Özerklik Eksenli Mülkiyet ve Mülkiyet Hakkının Özü

Öz

Bu çalışma, mülkiyet hakkının tarihsel dönüşümünü ve normatif temellerini inceleyerek klasik özgürlük temelli paradigma ile özerklik temelli yaklaşımı karşılaştırmaktadır. Antik Roma’dan modern refah devletlerine uzanan süreçte mülkiyet, yalnızca bireysel özgürlüğün güvencesi değil, aynı zamanda toplumsal eşitsizliklerin üretildiği bir alan olarak ortaya çıkmıştır. Klasik liberal anlayış mülkiyeti mutlak ve dokunulmaz bir hak olarak kurgularken, özerklik temelli yaklaşım, mülkiyetin meşruiyetini ancak bireyler arası ilişkilerde karşılıklı özerkliği koruduğu ölçüde kabul etmektedir. Çalışma, Türk hukukundaki çeşitli düzenlemeleri inceleyerek mülkiyetin tipolojik çoğulculuk ve ilişkisel adalet ilkeleri çerçevesinde nasıl yeniden kurgulanabileceğini göstermektedir. Çeşitli örnekler üzerinden mülkiyetin yalnızca bireysel hak değil, aynı zamanda toplumsal ilişkiler içinde özerklik dengelerini gözeten bir kurum olarak işlev görebileceğini ortaya koyulmaktadır. Bu çalışmanın ulaştığı sonuç, mülkiyetin değişmez ve tekil bir ‘öz’e indirgenemeyeceğidir. Tarihsel pratik ve güncel düzenlemeler, mülkiyetin başkalarının özerkliği ve kamu yararı karşısında uygun koşullarda daraltılabildiğini göstermektedir. Mülkiyet hakkının sabit bir ‘öze’ sahip olmaması sebebiyle, mülkiyetin beraberinde getirdiği ilişkilerde malik olmayan tarafların da daha aktif katılımının sağlanması, özerklik temelli yaklaşımla normatif olarak mümkün ve gerekli görünmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Mülkiyet hakkı
• Özgürlük
• Özerklik
• İlişkisel adalet
• Mülkiyet hakkının sınırları

Autonomy-Oriented Property and the Essence of Property Rights

Öz

Kaynakça

1. Akça K, ‘Anayasa Mahkemesi Kararlarında Mülkiyet Hakkı’ (2016) 6(3) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 543-596.
2. Antalya G ve Topuz M, Eşya Hukuku (4. Bası Seçkin 2021).
3. Arslan Y, ‘The Land Reform of the Gracchi Brothers: A Struggle for Social Justice’ (2025) 9(1) İçtimaiyat, 517-537.
4. Aydın MK, ‘CHP’de Parti İçi Muhalefetin İlk Örneği: Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu ve TBMM’de Yaşanan Tartışmalar’ (2018) (48) Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 359-384.
5. Aydoğdu M, ‘Roma Hukukunda Toprak Sistemi ve Tarım Reformu Girişimleri’ (2016) 22(3) MÜHFHAD 375-382.
6. Balkır ZG, ‘Mülkiyet Hakkının Hukuki Bir Değer Olarak Yeniden Tanımlanması’ (2024) (24) KOÜHFD 3-52.
7. Başpınar V, ‘Mukayeseli Hukukta ve Türk Hukuku’nda Mülkiyet Hakkı Teminatı’ (2016) 65(3) AÜHFD 633-658.
8. Bílková V, ‘Sovereignty, Property and the Russian Revolution’ (2017) 19(2) Journal of the History of International Law 147-17.

