GELENEK VE YENİLİK DİYALEKTİĞİ: ‘YOZLAŞMA-DEJENERASYON’ İDDİALARINI YENİDEN DEĞERLENDİRMEK

Yıl 2026, Cilt: 21 Sayı: 65, 449 - 469, 29.01.2026

Güncel Gürsel Artıktay

https://doi.org/10.14783/maruoneri.1644356

https://izlik.org/JA72TA29SG

Öz

Bu makale, müziğin tarihsel süreç içinde geçirdiği değişimleri “yozlaşma” kavramı çerçevesinde inceleyerek, söz konusu kavramın nasıl kurgulandığını ve hangi toplumsal, psikolojik, ekonomik ve ideolojik etkenlerle beslendiğini ortaya koymaktadır. Nitel bir araştırma yaklaşımı izlenerek hem tarihsel hem de söylemsel düzeyde kapsamlı bir değerlendirme yapılmıştır. Metodoloji olarak tarihsel ve kuramsal analiz yöntemleri benimsenmiş, müzikte gelenek ve yenilik arasındaki gerilimler incelenmiş, çeşitli dönemlere ait örnekler söylemsel bağlamda yorumlanmıştır. Sonuçlara göre, “yozlaşma” söylemleri çoğunlukla varolan normatif yargılardan beslenmekte, müziğin dinamik ve çok katmanlı doğasını göz ardı edebilmektedir. Araştırma, müzik türlerinin sürekli melezleşme ve yenilenme potansiyeli taşıdığını, “saf” ya da değişmez bir öz kurgusunun tarihsel gerçeklikle çeliştiğini göstermektedir. Buna karşın, ideolojik veya nostaljik gerekçelerle “eski”nin yüceltildiği, “yeni”nin ise değersizleştirildiği gerilimin her dönemde tekrarlandığı belirtilmektedir. Makale, müzikteki dönüşümleri nesnel bir perspektifle değerlendirmenin önemine vurgu yaparak, gelecekteki çalışmalar için çok boyutlu bir inceleme modeli önermektedir. Böylece, müziğin evrimi ve tartışmalı yenilik süreçleri daha sağlıklı bir biçimde anlaşılabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yozlaşma , Popüler kültür , Söylem analizi , Nostalji , Kültürel Evrim

The Dialectic Of Tradition And Innovation: Reassessing The Claims Of 'Degeneration'

https://izlik.org/JA72TA29SG

Öz

This article examines the transformations that music has undergone throughout history within the framework of the concept of "degeneration," exploring how this notion is constructed and shaped by social, psychological, economic, and ideological factors. Adopting a qualitative research approach, the study provides a comprehensive evaluation at both historical and discursive levels. The methodology incorporates historical and theoretical analysis methods, investigating the tensions between tradition and innovation in music while interpreting examples from various periods within their discursive contexts. The findings suggest that "degeneration" discourses are largely informed by pre-existing normative judgments, often neglecting the dynamic and multilayered nature of music. The study demonstrates that musical genres are inherently subject to processes of hybridization and renewal, challenging the notion of a "pure" or immutable musical essence, which is inconsistent with historical reality. Nevertheless, the research highlights that the tension between glorifying the "old" and devaluing the "new" persists across different periods, often driven by ideological or nostalgic motives. By emphasizing the importance of evaluating musical transformations from an objective perspective, this article proposes a multidimensional analytical model for future studies. In doing so, it contributes to a more comprehensive understanding of the evolution of music and the contested processes of musical innovation.

Anahtar Kelimeler

Degeneration , Popular Culture , Discourse Analysis , Nostalgia , Cultural Evolution

