Türkiye’de Soyadını Değiştirmeden Kullanan Evli Kadına Yapılan Ayrımcılık

Öz

Kadının soyadını değiştirmeye zorlanması, Türkiye’de “evlilikte kadın erkek eşitliği” konusunun çok tartışılan ve hâlâ güncelliğini koruyan yönlerinden birini oluşturur. Konuyu, kadının evlenirken soyadını koruyabilmesi yönüyle ve/veya buna ilişkin yargı kararlarının incelenmesi yoluyla ele alan çalışmalar bulunmaktadır. Soyadını korumak isteyen kadını bu cebrî uygulamayla mücadele etmek zorunda bırakan atmosfer, daha sonra soyadını değiştirmeden kullanan evli kadına yönelik farklı/zorlaştırıcı uygulamalarla ayrımcılığı beslemektedir. Burada soyadını ekleme yapmadan ya da değiştirmeden mevcut haliyle koruyan evli kadına yapılan ayrımcılık ele alınacaktır. Bu çalışmada kadının (hâlâ) mahkeme kararıyla soyadını mevcut haliyle kullanmasına “izin verilmesinden” sonra yaşadığı ayrımcılık incelenecektir. Türkiye’de bazı kurum/işletmelerdeki uygulamalar, yalnızca kendi soyadını kullanan kadına yönelik ayrımcılık yaratacak seviyededir. Bu nedenle kadının evlenirken soyadını (var olduğu haliyle) koruyabilmesi ile soyadını değiştirmeden kullanan evli kadına yapılan ayrımcı muameleler birbirinden ayrı düşünülemez. Çünkü bu muameleler, erkeğin önceliği/üstünlüğü kabulüne dayanan yerleşik evlilik adetlerinin sürdürülmesini sağlayacak hukuki baskıları kuvvetlendirmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kadının Soyadı
• Ayrımcılık
• Kadına Karşı Ayrımcılık

Discrimination Against Married Women Who Use Their Surnames Without Alteration in Türkiye

Öz

Coercing women to alter their surnames is an actual and most controversial point of “woman man equality in marriage”, in Türkiye. There are studies that discuss this issue from the aspect of protecting women’s surnames when getting married and/or analysing the relevant jurisprudence. The atmosphere that compels women, who want to protect their surnames, to struggle for this compulsory implementation fosters the discrimination against women use their surnames alone with unlike/complicating practice further. The discrimination against women protected their own surnames as is, without attaching or altering is discussed here. In this study, the discrimination that women face after the court decision, which (still) “allows” them to use their surnames in their current form, is examined. Some applications in institutions/businesses are at a degree that make discrimination against women use their own surnames, in Türkiye. Therefore, preserving women’s surnames (as they are) on marriage and the discrimination against women who use their surnames after marriage cannot be regarded independently from each other. Since these applications strengthen the legal pressure, which pursue the settled marital customs those which based on the acceptance of superiority/priority of men.

Anahtar Kelimeler

• Discrimination
• Women’s Surnames
• Discrimination Against Women

Kaynakça

1. Abik Y, Kadının Soyadı ve Buna Bağlı Olarak Çocuğun Soyadı (Seçkin 2005).
2. Arslan Öncü G, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinde Özel Yaşamın Korunması Hakkı (BETA 2011).
3. Ayan S, ‘Anayasa Mahkemesi Kararları ve Çocuklar ile Kadının Soyadına İlişkin Değişiklik Tasarısı Taslağı Işığında Soyadının İlk Kez Edinilmesi, Kendiliğinden Değişmesi ve Değiştirilmesi’ (2012) 16(4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 19-90.
4. Aydın GS, ‘Türk Medeni Kanunu M.187 (Anayasa Mahkemesinin 187. Maddenin İptal İstemini Red Kararı ve Gerekli Görülen Yeni Düzenleme Hakkında Bir Değerlendirme)’, Prof. Dr. Mustafa Dural’a Armağan (Filiz 2013) 246-275.
5. Baş S ve Baş S, ‘Anayasa Mahkemesi’nin TMK m. 187 Hükmüne İlişkin İptal Kararından Sonra Evlenen Kadının Soyadı’(2024) 4(2) Kırıkkale Hukuk Mecmuası 493-526.
6. Başoğlu B, ‘ “Adın Ne Değeri Var?” – Evliliğin Kadının Soyadına Etkisi’ (2017) 15(176) Legal Hukuk Dergisi 3881-3918.
7. Beşe Canpolat Ş, ‘Türkiye’de Evli Kadınların Soyadı Tercihi: İki Soyadı Kullanan Kadınların Demografik Özellikleri’ (2023) 47(3) Mülkiye Dergisi 1006-1048.
8. Boyar O, ‘Anayasal Düzenlemelerin Kadının Hukuki Statüsü Açısından Değerlendirilmesi’ iç Gülay Akgül Yılmaz (ed), ESKAR 2. Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Sempozyumu: Çalışma Hayatında Kadın (Marmara Üniversitesi Kadın Çalışmaları Merkezi 2017) 103-117.