9. Birdal M, ‘Locke’s Theory Of Property and Its Marxist Critique: Locke and Marx On Property Rights and Individual Liberties’ (2012) 57(1) İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası 39-61.
10. Bulut N, ‘Mülkiyet Konusundaki Temel Yaklaşımlar ve Türk Anayasasında Mülkiyet Hakkı’ (2006) 10(3-4) EÜHFD 15-26.
11. Christenson J, ‘Trump admin projects $5 trillion reduction in costs after deregulatory blitz: OMB’ New York Post (New York 4 Eylül 2025) < https://nypost.com/2025/09/04/us-news/trump-admin-projects-5-trillion- reduction-in-costs-after-deregulatory-blitz-omb/> Erişim Tarihi 7 Eylül 2025.
12. Dagan H, A Liberal Theory of Property (Cambridge University Press 2021).
13. Demir HS, Konut Kira Bedeli Artışında Belirlenen Yasal Üst Sinirin Anayasal Hak ve İlkeler Bakımından Değerlendirilmesi’ (2024) 73(1) AÜHFD 621-669.
14. Demirsatan B, Türk Borçlar Hukukunda Sözleşme Yapma Zorunluluğu (Filiz 2022).
15. Eren F ve Başpınar V, Toprak Hukuku (Yetkin 2007).
16. Eren F, Mülkiyet hukuku (4. Bası Yetkin 2016).
17. Gemalmaz HB, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Mülkiyet Hakkı (Beta 2017).
18. Günhan OG ve Hasoğlu KA,‘Çekirdeğe Doğru: Hakkın Özü Bağlamında Mülkiyet Hakkına İlişkin Güncel Bir Değerlendirme’ (2023) 6(10) Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Akademik Dergisi 15-41.
19. Hermon E, ‘Les lois Licinia-Sextia: un nouvel examen’ (1994) 19 Ktèma: civilisations de l’Orient, de la Grèce et de Rome antiques 119-142.
20. Işıklı A, Kuramlar Boyunca Özyönetim ve Yugoslavya Deneyi (Telgrafhane Yayınları 2022).
21. İnceoğlu, MM, Kira Hukuku, Cilt 2 (On İki Levha Yayıncılık 2014).
22. Janet P, ‘La propriété pendant la Révolution française’ (1877) 23(2) Revue des Deux Mondes (1829-1971) 320-354.
23. Kant I, The Metaphysics of Morals (Mary J. Gregor ed, Cambridge University Press 1996).
24. Kayıran M ve Metintaş MY, ‘1945 Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu ve Uygulanması’ Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi (2018) 10(19) 647-666.
25. Locke J, Two Treatises of Government (Yale University Press 2003).
26. Macpherson CB, The Political Theory of Possessive Individualism: Hobbes to Locke (Oxford University Press 1964).
27. Marx K ve Engels F, Komünist Manifesto (İletişim Yayınları 2018).
28. Marx K, 1844 El Yazmaları (8. Bası Birikim Yayınları 2013).
29. Merrill TW, ‘Property and the Right to Exclude’ (1998) 77(4) Nebraska Law Review 730-755.
30. Munzer SR, A Theory of Property (Cambridge University Press 1990).
31. Nedelsky J, Law’s Relations: A Relational Theory of Self, Autonomy, and Law (Oxford University Press 2011).
32. Neeson JM, Commoners: Common Right, Enclosure and Social Change in England, 1700-1820 (Cambridge University Press 1993).
33. Nomer HN ve Ergüne MS, Eşya Hukuku (10. Bası On İki Levha Yayıncılık 2023).
34. Oğuzman MK, Seliçi Ö ve Oktay Özdemir S, Eşya Hukuku (Filiz Kitabevi 2021).
35. Örücü E, ‘1961 Anayasası ve Anayasa Mahkemesine Göre Hakkın Özü Kavramı ve Mülkiyet Hakkının Özü’ (1961) 41(3-4) Hukuk Fakültesi Mecmuası 145-161.
36. Özen B, ‘Özü Olmayan Bir Temel Hak: Mülkiyet’ iç Sibel Özel ve diğerleri (edr) Özel Hukukun Güncel Sorunları ve Anayasa’nın Özel Hukuka Etkileri (On İki Levha 2022) 87-100.
37. Özen B, “Paylı Mülkiyete İlişkin Paradigmalar ve Türk Medeni Kanunu’nun Tutumu.” MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, vol. 2, no. 2, 2023, pp. 153-177.
38. Planiol M, Traité Elementaire de Droit Civil (Paris 1911).
39. Rich J, ‘From Licinius Stolo to Tiberius Gracchus: Roman Frugality and the Limitation of Landholding’ in Ingo Gildenhard ve Cristiano Viglietti (eds) Roman Frugality: Modes of Moderation from the Archaic Age to the Early Empire and Beyond, (Cambridge University Press 2020).
40. Rigaud L, ‘A propos d’une renaissance du jus ad rem, et d’un essai de classification nouvelle des droits patrimoniaux’ (1963) 15(3) Revue Internationale de Droit Comparé 557-567.
41. Rosen A, ‘Against Relational Justice’ (2025) Canadian Journal of Law & Jurisprudence, Erişim Tarihi 9 Eylül 2025.
42. Rousseau JJ, Discours sur l’origine et les fondements de l’inégalité parmi les hommes (Hatier 1992).
43. Sarı Fidan Ö, ‘Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Kira Bedeli Artış Oranının Belirlenmesine İlişkin Sınırlamaların Değerlendirilmesi’ (2023) 8(1) YBHD 345-380.
44. Serozan R, Eşya hukuku I (Filiz Kitabevi 2014).
45. Singer JW, Entitlement: The Paradoxes of Property (Yale University Press 2000).
46. Sirmen L, Eşya Hukuku (Yetkin Yayınları 2022).
47. Smith A, The Wealth of Nations (The University of Chicago Press 1976).
48. Sturm D, ‘Property: A Relational Perspective’ (1986) 4(2) Journal of Law and Religion 353-404.
49. Şahin A, ‘Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunda ve Türk Anayasa Hukukunda “Mülkiyet Hakkının Sınırlandırılması” Sorunu’ (2009) (54) Liberal Düşünce Dergisi 85-103.
50. Şahin OG, ‘ “Lex Sempronia Tiberiana”: Tiberius Gracchus’un Toprak Reformu ve Toplumsal Kökenleri’ (2020) 6(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 183-238.
51. Şimşek S, ‘Mülkiyet Hakkının Kapsamı, Sınırlandırma Nedenleri ve Şartları Açısından 1982 Anayasası ve Avrupa İnsan Haklari Sözleşmesi: Karşılaştırmalı Bir Analiz – I’ (2010) (91) TBB Dergisi 181-228.
52. Tatar DB, Mülkiyet ve Fikri Mülkiyetin Felsefi Temelleri (Astana Yayınları 2014).
53. Trotsky L, The Revolution Betrayed (Pathfinder Press 1972).
54. Uz A, ‘Türkiye’de Çevre Hakkının Mülkiyet Hakkı ve Özel Teşebbüs Hürriyeti Üzerindeki Etkileri’ (2008) 41(3) Amme İdaresi Dergisi 99-124.
55. Waldron J, The Right to Private Property (Clarendon Press 1988).
56. Weinrib EJ, ‘Poverty and Property in Kant’s System of Rights’ (2003) 78(3) Notre Dame Law Review 795-828.
57. Wordie JR, ‘The Chronology of English Enclosure, 1500-1914’ (1983) 36(4) The Economic History Review 483-505.