Kaynakça

• Adorno, T. W. (2002). On jazz. R. Leppert (Ed.), Essays on music (ss. 470–495) içinde. University of California Press.
• Albayrak, N. (2012). Türkü. TDV İslâm Ansiklopedisi (Cilt 41, ss. 612–616) içinde. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/turku
• Aristoteles. (1947). Metaphysics: Books I–IX (H. Tredennick, Çev.). Harvard University Press. (Orijinal çalışma MÖ 350 civarında yayımlanmıştır)
• Augustine. (1950). The city of God (M. Dods, Çev.). Modern Library. (Orijinal çalışma 426’da yayımlanmıştır)
• Bartholomew, R. E., & Wessely, S. (2002). Protean nature of mass sociogenic illness: From possessed nuns to chemical and biological terrorism fears. The British Journal of Psychiatry, 180(4), 300–306. https://doi.org/10.1192/bjp.180.4.300
• Baxandall, M. (2006). Giotto and the orators: Humanist observers of painting in Italy and the discovery of pictorial composition, 1350–1450. Clarendon Press. (Orijinal çalışma 1971’de yayımlanmıştır)
• Benjamin, W. (1968). The work of art in the age of mechanical reproduction (H. Zohn, Çev.). H. Arendt (Ed.), Illuminations (ss. 217–252) içinde. Schocken Books. (Orijinal çalışma 1936’da yayımlanmıştır)
• Beriain, J., Gil-Gimeno, J., & Sánchez Capdequí, C. (2024). Sociological genealogy of a non-teleological concept of evolution. Frontiers in Sociology, 9, Article 1354362. https://doi.org/10.3389/fsoc.2024.135.4362
• Breuer, J., & Freud, S. (1955). Studies on hysteria (1893–1895) (J. Strachey, Çev.). J. Strachey (Ed.), The standard edition of the complete psychological works of Sigmund Freud (Cilt 2) içinde. Hogarth Press. (Orijinal çalışma 1895’te yayımlanmıştır)
• Cassirer, E. (1955). The philosophy of symbolic forms (Cilt 2, Mythical thought) (R. Manheim, Çev.). Yale University Press. (Orijinal çalışma 1925’te yayımlanmıştır)
• Cohen, S. (2011). Folk devils and moral panics: The creation of the Mods and Rockers (Routledge Classics ed.). Routledge. (Orijinal çalışma 1972’de yayımlanmıştır) de Bruin, L. R. (2022). Director perspectives to equity, access, and inclusion in the school jazz ensemble. Frontiers in Education, 7, Article 1001971. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.100.1971
• Derrida, J. (1978). Writing and difference (A. Bass, Çev.). University of Chicago Press. (Orijinal çalışma 1967’de yayımlanmıştır)
• Eke, M. (2013). Yöresel türkülerimizde yozlaşma. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi,(39), 1–9. https://dergipark.org.tr/tr/pub/abuhsbd/issue/32923/365752
• Forgeard, V. (2023, 30 Haziran). Charting the charts: What type of music was popular in the 1980s? Brilliantio. https://brilliantio.com/what-type-of-music-was-popular-in-the-1980s/
• Gellner, E. (1983). Nations and nationalism. Cornell University Press.
• Gore, J. R. (2022a, 17 Mart). Jazz as part of the African American cultural diaspora. Art Beat (Seattle Office of Arts & Culture). https://artbeat.seattle.gov/2022/03/17/jazz-as-part-of-the-african-american-cultural-diaspora/
• Gore, J. R. (2022b, Nisan). Jazz as part of the African American cultural diaspora. Earshot Jazz. https://www.earshot.org/2022-04-jazz-as-part-of-the-african-american-cultural-diaspora/
• H. Con. Res. 57, 100th Cong. (1987). A concurrent resolution expressing the sense of Congress respecting the designation of jazz as a rare and valuable national American treasure. https://www.congress.gov/bill/100th-congress/house-concurrent-resolution/57
• Hawking, T. (2012, 12 Kasım). 15 hilariously negative early reviews of classic albums. Flavorwire. https://www.flavorwire.com/345689/15-hilariously-negative-early-reviews-of-classic-albums
• Hegel, G. W. F. (1952). The philosophy of history (J. Sibree, Çev.). R. M. Hutchins (Ed.), Great books of the western world (Cilt 46, ss. 153–369) içinde. Encyclopaedia Britannica. (Orijinal çalışma 1837’de yayımlanmıştır)
• Hegel, G. W. F. (2019). The phenomenology of spirit (P. Fuss & J. Dobbins, Çev.). University of Notre Dame Press. (Orijinal çalışma 1807’de yayımlanmıştır)
• Horkheimer, M., & Adorno, T. W. (2002). Dialectic of enlightenment: Philosophical fragments (E. Jephcott, Çev.; G. S. Noerr, Ed.). Stanford University Press. (Orijinal çalışma 1947’de yayımlanmıştır)
