Araştırma Etiği ve Yayın Etiği
Akademik MATBUAT, araştırmaların planlanmasından sonuçlarının yayımlanmasına kadar bütün aşamalarda bilimsel dürüstlük, güvenilirlik, tarafsızlık, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini benimser. Dergiye gönderilen çalışmaların araştırma ve yayın etiğine uygun olarak hazırlanması; yazarların, hakemlerin, editörlerin ve yayıncının kendi sorumlulukları çerçevesinde bu ilkelere uyması beklenir.
Derginin etik yaklaşımı; Yayın Etiği Komitesinin (Committee on Publication Ethics — COPE) güncel rehberleri ve etik ihlal iddialarının değerlendirilmesine ilişkin akış şemaları, COPE, DOAJ, OASPA ve WAME tarafından ortaklaşa geliştirilen Bilimsel Yayıncılıkta Şeffaflık ve En İyi Uygulama İlkeleri ile ALLEA tarafından yayımlanan Araştırmalarda Dürüstlük Konusunda Avrupa Davranış Kodu esas alınarak oluşturulmuştur. Ayrıca Yükseköğretim Kurulunun Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile TÜBİTAK ULAKBİM TR Dizin’in ilgili ölçütleri dikkate alınır.
Araştırma etiği
Araştırmalar, kullanılan yönteme ve incelenen grubun özelliklerine uygun etik güvenceler sağlanarak yürütülmelidir. Katılımcıların hakları, güvenliği, mahremiyeti ve gönüllülüğü korunmalıdır. Katılımcılar araştırmanın amacı, kapsamı, olası riskleri ve verilerinin kullanımı hakkında bilgilendirilmeli; gerekli onam alınmalıdır. Çocuklar ve diğer hassas gruplarla yürütülen çalışmalarda ek koruyucu önlemler uygulanmalıdır.
Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda, ilgili onay araştırmaya başlanmadan önce alınmalıdır. Anket, görüşme, odak grup, gözlem, deney ve benzeri yollarla katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren araştırmalar, ilgili etik kurul değerlendirmesine tabi tutulmalıdır. Gerekli etik kurul belgesi başvuru sırasında sunulmalı; kurulun adı, karar tarihi ve karar numarası yöntem bölümünde ve makalenin ilk veya son sayfasında belirtilmelidir. Gerekli etik onayı bulunmayan çalışmalar yayımlanmaz.
Etik kurul izni gerektirmeyen çalışmalarda, bu durum araştırmanın niteliği belirtilerek açıklanmalıdır. Etik kurul izni gerekmemesi, araştırmacının gizlilik, bilimsel dürüstlük, kaynak gösterme ve gerekli kullanım izinlerini alma sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Araştırma verileri doğru ve izlenebilir biçimde kaydedilmeli, güvenli şekilde saklanmalı ve bulgular eksiksiz raporlanmalıdır. Veri üretme, değiştirme, gizleme veya sonuçları yanıltıcı biçimde sunma kabul edilmez. Kişisel bilgiler ve kimliği belirlenebilir kayıtlar korunmalı; veri paylaşımında katılımcı onamı, gizlilik ve ilgili düzenlemeler gözetilmelidir. Arşiv belgeleri, ölçekler, görseller ve diğer araştırma materyalleri için gerekli kullanım izinleri alınmalıdır.
Yayın etiği
Dergiye gönderilen çalışmalar özgün olmalı ve eş zamanlı olarak başka bir dergide değerlendirilmemelidir. Tez, bildiri veya daha önce paylaşılan bir çalışma ile bağlantısı bulunan makalelerde bu ilişki açıkça belirtilmeli; önceki çalışmanın kapsamı ve yeni makalenin katkısı açıklanmalıdır.
Başkalarının fikirlerine, verilerine ve eserlerine uygun biçimde atıf yapılmalıdır. İntihal, veri uydurma, verileri veya bulguları çarpıtma, haksız yazarlık, yanıltıcı mükerrer yayın, araştırma bütünlüğünü bozacak biçimde dilimleme, atıf manipülasyonu ve hakemlik sürecini yönlendirmeye yönelik girişimler kabul edilmez.
Yazarlık, çalışmaya yapılan gerçek bilimsel katkıya dayanmalıdır. Tüm yazarlar makalenin son hâlini ve dergiye gönderilmesini onaylamalı, katkılarıyla ilgili sorumluluk üstlenmelidir. Yazarlık ölçütlerini karşılamayan katkılar, ilgili kişilerin izniyle teşekkür bölümünde belirtilmelidir. Yazar listesi veya sıralamasındaki değişiklikler gerekçelendirilerek tüm yazarların yazılı onayıyla editörlüğe bildirilmelidir.
