Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İrade Bozukluğu ve Aşırı Yararlanma Nedeniyle İptali

Öz

Arabuluculuk anlaşma belgesi, tarafların irade uyuşmasıyla meydana gelen ve maddî hukuk alanında sonuç doğuran bir sözleşmedir. Bu temel niteleme, belgenin geçerliliğinin, borçlar hukukunun genel hükümlerine, özellikle de sözleşmelerin geçerlilik koşullarına tabi olmasını gerektirir. Bu çalışma, arabuluculuk anlaşma belgesinin yanılma, hile, korkutma gibi irade bozuklukları ve aşırı yararlanma sebebiyle iptal edilebilirliğini değerlendirmektedir. Çalışmada, arabuluculuk kurumunun yapısı çerçevesinde, arabulucunun özen borcu kapsamında taraf iradelerinin sağlıklı bir şekilde oluşumunu temin etme yükümlülüğü ele alınmıştır. Arabulucunun, irade bozukluklarını fark etme ve bunlara müdahale etme borcunun sınırları ile bu borcun ihlâlinin kendi sözleşmesel sorumluluğuna etkileri tespit edilmiştir. Son olarak, anlaşma belgesinin iptalinin usûl hukuku ve maddî hukuk bakımından doğuracağı sonuçlar değerlendirilmiştir

Anahtar Kelimeler

• Arabuluculuk
• Anlaşma Belgesi
• İrade Bozukluğu
• Arabulucunun Özen Borcu
• Arabulucunun Sorumluluğu

Annulment of The Mediation Settlement Agreement due to Defect of Consent and Lesion

Öz

The mediation settlement agreement is a contract in nature that comes into existence through the mutual consent of the parties and produces consequences in the realm of substantive law. This fundamental characteristic requires the validity of the document to be subject to the general provisions of the law of obligations, particularly the conditions for the validity of contracts. This study examines the annulment of the mediation settlement agreement on the grounds of defects of consent, such as mistake, fraud, or duress, and lesion in light of legal doctrine and current judicial decisions. Within the unique framework of the institution of mediation, the study specifically addresses the mediator's duty of care, arising from the mandate agreement, to ensure the proper formation of the parties' consent. The limits of the mediator's obligation to notice and intervene in cases of defective consent and the effects of the breach of this duty on their contractual liability have been identified. Finally, the procedural and substantive consequences of the annulment of the settlement agreement are evaluated.

Anahtar Kelimeler

• Mediation
• Mediation Settlement Agreement
• Defect of Consent
• Mediator
• Mediator

Kaynakça

1. Akkan M, ‘Arabuluculuk Faaliyeti Sonucunda Anlaşılan Hususlarda Dava Açma Yasağı ve Sonuçları’ (2018) 20(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-31.
2. Antalya OG, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt 1 (Legal 2015).
3. Arıkan G, ‘Üçüncü Kişi Lehine Arabuluculuk Sözleşmesi ile Şarta Bağlı Arabuluculuk Sözleşmesinin İcra Edilebilirliği’ (2021) 25(2) Ankara Hacı Bayram Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 129-164.
4. Atalı M, ‘Karar ve Hüküm’ iç Hakan Pekcanıtez, Muhammet Özekes, Mine Akkan ve Hülya Taş Korkmaz (edr), Medenî Usûl Hukuku (15. Bası, On İki Levha 2017).
5. Ateş D, Borçlar Hukuku Sözleşmelerinde Genel Ahlâka Aykırılık (Turhan 2007).
6. Azaklı Arslan B, ‘Zorunlu Arabuluculuk Faaliyetinin Niteliği Bakımından Arabulucunun Hukukî Sorumluluğu’ (2018) 8(1) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 189-223.
7. Badur E, ‘Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Borçlar Hukuku Açısından Değerlendirilmesi’ (2021) 9(18) Uyuşmazlık Mahkemesi Dergisi 49-87.
8. Baş S, ‘6325 Sayılı Kanun ile Öngörülen Dava Açma Yasağının Bir İstisnası Olarak Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptali’ (2022) 13(1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 176-189.

