation of an absolute mandatory nature for the protection of third-party interests with the enlightened consent of the tenant; it is necessary to conduct a compliance audit.

Anahtar Kelimeler

Mediation settlement , ratification for mediation settlement (enforceability annotation as to voluntary or mandatory) , legal effects of mandatory enforceability , prima facie or totally review in enforceability annotation proceedings.

Etik Beyan

Suitable for ethic

Destekleyen Kurum

Non

Teşekkür

---

Bazı Arabuluculuk Uzlaşmalarında Mahkeme Tasdik Mecburiyeti: Zorunlu İcraedilebilirlik Şerhi (HUAK m.17B/4, 18B/3)

https://izlik.org/JA95MJ59SM

Öz

Özet
Arabuluculuk uzlaşmasında icraedilebilirlik şerhi kural olarak tarafların ihtiyaç ve tercihlerine bağlı bir usûli imkandır (HUAK m.18/2-3). Bununla birlikte, hukuk düzenimizde yakın zaman önceki yasama çalışmaları kapsamında kira ve eşya hukuku uyuşmazlıklarına ilişkin arabuluculuk uzlaşma belgesi için icraedilebilirlik şerhi zorunluluğu getirilmiştir (HUAK m.17B/4,18B/3). Söz konusu iki ayrı icraedilebilirlik şerhi (ihtiyari- mecburi) arasında, işlev-etki ve prosedür bakımından önemli farklılıklar mevcuttur.
İhtiyari icraedilebilirlik şerhi, maddi hukuk etkisi bakımından, temelde, taşınır mal konulu verme/teslim borçları (taşınır mala ilişkin nisbi veya ayni hak talebi) ve taşınmaz mal teslim borçları ( ayni hakka-nisbi hak şerhine sari olmayan) ile bir iş/işlem yapma-yapmama borcu ifasına ilişkin eda taahhüdünü havi arabuluculuk uzlaşmasının tahakkukuna yönelik olup; mahkemedışı yollardan sadır alacak belgelerine ilam hükmünde belge vasfı kazandırır (HUAK m.18/2; MTK m.15B). Zorunlu icraedilebilirlik şerhinin (HUAK m.17B/3 ve 18B/4) maddi hukuk etkisi ise, inşa(i) etki tabanlı olup; dava ve cebri icrayı ikame işlevi kaynaklıdır. Söz konusu inşai etki (yeni bir hukuki durum meydana getirme), eşya hukuku uyuşmazlıklarında, tapu sicilinde değişiklik doğurucu mahiyette ve kural olarak akitli tesise tabi tescil-terkin-tadil (ve nisbi hak şerhi ) konulu irade beyanı edimi taahhüdü içeren arabuluculuk uzlaşma belgesi bakımından, kanunen gerekli resmi senet (sıhhat şekili) istihsali; istisnai olarak da, akitsiz tesise tabi tescil-terkin- tadil (veya nisbi hak şerhi) konulu irade beyanı edimi içerenler bakımından, kanunen gerekli resmi belge (isbati şekil) istihsali; suretiyle hasıl olmaktadır. Keza, diğer uygulama alanı olan, kira ilişkisinden kaynaklı uyuşmazlıklardan yeni dönem kira bedelinin tesbiti ve uyarlanması içerikli uzlaşma belgelerine ilişkin zorunlu icraedilebilirlik şerhi de, hukuki ilişkide değiştirmek suretiyle hasıl olur. Ayrıca, tipik maddi hukuk etkisi olan icrai etki (icra edilebilirlik) de, eşya hukuku alanında elkoyulan taşınmaz iadesi (istihkak-yeddin iadesi) ve kira hukuku alanında da mecur tahliye-teslim içerikli uzlaşma / anlaşma belgesini ilamlı icra dayanağı kılma suretiyle tezahür edecektir.
Öteyandan, arabuluculuk uzlaşma belgesi, usul hukuku etkisi itibariyle, kesin hüküm teşkil etmemekle birlikte, kural olarak mahkemedışı sulh olarak uyuşmazlığı sona erdirir ve bunun için icraedilebilirlik şerhini havi olması gerekmez (HUAK m.18/5). Ancak, şerh zorunluluğuna tabi uyuşmazlıklardan sadır arabuluculuk uzlaşma belgesi (de) mahkemedışı sulh vasfını haiz ise de, uyuşmazlığı sona erdirmesi icraedilebilirlik şerhi alınmasına bağlıdır; zira, uzlaşma anlaşması bu şerhle birlikte tekemmül etmektedir.
Hukuk düzenimizde icraedilebilirlik şerhi mahkemenin çekişmesiz yargısal kararı olup; zorunlu versiyon bakımından da durum aynıdır. Ancak, zorunlu icraedilebilirlik şerhinde, farklı olarak uzlaşmanın içeriği itibariyle de, geçerlik denetimi yapılacaktır. Bu açıdan, eşya hukuku uyuşmazlığından sadır olanlarda taşınmaz mevzuatına (mutlak emredici mahiyetteki kurallara); kira hukuku uyuşmazlığından sadır olanlarda da kiracının aydınlanmış onamı ile üçüncü kişi menfaatlerinin gözetilmesine yönelik mutlak emredici mahiyetteki kira mevzuatına; uygunluk denetimi yapılmak gerekir.