Finansal veya finansal olmayan çıkar çatışmaları, araştırmaya sağlanan destekler ve destekleyen kuruluşların çalışmadaki rolleri açıklanmalıdır. Yazarlar, yayımlanmış çalışmalarında önemli bir hata fark ettiklerinde editörlüğü bilgilendirmeli ve gerekli düzeltme süreçlerine katılmalıdır.
Etik Politika
Akademik MATBUAT, etik ilkelerin uygulanmasını editoryal sürecin bir parçası olarak ele alır. Etik uygunluk; başvuru, ön inceleme, hakem değerlendirmesi ve yayın sonrası aşamalarda gözetilir. Etik şüpheler, ilgili tarafların açıklama hakkı korunarak, gizlilik ve tarafsızlık içinde değerlendirilir.
Editoryal bağımsızlık ve çıkar çatışmalarının yönetimi
Yayın kararları çalışmanın bilimsel niteliği, özgünlüğü, yöntemsel yeterliği ve derginin kapsamına uygunluğu temelinde verilir. Yayıncı veya başka bir kişi ya da kuruluş, editörleri bilimsel değerlendirme dışındaki gerekçelerle yönlendiremez.
Editör ve hakemler, tarafsız değerlendirmeyi etkileyebilecek ilişkilerini bildirmeli ve gerektiğinde süreçten çekilmelidir. Editörlerin veya yayın kurulu üyelerinin yazarı olduğu çalışmalar, ilgili kişinin karar sürecine katılmadığı bağımsız bir editoryal değerlendirmeyle yürütülür.
Benzerlik incelemesi ve etik denetim
Gönderilen çalışmalar, derginin ilan ettiği benzerlik raporu koşulları doğrultusunda incelenir. Benzerlik oranı tek başına intihal bulunduğunu veya bulunmadığını göstermez. Eşleşmelerin niteliği, kaynak gösterimi, alıntılama biçimi ve çalışmanın özgünlüğü editörlük tarafından birlikte değerlendirilir. Düşük benzerlik oranı etik uygunluğu garanti etmez.
Etik açıdan açıklama gerektiren durumlarda yazarlardan veri, izin belgesi, etik kurul onayı veya başka destekleyici belgeler istenebilir. İnceleme tamamlanıncaya kadar değerlendirme ya da yayın süreci durdurulabilir.
Etik ihlal bildirimleri ve inceleme süreci
Yazarlar, hakemler ve okuyucular, etik ihlal şüphelerini makale bilgileri ve varsa destekleyici belgelerle birlikte derginin DergiPark iletişim sayfasında belirtilen kanallardan editörlüğe iletebilir.
Editörlük bildirimi ön incelemeye alır, ilgili taraflardan açıklama ister ve mevcut belgeleri değerlendirir. Gerekli durumlarda bağımsız uzman görüşüne başvurulur ve araştırmanın yürütüldüğü kurumun yetkili birimleriyle iletişim kurulur. Kurumsal soruşturma gerektiren hususlarda derginin editoryal değerlendirmesi ile kurumun soruşturma yetkisi birbirinden ayrılır.
Bildirim bir editör veya yayın kurulu üyesiyle ilgiliyse ilgili kişi inceleme ve karar sürecine katılmaz. Süreç, çıkar çatışması bulunmayan bir editör veya bağımsız uzman aracılığıyla yürütülür. Sonuç, gizlilik yükümlülükleri gözetilerek ilgili taraflara bildirilir.
Düzeltme ve geri çekme
Yayımlanmış bir çalışmadaki hata, bulguların genel güvenilirliğini ortadan kaldırmıyorsa düzeltme yayımlanabilir. Çalışmanın güvenilirliğini ciddi biçimde etkileyen sorunlarda veya doğrulanan etik ihlallerde, COPE rehberleri doğrultusunda geri çekme kararı verilebilir. İncelemenin sürdüğü ve okuyucuların bilgilendirilmesini gerektiren durumlarda endişe bildirimi yayımlanabilir.
Düzeltme, endişe bildirimi ve geri çekme duyuruları ilgili makaleyle ilişkilendirilir ve gerekçeleri açıkça belirtilir. Geri çekilen çalışmaların bilimsel kaydı, istisnai kaldırma gerekçeleri dışında, geri çekildiği açıkça işaretlenerek korunur. Amaç, bilimsel kaydın doğruluğunu ve güvenilirliğini sağlamaktır.
Şikâyetler ve kararlara itiraz
Yazarlar editoryal kararlara ilişkin gerekçeli itirazlarını; diğer paydaşlar değerlendirme süreci veya etik uygulamalar hakkındaki şikâyetlerini dergi iletişim kanalları üzerinden iletebilir. Başvurular, mümkün olduğunda ilk karara katılmamış ve çıkar çatışması bulunmayan kişilerce incelenir. Gerekli görülürse ek uzman görüşü alınır ve sonuç gerekçesiyle birlikte başvuru sahibine bildirilir.