9. Chambers C, Against Marriage: An Egalitarian Defence of the Marriage-Free State (Oxford University Press 2017).
10. Çakırca Sİ, ‘Kadın Erkek Eşitliği Açısından MK.m.187’nin Değerlendirilmesi’, Prof. Dr. Rona Serozan’a Armağan Cilt:I (On İki Levha 2010) 703-748.
11. Çakırca Sİ, ‘Evli Kadının Soyadına İlişkin Güncel Gelişmelerin Değerlendirilmesi’ (2012) 70(2) İÜHFM 145-164.
12. Çataloğlu BB ve Güneş Peschke S, ‘30.09.2015 Tarihli HGK Kararı ve Sonrası Evli Kadının Soyadına İlişkin Bir Değerlendirme’ (2020) 69(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 399 – 417.
13. Çelebi Ö, ‘Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Bağlamında Kadının Soyadı ve Soyadının Çocuğa Aktarımı’ (2019/2) Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 537-614.
14. Dralle PW and Mackiewicz K, ‘Psychological impact of women’s name change at marriage: Literature review and implications for further study’ (1981) 9(3) The American Journal of Family Therapy 50-55.
15. Dursun E, Türk Medeni Hukukunda Kadın ve Çocuğun Soyadı (On İki Levha 2018).
16. Ekinci B, Feminist Teori Bakımından Anayasa Mahkemesi Kararları (On İki Levha 2024).
17. Ekinci BE, ‘Anayasa Hukukuna Feminist Yaklaşımlar ve Anayasa Mahkemesi Kararlarında Toplumsal Cinsiyet Eşitliğine İlişkin Genel Bir Değerlendirme’ iç Gülriz Uygur ve Nadire Özdemir (edr), Hukuk ve Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları (4.Baskı, Seçkin 2025) 163-220.
18. Ergene D, ‘İnsan Hakları Hukukundaki Gelişmeler Işığında Türk Hukukunda Kadının ve Çocuğun Soyadı Meselesi ve Medenî Kanun’da Değişiklik Önerisi’ (2011) 31(2) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 123-176.
19. Güngören Bulgan B, ‘Kadının Evlendikten Sonra Devlet Karşısında Değişen Kimliği’ iç Zeynep Özlem Üskül Engin, Dolunay Çörek ve Göktürk Öcal (edr), Toplumsal Cinsiyet ve Hukuk Cilt:2 (On İki Levha 2021) 19-65.
20. Göztepe E, ‘Anayasal Eşitlik İlkesi Açısından Evlilikte Kadınların Soyadı’ (1999) 54(2) Ankara Üniversitesi SBF Dergisi 101-131.
21. Göztepe E, ‘Anayasa Mahkemesi Kararlarının İç Uyumu ve Aile Hukukuna Etkisi Sorunu: Soyadı ve Aile Konutuna İlişkin Anayasa Mahkemesi Kararlarının Analizi’ iç Sibel Özel, Hatice Selin Pürselim Arning, Özlem Karaman Coşgun ve Hanife Doğrusöz Koşut (edr), Özel Hukukun Güncel Sorunları ve Anayasa’nın Özel Hukuka Etkileri Cilt:1 (On İki Levha 2022) 187-204.
22. Havutcu A ve Kalkancı Y, ‘Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Kararları Işığında Kadının Soyadı’ (2020) 6(2) İstanbul Aydın Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 135-180.
23. Helvacı S, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin ve Anayasa Mahkemesinin Kararları Işığında Evli Kadının Soyadı’ (2015) 35(1) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 157-169.
24. Hoshino S, ‘Married Couples, Separate Surnames: A Step toward More Pluralistic Lifestyles’, Minako Hara (tr), (December 1989) 3(1) Review of Japanese Culture and Society 53-59.
25. Karan U, Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Anayasa Hukuku Işığında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı (On İki Levha 2017).
26. Kocabaş G, Evlenmenin Kadının Soyadına Etkisi (Legal 2022).
27. Moroğlu SN, Kadının Soyadı (Beta 1999).
28. Mortaş S, ‘Evlenen Kadın ile Velayeti Kadına Bırakılan Çocuğun Soyadının Belirlenmesinde “Kocanın Soyadı” Parametresi’ (2016) 20(2) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 311-369.
29. Nomer HN, ‘Avrupa Birliği’ne Üye Devletlerde ve Türkiye’de Evlenen Kadının ve Ortak Çocuğun Soyadı’ (2002) 22(2) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 421-450.
