Özel Yetenekli Ortaokul Öğrencilerinin Uzay Araştırmaları ile İlgili Bilgilerini Ölçmeye Yönelik Bir Test Geliştirme Çalışması

Öz

Bu araştırmanın amacı, 7. sınıf fen bilimleri dersi “Uzay Araştırmaları” konusu kapsamında özel yetenekli öğrencilere yönelik bir başarı testi geliştirmektir. Özel yetenekli öğrencilerin bilişsel yeterlilikleri dikkate alınarak tasarlanan ölçme aracı, ilgili kazanımlar doğrultusunda öğrencilerin bilgi düzeylerini ve kavramsal anlama becerilerini belirlemeyi hedeflemiştir. Test geliştirme sürecinde 2018 Fen Bilimleri Öğretim Programı temel alınarak altı öğrenme kazanımı belirlenmiş, bu kazanımlara dayalı belirtke tablosu oluşturulmuş ve maddeler Bloom'un Yenilenmiş Bilişsel Alan Taksonomisine göre hazırlanmıştır. İçerik geçerliği, alan uzmanlarının görüşleriyle desteklenmiştir. Uygulama, Türkiye’nin Akdeniz Bölgesi’nde bir büyükşehrin il merkezindeki 10 farklı devlet okulunun destek eğitim odalarında öğrenim gören toplam 76 özel yetenekli 7. sınıf öğrencisiyle yürütülmüştür. 27 maddelik taslak test, madde analizleri sonucunda düşük ayırt edicilik gösteren iki maddenin çıkarılmasıyla 25 maddelik nihai forma dönüştürülmüştür. ITEMAN programı ile yapılan analizlerde Cronbach alfa katsayısı 0.678, standart hata 2.367, ortalama madde güçlüğü 0.622, madde-toplam korelasyon ortalaması 0.324 ve ortalama maddeler arası korelasyon 0.417 olarak bulunmuş; sonuçlar testin kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu ve öğrenci performanslarını ayırt etme gücüne sahip olduğunu göstermiştir. Çalışma sonucunda geliştirilen Uzay Araştırmaları Başarı Testinin, özel yetenekli öğrencilerin uzay araştırmalarına ilişkin kavramsal bilgi ve problem çözme becerilerini değerlendirmede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Fen Eğitimi
• Uzay Araştırmaları
• Özel Yetenekli Öğrenciler
• Test Geliştirme
• Başarı Testi

Development of an Achievement Test for Gifted Middle School Students on Space Exploration

Öz

Abstract The aim of this study was to develop an achievement test for gifted students within the scope of the 7th-grade science unit "Space Exploration". Designed with the cognitive abilities of gifted students in mind, the assessment tool was developed to determine students' knowledge levels and conceptual understanding in line with the relevant learning outcomes. During the test development process, six learning outcomes were identified based on the 2018 Science Curriculum, a table of specifications was developed based on these outcomes, and the items were prepared according to Bloom's Revised Taxonomy. Content validity was supported through expert review. The study was conducted with a total of 76 gifted secondary school students studying in resource rooms for gifted students in 10 different state schools in the provincial centre of a metropolitan city in the Mediterranean region of Turkey. As a result of the item analysis of the 27-item draft test, two items with low discrimination indices were removed, resulting in a final form of 25 items. Analyses conducted using the ITEMAN program yielded a Cronbach's alpha of .678, a standard error of 2.367, a mean item difficulty of .622, a mean item-total correlation of .324, and a mean inter-item correlation of .417. The results showed that the test demonstrated an acceptable level of reliability and was capable of differentiating student performance. The findings indicate that the Space Exploration Achievement Test developed in this study is a valid and reliable instrument for assessing gifted students’ conceptual knowledge and problem-solving skills related to space exploration.

Anahtar Kelimeler

• Science Education
• Space Exploration
• Gifted Students
• Test Development
• Achievement Test

Kaynakça

1. Aktamış, H., Acar, E., & Hiğde, E. (2018). Astronomiyi öğrenelim – Uzayı keşfedelim kampı öğrencilerin astronomi hakkındaki kavramsal bilgilerini değiştirdi mi? Kastamonu Eğitim Dergisi, 26(2), 523-533. https://doi.org/10.24106/kefdergi.389816
2. Altan, T., Yadigaroğlu, M., & Eryılmaz Muştu, Ö. (2024). Bir başarı testi geliştirme çalışması: 6. sınıf Güneş sistemi ve tutulmalar ünitesi. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 12(1), 143– 192. https://doi.org/10.56423/fbod.1401126
3. Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A taxonomy for learning, teaching, and assessing: A revision of Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman.
4. Atılgan, H., Doğan, N., & Kan, A. (2009). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (4. bs.). Anı Yayıncılık.
5. Ayvacı, H. Ş. (Ed.). (2024). Fen öğrenme ve öğretim yaklaşımları (2. bs.). Pegem Akademi.
6. Ayverdi, L., & Avcu, Y. E. (2025). Igniting gifted minds through space science: An ISS mission experience with 5E learning model and immersive virtual reality. Science Activities: Classroom Projects and Curriculum Ideas, 62(4), 1–21. https://doi.org/10.1080/00368121.2025.2509959
7. Bekaert, H., Van Dooren, W., Van Winckel, H., Poessel, M., Thiering, I., Nicolini, M., … & De Cock, M. (2024). Teaching the apparent motion of Sun and stars across four European countries. arXiv. https://arxiv.org/abs/2405.19741
8. Bayra, E., & Kaya, Z. (2019). Özel yetenekli öğrencilerin üst düzey düşünme becerileri. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 49-76. https://doi.org/10.30561/sinopusd.644745

