Coğrafyadan Geleneğe: Coğrafyanın Kültürü şekillendirmesinin Takı Sanatı üzerinden incelenmesi ve coğrafi etkinin sanat ile kültür için önemi

Öz

Toprak kültür doğurur. Bize kaynak sunan doğa, onunla etkileşimimiz ile birlikte her ayrı ferdi üzerinden bizimle farklı ilişkiler kurar. Bu çoklu ilişkilerin sonucu ortaya karmaşık bir ağ çıkar. Biyoloji dalı bu karmaşık ilişkilere “besin ağı” adını verir, keza bu sistemler sayesinde ekosferdeki her organizma birbirini besleyecek şekilde düzenlenmiştir. Kültür ve gelenek bağlamında bu besin ağları kültür oluşumunun ilk aşamasıdır, keza bireyler temel ihtiyaçlarını karşılamak için bu etkileşim ağlarına muhtaçtırlar. Bu zorunlu etkileşim insanın ilk zamanlarından itibaren bu ağlara dayalı bir dünya görüşü oluşturmasına sebep olacaktır. Besin ağlarının sağladığı bu mekanizma sayesinde yeryüzündeki her coğrafya yavru olarak kültür üretebilmiştir. Üç adet biyoçeşitlilik merkezinin kesişiminde yer alan Türkiye coğrafyası, bu biyolojik çeşitliliğin sağladığı besin ağı zenginliği sayesinde çoklu miktarda kültür doğurmuştur. Türkiyedeki biçimsel ve içerik zenginliği ile bilinen takı sanatı insanın doğa ile etkileşiminin somut bir örneğidir. Bu makale Ortadoğu/Doğu Akdeniz/Kafkasya/Mezopotamya coğrafyalarından tarihi ve çağdaş takı/kültürel miras örneklerini biçimsel ve içeriksel yönlerinden inceleyerek coğrafi unsurların kültüre ve geleneğe olan etkilerini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• coğrafya
• gelenek
• takı
• ekoloji
• zanaat
• kuyum
• mücevher
• tarih
• biyoloji
• permakültür
• sanat

Geography into Tradition: Jewelry as an example of geography shaping culture

Öz

Land breeds culture. It gives us the resources to thrive, and in that process we establish a relationship with its constituents. With a multitude of organisms inhabiting the land, a complex web of relationships develop. Biology describes these relationships as food webs; the mass entanglement of organisms in a manner that each organism nourishes the other. These webs, in the context of tradition and culture, are the first step in the formation of culture. Accounting for the initial interaction of humans with the world surrounding them, humans shape their worldviews based on these foodwebs. Through this mechanism, every geography throughout the world has produced cultures as offspring. Turkey, at the intersection point of 3 different biodiversity hotspots, poses a highly diverse cultural landscape, as a direct result of this diverse ecology. Jewelry, as a direct artifact of human’s relationship with the Earth, is a historical documenter of the impact of ecology in shaping human culture. This article will look into historical and contemporary examples of jewelry from the Eastern Mediterranean/Caucasus/Mesopotamia region and analyze the visual and conceptual qualities of such jewelry in order to provide tangible outcomes of geography affecting culture.

Anahtar Kelimeler

• geography
• jewelry
• ecology
• ecosphere
• artisan
• craft
• art
• biology
• permaculture

Kaynakça

1. Blincoe, N. (2018). Bethlehem: Biography of a town. Nation Books.
2. Bursa, P. (t.y.). Antik Çağda ve Anadolu’da balıkçılık.
3. Deveciyan, K. (2006). Türkiye’de balık ve balıkçılık (Vol. 10). Aras Yayıncılık.
4. Gumbs, A. P., & Brown, A. M. (2020). Undrowned: Black feminist lessons from marine mammals. AK Press.
5. Haraway, D. J. (2016). Staying with the trouble: Making kin in the Chthulucene. Duke University Press.
6. Leick, G. (2002). A dictionary of ancient Near Eastern mythology. Routledge.
7. Lippard, L. R. (1983). Overlay: Contemporary art and the art of prehistory. Pantheon Books.
8. Lippard, L. R. (1998). The lure of the local: Senses of place in a multicentered society. New Press.

9. McLaughlin, P. A., & Lemaitre, R. (1997). Carcinization in the Anomura – fact or fiction? I. Evidence from adult morphology. Contributions to Zoology, 67(2), 79-123.
10. Muñoz, J. E., et al. (2019). Cruising utopia: The then and there of queer futurity. New York University Press.
11. Şekercioğlu, Ç. H., Anderson, S., Akçay, E., Bilgin, R., Can, Ö. E., Semiz, G., Tavşanoğlu, Ç., Yokeş, M. B.,
12. Soyumert, A., İpekdal, K., Sağlam, İ. K., Yücel, M., & Dalfes, H. N. (2011). Turkey’s globally important biodiversity in crisis. Biological Conservation, 144(12), 2752-2769.
13. Telesca, J. E. (2020). Red gold: The managed extinction of the giant bluefin tuna. University of Minnesota Press.
14. Tsing, A. (2012). Unruly edges: Mushrooms as companion species: For Donna Haraway. Environmental Humanities, 1(1), 141-154.
15. Uğurluer, M. (2016). Osmanlı dönemi Gaziantep kuyumculuğu (Vol. 1). Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Gazikültür A.Ş. Yayınları.
16. Unger, M. (2020). Jewellery in context: A multidisciplinary framework for the study of jewellery. Arnoldsche Verlagsanstalt GmbH.