30. Orhan G ve Yücel YG, ‘Yurttaşlıkta “Ezeli” Eşitsizlik: Evli Kadının Kimliği’ iç Ayşe Durakbaşa, N. Aslı Şirin Öner, Funda Karapehlivan Şenel (derleyenler), Yurttaşlığı Yeniden Düşünmek: Sosyolojik, Hukuki ve Siyasal Tartışmalar (İstanbul Bilgi Üniversitesi 2014) 291-313.
31. Oruç M, ‘Evli Kadının Münhasıran Bekârlık Soyadını Kullanabilmesi’ (Temmuz 2016) (27) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 451-465.
32. Öcal Apaydın B, ‘Son Yargı Kararları Işığında Kadının Soyadı Meselesi Çözüme Kavuşturulmuş mudur?’ (2015) 6(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 425-458.
33. Sacksofsky U, ‘Eheliches Namensrecht im Zeichen der Gleichberectigung’ (2009) 20(1) L’Homme. Europäische Zeitschrift für Feministische Geschichtwissenschaft 75-89 .
34. Şimşek M, ‘Aile Birliğinin ve Kişilik Hakkının Korunması Bağlamında Evlenen Kadının Soyadı’ (Temmuz-Aralık 2023) (48) Yasama Dergisi 79-116.
35. Tekvar SO, ‘Kişilik Hakkı Olarak Kadının Soyadı: Kadınların Evlendikten Sonra Soyadının Değişmesine Yönelik Eğilimleri ve Algısı’ (2017) 11(23) Toplum ve Demokrasi Dergisi 209-222.
36. Uluğ ÖM, ‘ “Soyadım kimliğimdir, evlenince kaybolmamalıdır”: Hegemonik erkeklik ile Medeni Kanun’un 187. maddesi arasındaki ilişkiye eleştirel bir bakış’ (2015) 7(2) Fe Dergi: Feminist Eleştiri 48-58, .
37. Ünal Özkorkut N, ‘Kadının Vazgeçilebilir Kişilik Hakkı: Soyadı – Kadının Soyadı Üzerindeki Hakkının Türkiye’deki Tarihsel Gelişimi’ iç Fethi Gedikli (ed), I. Türk Hukuk Tarihi Kongresi Bildirileri (On İki Levha 2014) 23-30.
38. Yılmaz AG, Adopting A Feminist Legal Perspective in Adjudication: A Comparative Analysis of the Judgements of the Constitutional Court of Turkey and European Court of Human Rights (On İki Levha 2024).
39. Anayasa Mahkemesi Kararları Anayasa Mahkemesi, E 1997/61 K 1998/59, 29.09.1998, (RG 15.11.2002/24937).
40. Ayşe Sena Sezgin Arslan, Başvuru Numarası 2014/13367, 15.04.2015.
41. Neşe Aslanbay Akbıyık, Başvuru Numarası 2014/5836, 16.04.2015.
42. Gülbu Özgüler, Başvuru Numarası 2013/7979, 11.11.2015.
43. Nurcan Yolcu, Başvuru Numarası 2013/9880, 11.11.2015.
44. Deniz Altınbaş ve diğerleri, Başvuru Numarası 2014/2033, 26.10.2017.
45. Famiye Beğim ve Mehmet Tahir Beğim, Başvuru Numarası 2017/21882, 10.02.2021.
46. Anayasa Mahkemesi, E 2022/155 K 2023/38, 22.02.2023, (RG 28.04.2023/32174).
47. Çaçan Sirek ve Trko Sirek, Başvuru Numarası 2021/58761, 26.03.2025.
48. Osman Çalışkan, Başvuru Numarası 2021/11242, 13.05.2025.
49. Esra Ertan, Başvuru Numarası 2022/4717, 28.05.2025.
50. Yargıtay Kararları 2 HD, E 2011/7737 K 2012/16695, 18.06.2012.
51. 2 HD, E 2011/8917 K 2012/23632, 04.10.2012.
52. 18 HD, E 2012/13301 K 2013/4371, 21.03.2013.
53. 18 HD, E 2013/9343 K 2013/10704, 18.06.2013.
54. 18 HD, E 2013/19402 K 2014/6256, 03.04.2014.
55. 2 HD, E 2013/23893 K 2014/9497, 21.04.2014.
56. 2 HD, E 2014/12986 K 2014/19228, 02.10.2014.
57. HGK, E 2013/1755 K 2015/1039, 13.03.2015.
58. HGK, E 2013/2352 K 2015/1710, 19.06.2015.
59. HGK, E 2014/889 K 2015/2011, 30.09.2015.
60. 18 HD, E 2015/3787 K 2015/17157, 25.11.2015.
61. 18 HD, E 2016/9861 K 2016/10849, 29.09.2016.
62. 8 HD, E 2017/806 K 2017/1478, 09.02.2017.
63. 2 HD, E 2022/10638 K 2023/1327, 23.03.2023.
64. 2 HD, E 2023/4244 K 2023/5280, 08.11.2023.
65. Yerel Mahkeme Kararları Ankara 11 Aile Mahkemesi, E 2012/1392 K 2014/824, 10.06.2014.
66. Tekirdağ 1 Aile Mahkemesi, E 2021/216 K 2021/375, 14.10.2021.
67. İstanbul 5 Aile Mahkemesi, E 2025/480 K 2025/706, 27.11.2025.
68. Çevrimiçi Kaynaklar Erişim Tarihi 09 Mart 2023.
69. Erişim Tarihi 1 Aralık 2025.
70. Erişim Tarihi 7 Aralık 2025.
71. Erişim Tarihi 7 Aralık 2025.
72. Erişim Tarihi 7 Aralık 2025.
73. Erişim Tarihi:7 Aralık 2025.
74. Erişim Tarihi 12 Aralık 2025.
75. Erişim Tarihi 24 Aralık 2025.