• Janata, P., Peterson, J., Ngan, C., Keum, B., Whiteside, H., & Ran, S. (2018). Psychological and musical factors underlying engagement with unfamiliar music. Music Perception, 36(2), 175–200. https://doi.org/10.1525/mp.2018.36.2.175
• Karşıcı, G. (2010). Müzik türlerine ideolojik yaklaşım: 1970–1990 yılları arasındaki TRT sansürü. Folklor/ Edebiyat, 16(61), 169–178. https://dergipark.org.tr/tr/pub/fe/article/274079
• Kauffman, S. A. (2019). A world beyond physics: The emergence and evolution of life. Oxford University Press.
• Kutluk, F. (2022). Popüler kültürden korkmanın modası geçti mi? Yüksek kültür-popüler kültür ayrımına yeniden bakış. Etnomüzikoloji Dergisi, 5(2), 245–258. https://dergipark.org.tr/tr/pub/etnomuzikoloji/article/1151672
• Luo, Y. L. L., Welker, K. M., Way, B. M., DeWall, C. N., Bushman, B. J., Wildschut, T., & Sedikides, C. (2019). 5-HTTLPR polymorphism is associated with nostalgia proneness: The role of neuroticism. Social Neuroscience, 14(2), 183–190. https://doi.org/10.1080/17470.919.2017.1414717
• Mitchell, T. R., & Thompson, L. (1994). A theory of temporal adjustments of the evaluation of events: Rosy prospection & rosy retrospection. R. Folger & R. A. Guzzo (Eds.), Advances in managerial cognition and organizational information processing (Cilt 5, ss. 85–114) içinde. JAI Press.
• Musicmap. (n.d.). The ultimate genealogy of popular music genres. Erişim tarihi: 12 Ocak 2025, https://musicmap.info
• Nordau, M. (1993). Degeneration. University of Nebraska Press. (Orijinal çalışma 1892’de yayımlanmıştır)
• Oberauer, K. (2019). Working memory and attention–a conceptual analysis and review. Journal of Cognition, 2(1), Article 36. https://doi.org/10.5334/joc.58
• Özmenteş, G. (2019). Müzikte beğeni hiyerarşilerinin nahifliği: Sosyal teorilerden bir eleştiri. Etnomüzikoloji Dergisi, 2(2), 139–178. https://dergipark.org.tr/tr/pub/etnomuzikoloji/article/664589
• Platon. (2008). Devlet (S. Eyüboğlu & M. A. Cimcoz, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal çalışma MÖ 380’de yayımlanmıştır)
• Rose, T. (1994). Black noise: Rap music and Black culture in contemporary America. Wesleyan University Press.
• Şen, Ü. S. (2016). İnsan ve toplum ekseninde müzik estetiği kavramı. The Journal of International Social Research, 9(45), 1110–1120. https://doi.org/10.17719/jisr.201.645.20684
• Tan, N., & Ünal, R. (1974). Türk halk müziği araştırma raporu [Araştırma raporu]. T.C. Başbakanlık Kültür Müsteşarlığı, Millî Folklor Araştırma Dairesi Başkanlığı.
• Tekelioğlu, O. (1996). The rise of a spontaneous synthesis: The historical background of Turkish popular music. Middle Eastern Studies, 32(2), 194–215. https://doi.org/10.1080/002.632.09608701111
• Vaccaro, A., Kaplan, J., & Damasio, A. (2020). Bittersweet: The neuroscience of ambivalent affect. Perspectives on Psychological Science, 15(5), 1187–1199. https://doi.org/10.1177/174.569.1620927708
• Wells, C. J. (2019). You can’t dance to it: Jazz music and its choreographies of listening. Daedalus, 148(2), 36–51. https://doi.org/10.1162/daed_a_01741
• Wicke, P. (2006). Mozart’tan Madonna’ya: Popüler müziğin bir kültür tarihi (S. Dalaman, Çev.). Yapı Kredi Yayınları. (Orijinal çalışma 1998’de yayımlanmıştır)
• Yağbasan, M., Korkmaz, Ş., & Kaygusuzoğlu, E. (2024). 1990’dan 2020’ye yozlaşmanın izlerini popüler şarkı sözlerinde aramak: Semantik ve metaforik bir analiz. M. Yağbasan (Ed.), Sosyal bilimler alanında akademik araştırma ve değerlendirmeler-II içinde. Özgür Yayınları. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub493.c2081
• Yang, Z., Izuma, K., & Cai, H. (2023). Nostalgia in the brain. Current Opinion in Psychology, 49, 101523. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2022.101523
• Yöndem, S. (2013). Müzikte yozlaşmaya küreselleşmenin etkisi. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(2), 1043–1051. https://doi.org/10.9761/jasss_584
• Arabeske 500 milyar. (1988, 25 Aralık). Cumhuriyet. https://onedio.com/haber/arabeske-500-milyar-335456
• Müzik melez, söz uydurmasyon. (1994, 9 Haziran). Milliyet. https://gazetearsivi.milliyet.com.tr
• Mecburen nostaljikler! (2003, 16 Ekim). Milliyet. https://gazetearsivi.milliyet.com.tr