9. Bucher E, Schweizerisches Obligationenrecht, Allgemeiner Teil (2. Bası, Schulthess 1988).
10. Buz V, ‘İrade Sakatlığı ile Malul Bir Satım Sözleşmesinde Alıcının Ayıba Karşı Tekeffül Hükümlerine Başvurmasının Satım Sözleşmesine İcazet Verme Anlamına Gelip Gelmeyeceği Sorunu’ iç Mehmet Ünal, Veysel Başpınar, Mehmet Kılıç ve Süleyman Yılmaz (edr), Fikret Eren’e Armağan (Yetkin 2006).
11. Çetiner B, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (On İki Levha 2024).
12. Çırkan MH, Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculukta Eşitlik İlkesi (Yetkin 2021).
13. Demirsatan B, ‘Boşanmada Ev Hayvanlarının Hukukî Durumu’ (2020) 24(3) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 137-161.
14. Demirsatan B, ‘Miras Sözleşmelerinde Aşırı Yararlanmanın Uygulanabilirliği’ (2020) 22(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1053-1088.
15. Demirsatan B, Türk Borçlar Kanunu Çerçevesinde Sözleşmenin Haksız Olarak Sona Erdirilmesi (2. Bası, On İki Levha 2021).
16. Erdoğan E ve Cömert B, ‘Arabuluculuk Sonunda Hazırlanan Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği ve Anlaşma Belgesine Karşı Başvurulabilecek Hukuki Çareler’ (2018) 18(138) Terazi Aylık Hukuk Dergisi 27-47.
17. Erdost B, Arabulucunun Hukuki Sorumluluğu (Yetkin 2022).
18. Eren F, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (24. Bası, Yetkin 2019).
19. Ermenek İ, Arabuluculuk Sürecinde Zayıf Tarafın Korunması (Yetkin 2021).
20. Gauch P, Schluep WR ve Schmid J, Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil ohne ausservertragliches Haftpflichtrecht Band I (9. Bası, Schulthess 2008).
21. Geissbühler G, Le recouvrement privé de créances (Schulthess 2016).
22. Giger H, Rechtsfolgen norm- und sittenwidriger Verträge (Schulthess 1989).
23. Gönen D, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (Filiz Kitabevi 2021).
24. Karaca Öz A, ‘Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin Aşırı Yararlanma Sebebiyle İptali’ (2023) 11(2) Sakarya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1406-1428.
25. Kaşak FE, Sözleşme Özgürlüğünün Sınırı Olarak Kanunun Emredici Hükümlerine Aykırılık (2. Bası, On İki Levha 2021).
26. Kılıçoğlu A, Arabuluculuk Sözleşmeleri (3. Bası, Turhan 2024).
27. Kıyak E, ‘Arabuluculuk Sonucunda Ulaşılan Anlaşma Belgesinin Hukuki Niteliği’ (2015) 6(21) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 523-548.
28. Kocayusufpaşaoğlu N, Borçlar Hukuku Genel Bölüm I (6. Bası, Filiz Kitabevi 2014).
29. Köksoy M, ‘Arabuluculukta Tarafların Anlaşmasına Rağmen Anlaşma Belgesi Düzenlenmemesi’ (2024) 14(1) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 337-360.
30. Köle M, İlamlı İcra Takibinde İcra Mahkemesi Tarafından İcranın Geri Bırakılması (On İki Levha 2020).
31. Köroğlu E, İrade Bozukluğu Hallerinden Korkutma (Seçkin 2021).
32. Kramer EA, Berner Kommentar - Schweizerisches Zivilgesetzbuch, Das Obligationenrecht, Allgemeine Bestimmungen Inhalt des Vertrages (Stämpfli 1991).
33. Kurşat Z, Borçlar Hukuku Alanında Hile Kavramı (Kazancı 2003).
34. Kurt Konca N ve Badur E, ‘Taşınmazın Aynına İlişkin Uyuşmazlıklarda Arabuluculuk Anlaşma Belgesi ve İcra Edilebilirlik Şerhi’ (2023) 14(56) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 539-568.
35. Kuru B, Medenî Usul Hukuku El Kitabı Cilt I (Yetkin 2020).
36. Kut A ve Bauer C, Handkommentar zum Schweizer Privatrecht Obligationenrecht - Allgemeine Bestimmungen - Art. 1-183 OR (4. Bası, Schulthess 2023).
37. Memiş AB, Ticari Uyuşmazlıklarda Zorunlu Arabuluculuk Usulü (Seçkin 2020).
38. Merz H, Vertrag und Vertragsschluss (2. Bası, Universitätsverlag Freiburg Schweiz 1992).
39. Müller C, Contrats de droit suisse, (Stämpfli 2012).
40. Namlı M, ‘İş Mahkemeleri Kanunu Tasarısı Taslağı ile Getirilen Zorunlu Arabuluculuk Kurumunun Medenî Usûl Hukuku Bakımından Değerlendirilmesi’ iç Kübra Doğan Yenisey (ed) İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Derneği 40.Yıl Uluslararası Toplantısı (TİSK 2016).
41. Nomer HN, ‘Aşırı Yararlanma (Gabin) Halinde Sömürülen, Kendisine Tanınan Haklardan Dilediğini Seçmekte Tamamen Serbest Midir?’ iç Tufan Öğüz, Halil Akkanat, Emrehan İnal, Bilgehan Çetiner, Başak Z Baysal ve Doruk Gönen (edr) Prof. Dr. Hasan Erman’a Armağan (Der 2015).
42. Nomer HN, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (20. Bası, Beta 2024).
43. Oğuzman K ve Öz T, Borçlar Hukuku Genel Hükümler Cilt I (22. Bası, Vedat 2024).
44. Özmumcu S, ‘Arabuluculukta Tarafsızlık İlkesinin Görünümü ve Etik Kurallar Çerçevesinde Değerlendirilmesi’ (2019) 10(1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 262-276.
45. Pamuk E, İş Hukukunda Arabuluculuk Anlaşma Belgesi Hukuki Mahiyeti ve Geçersizliği (Adalet 2024).
46. Reisoğlu S, Türk Borçlar Hukuku Genel Hükümler (24. Bası, Beta 2013).
47. Schmidlin B, Commentaire Romand Code des Obligations I (2. Bası, Helbing Lichtenhahn 2012).
48. Schwenzer I, Schweizerisches Obligationenrecht Allgemeiner Teil (7. Bası, Stämpfli 2016).
49. Tanrıver S, Hukuk Uyuşmazlıkları Bağlamında Arabuluculuk (3. Bası, Filiz Kitabevi 2025).
50. Taşpolat Tuğsavul M, ‘Arabuluculuk Faaliyeti Sonunda Varılan Anlaşmanın Hukuki Niteliği’ (2019) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 18(1) 333-379.
51. Tekinay SS, Akman GS, Burcuoğlu H ve Altop A, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (7. Bası, Filiz Kitabevi 1993).
52. Tercier P, Pichonnaz P ve Develioğlu HM, Borçlar Hukuku Genel Hükümler (2. Bası, On İki Levha 2020).