Anahtar Kelimeler

Arabuluculuk uzlaşması , arabuluculuk uzlaşmasının tasdiki (ihtiyari ve mecburi icraedilebilirlik şerhi) , icraedilebilirlik şerhinin hukuki sonuçları , icraedilebilirlik şerh yargılamalarında prima facie veya tam inceleme.

Etik Beyan

Etik ilkelere uygunluğunu beyan ederim.

Destekleyen Kurum

Yoktur

Teşekkür

---

Kaynakça

• Acar F, Kira Hukuku Şerhi (2. Bası, Beta 2015), “Kira Şerhi”.
• Acar F, ‘Beş Yıldan Uzun Süreli Kira Sözleşmelerinde TBK M.344/3’ün Uygulanması Sorunuyla İlgili Bir Yargıtay Kararı İncelemesi’ (2021) XVIII (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 445-466.
• Akil C,‘Hukuk Muhakemeleri Kanununda Sulh ve Sulh Yoluyla Şata Bağlı Hüküm Verilip Verilemeyeceği Meselesi’ (2012) XVI (4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-18.
• Akipek Öcal Ş, Şen Doğramacı H ve Çağlayan Aygün G, ‘Noterlere Taşınmaz Satış Sözleşmesi Yapma Yetkisi Verilmesi Üzerine Bir Değerlendirme’ (2023) 9 (2) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 203-241.
• Akkan M, ‘Arabuluculuk Faaliyeti Sonucunda Anlaşılan Hususlarda Dava Açma Yasağı ve Sonuçları’ (2018) 20 (2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-31.
• Akkan M, Bir İşin Yapılması ve Yapılmamasına İlişkin İlamların İcrası (Onikilevha 2020).
• Antalya G ve Topuz M, ‘Tapu Sicili’, içinde Antalya Gökhan (ed), Eşya Hukuku C.IV-1 (4. Bası, Seçkin 2021) 473-706.
• Arıkan G, ‘Üçüncü Kişi Lehine Arabuluculuk Sözleşmesi ile Şarta Bağlı Arabuluculuk Sözleşmesinin İcra Edilebilirliği’ (2021) 25 (2) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 184-239.
• Asrav Fatma H, Sulh Sözleşmesi (Adalet 2019).
• Atamer K, Gemi ve Uçak İpoteğinin Hukuksal Temelleri (Onikilevha 2012).
• Badur E, ‘Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Borçlar Hukuku Açısından Değerlendirilmesi’ (2021) 9 (18) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 49-87.
• Baş S, ‘6325 Sayılı Kanun ile Öngörülen Dava Açma Yasağının Bir İstisnası Olarak Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptali’ (2022) 13 (1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 176-189.
• Büyükay F, Arabuluculuk Anlaşmalarında İcra Edilebilirlik Şerhi (Yüksek Lisans Tezi, Erciyes Üniversitesi 2018). CoE-European Commission for the Effiency of Justice (CEPEJ): European Handbook for Mediation Lawmaking (As adopted at the plenary meeting of the CEPEJ, Strasbourg- 13 and 14 June 2019 ).
• Caponi R, ‘Just Settlement’ or ‘Just About Settlement? Mediated Agremements: A Comparative Overview of the Basics’, (2015) 79 RabelsZ 117-141.
• Conte G, ‘The Italian Way of Medıatıon’, in Drew J. Hushka [ed. in Chief], 6 Yearbook on Arbıtratıon and Medıatıon (Penn State Dickinson Law 2014) 180-203.
• Çelikoğlu CT, ‘6325 Sayılı HUAK’a Göre Arabuluculuk Yoluna Başvurulması ve Çözüm Anlaşmasının Mahkeme ve İcra Usulleriyle İlişkisi’, içinde E. Hanağası-M. Göksu (edr), Prof. Dr. Ejder Yılmaz’a Armağan C.I-II (Yetkin 2014) 669-723.
• Çelikoğlu CT, İcra Mahkemesinin Yargısal Görevleri (Ekin 2023).
• Çelikoğlu CT, ‘HUAK Uygulama Alanında Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklar’, içinde S. Taşpınar Ayvaz- E. Hanağası (edr), Prof. Dr. Baki Kuru Anısına Armağan C.I-IV (Yetkin 2025) C.I 547-625.
• Çelikoğlu CT, ‘Eşya Hukuku Uyuşmazlıklarında Davaşartı Arabuluculuk’ (2025) 2 Yargıtay Dergisi 261-318.
• Çelikoğlu CT, ‘Taşınmaz Mal Uyuşmazlıklarında Dava şartı Arabuluculuğun Kapsam ve Hususiyeti’, Yeni Yasal Düzenlemeler Işığında Arabuluculuk Kurumuna Genel Bakış - MİHBİR XX. Toplantısı (Antalya/ 18-19 Ekim 2024) Sempozyum Kitabı (Adalet Bakanlığı 2025) 131-164.
• Çetiner B, Taşınmaz Teminatı (Filiz 2015).
• De Luca A, ‘Mediation in Italy: Feature and Trends’, in C. Esplugues and Louis Marquis [eds.], New Developments in Civil and Commercial Mediation (Springer 2015) 345-365.
• D’urso L and Canessa R, The İtalian Mediation Law on Civil and Commercial Disputes (ADR Center Rome, 2017 March) (Erişim Tarihi: 02.09.2024).
• D’alessandro E, ‘Enforcing Agreements resulting from Mediation with in the European Judicial Area: A Comparative Overwiev from an Italian Perspective’, Speech delivered at the European Conference on Cross-Border Mediaton (Florence, 21 and 22 Oktober-2011), available at 25/25 (Erişim Tarihi: 27.01.2025).
• Ekmekçi Ö, Özekes M, Atalı M ve Seven V, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk (2. Baskı, Onikilevha 2018). Ermenek İ, Arabuluculuk Sürecinde Zayıf Tarafın Korunması (Yetkin 2021).
• Esplugues C, ‘Mediation in the After the Transposition of The Directive 2008/52/EC on Mediation in Civil and Commercial Matters’, in Carlos Esplugues (ed) Civil and Commercial Mediation İn Europe (Intersentia 2014) 485-771.
• Georgiev E and Jessel-Holst C: ‘Mediation in Bulgaria- Şegal Rejime EU Harmonisation and Practical Exerience’, in K. J. HOPT and F. STEFFEK (eds), Mediation- Principles and Regulations in Comparative Perspective (University 2013) 334-363.
• Gunathilaka WA and Saranee W and Jayamaha S, ‘Mediation and the Myth of Enforcebility’, Preceedings of SLIIT Int. Conference on Advanceements in Science and Humanities (Sıcash 2022) 150-156.
• Gümüş MA, Türk Medeni Kanununun Getirdiği Yeni Şerhler (2. Baskı, Onikilevha 2007).
• Hatemi H, Eşya Hukuku (Onikilevha 2020).
• Hietanen-Kunwald P, Mediation and the Legal System (Doctoral Dissertation, of HelsinkiÜniversitesi2018).
• Karabel EG, Yazılı Şekil (Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi 2015).
• Kaşak FE, Sözleşme Özgürlüğünün Sınırı Olarak Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık (Onikilevha 2019).
• Kılıçoğlu A, Arabuluculuk Sözleşmeleri (2. Baskı, Turhan 2021).
• Kıyak E, ‘Arabuluculuk Sonucunda Ulaşılan Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği’ (2015) 6 (21) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 523-548.
• Kurt E, Tapu Sicilinin Düzeltilmesi (Kazancı 2003).
• Kurt Konca N ve Badur E, ‘Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ve İcraedilebilirlik Şerhi’ (2023) 56 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 539-568.
• Kürşat Z, Paylı Mülkiyetin Sona Ermesi (Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi 2007).
• Kocayusufpaşaoğlu N: Borçlar Hukuku Genel Bölüm C.I (Dördüncü Basıdan 7. Tıpkı Bası, Filiz 2017).
• Lack J, ‘Civil & Commercial Mediation in Switzerland’, in D. Richbells [ed]: How to Master Commercial Mediation (Bloomsbury 2015), 491-497.
• Meidanis Harris P, ‘Enforcement of Mediation Settlement Agreements in the EU and the Need for Reform’, (2020) 16 (2) Journal of Private International Law 275-299.
• Nomer HN, Beklenen Haklar Üzerindeki Tasarrufların Hukuki Sonuçları (Beta 2002).
• Nomer HN, ‘Anlaşmalı Boşanma Protokolünden Dönülebilir mi?’ (2021) XVIII (2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 583-592.
• Nomer HN ve Ergüne MS, Eşya Hukuku (10. Bası, Onikilevha 2023).
• Okur S, ‘Roma, Türk-İsviçre ve Avrupa Sözleşme Hukukunda Koşul (Şart) Kavramı ve Hukuki Sonuçları Üzerine Karşılaştırmalı bir İnceleme’ (2019) XIV (1) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 31-101.
• Ozanemre Yayla HT, Mirasın Paylaşılması (Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi 2011).
• Önen E, Medeni Yargılama Hukukunda Sulh (Ankara Üniversitesi1972).
• Örücü E, Taşınmaz Mülkiyetine Bir Kamu Hukuku Yaklaşımı (İstanbul Üniversitesi1976).
• Özbek MS, AB ve Türk Hukukunda İlamlı İcranın Etkinliği (4. Baskı, Yetkin 2022).
• Özbek MS, Alternatif Uyuşmazlık Çözümü (5. Baskı, Yetkin 2022).
• Özbek MS, Arabuluculuk ve Tahkim Mevzuatı (Yetkin 2022).
• Özekes M ve Yazıcı Ç, ‘Alternatif Uyuşmazlık Çözüm Yolları’, Pekcanıtez-Usûl C.I-V (16. Bası, Onikilevha 2025) C.V 4839-5015.
• Özkaya E, Eşya Hukuku C.I-III (Seçkin 2022).
• Peters N, ‘The Enforcement of Mediation Agreements and Settlement Agrements resulting from Mediation’ (2019) 1-2 Corporate Mediation Journal 13-19.
• Sadioğlu FC, Artırma Yoluyla Satış (Adalet 2020).
• Susman E, ‘The Final Step: Issues in Enforcing the Mediation Settlement Agreement, in Arthur W. Rovine (ed), Contemporary Issues in International Arbitration and Mediation: The Fordham Papers (Martinus Nijhoff, Haag-2008) 343-359 (available at pp.1/24).
• Tanrıver S, ‘Mahkeme Huzurunda Yapılan Sulhler’, içinde S. Tanrıver (ed), Makalelerim C.I-II (Ankara- 2005) 35-52.
• Tanrıver S, Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk (2. Baskı, Yetkin 2022).
• Taşpolat Tuğsavul M, Türk Hukukunda Arabuluculuk (Yetkin 2012).
• Taşpolat Tuğsavul M, ‘Arabuluculuk Faaliyeti Sonunda Varılan Anlaşmanın Hukuki Niteliği’ (2019) 1 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 333-379.
• Tiyek FS, Zengin HK ve Topal Ö, ‘Konusu Taşınmaz Olan Ortaklığın Giderilmesi Uuşmazlıklarına İlişkin Arabuluculukta İcra Edilebilirlik Şerhi Üzerine Düşünceler’ (2024) 14 (2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1917-1989.
• Topak S, ‘Ortaklığın Giderilmesinde Arabuluculuk Süreci ve Anlaşma Belgesinin İcra Edilmesi’ (2025) 16 (61) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 377-406.
• Vardar Hamamcıoğlu G, Medeni Hukukta Tasarruf İşlemi Kavramı (Onikilevha 2014).
• Wilking F, The Enforcement and Setting a side of Mediation Settlement Agreements: A Comparison between German and Internationam Commercial Mediation (Thesis of Master, Cape Town University 2015) .
• Yazıcı Tıktık Ç, ‘Bir İşin Yapılmasına veya Yapılmamasına İlişkin İlamların İcrası’, S. Uzunallı/M. Akkan (eds) Prof Dr. H. Pekcanıtez’e Armağan C.I-IV (Dokuz Eylül Üniversitesi HFD Özel Sayı [16] 2015) C.I 2735-2776.
• Yeşil M, Tapu İşlemleri (6. Baskı, Kişisel 1999).