9. Bitzenbauer, P., Navarrete, S., Ubben, M. S., Veith, J. M., & Hennig, F. (2023). A cross-age study on secondary school students’ views of stars. arXiv. https://arxiv.org/abs/2306.13728
10. Büyüköztürk, Ş. (2024). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum (28. bs.). Pegem Akademi.
11. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri (29. bs.). Pegem Akademi.
12. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE.
13. Çiftcibaşı, F., Karamustafaoğlu, S., & Bolat, A. (2023). “Güneş sistemi ve tutulmalar” ünitesine yönelik başarı testi geliştirilmesi. Gaziantep Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(1), 1–26.
14. Demir, N., & Öner Armağan, F. (2019). Astronomi başarı testi geliştirme: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(1), 52–70.
15. Demirel, E., & Önder, A. N. (2024). Eğitsel oyun tekniği ile tasarlanan 3D modellerin öğrencilerin akademik başarılarına etkisi. Karaelmas Eğitim Bilimleri Dergisi, 12(2), 78– 86. https://doi.org/10.58638/kebd.1517090
16. Dinçer, E. O., & Karamustafaoğlu, O. (2010). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin "Güneş sistemi ve uzay" ünitesindeki kavram yanılgıları. Türk Fen Eğitimi Dergisi (TUSED), 7(1), 43-60.
17. Düzgünoğlu, H. (2023). Özel yetenekli öğrencilere yönelik uzay araştırmaları ile ilgili zenginleştirilmiş etkinliklerin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi]. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
18. Ebel, R. L., & Frisbie, D. A. (1991). Essentials of educational measurement (5th ed.). Prentice Hall.
19. Ertekin, P., & Köksal, M. S. (2025). Investigating the relationship among gifted students’ spatial reasoning skills, their conceptual understanding of astronomy and academic achievement. International Journal of Assessment Tools in Education, 12(2), 430–456. https://doi.org/10.21449/ijate.1464011
20. Fraenkel, J. R., Wallen, N. E., & Hyun, H. H. (2012). How to design and evaluate research in education (8th ed.). McGraw-Hill.
21. Galano, S., & Testa, I. (2025). Integrating practice-based activities and visual representations to foster students’ understanding of basic astronomy phenomena: An example about seasonal changes. International Journal of Science and Mathematics Education. https://doi.org/10.1007/s10763-025-10549-8
22. Gül, Ş., & Yeşilyurt, S. (2021). 7. sınıf güneş sistemi ve ötesi ünitesi: Uzay araştırmaları konusu akademik başarı testi geliştirme çalışması. Adıyaman Üniversitesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 18–35. https://doi.org/10.17984/adyuebd.635894
23. Güneş, M. H., & Özkan, M. (2017). Fen bilgisi öğretmen adaylarının astronomi kavramlarına ilişkin bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 16(61), 458-472.
24. Güngör, H. ve Ünal, İ. (2025). Astronomi eğitiminde Ay'ın evreleri ve tutulmalar konusu için geçerli ve güvenilir bir başarı test geliştirme çalışması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 75, 38–58. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1470342
25. Jin, Q. (2025). Exploring elementary students’ learning of astronomy through constructing visual representations. Discover Education, 4, Article 421. https://doi.org/10.1007/s44217-025-00861-4
26. Kalkan, H., Ustabaş, R., & Kalkan, S. (2007). İlk ve orta öğretim öğretmen adaylarının temel astronomi konularındaki kavram yanılgıları. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (23), 1-11.
27. Karasar, N. (2024). Bilimsel araştırma yöntemi: Kavramlar, ilkeler, teknikler (39. bs.). Nobel Akademik Yayıncılık.
28. Kaya, V. H. (2022). Fen bilimleri öğretiminde bilimsel süreç becerileri. İçinde H. Ş. Ayvacı (Ed.), Fen öğrenme ve öğretim yaklaşımları (s. 145-168). Pegem Akademi.
29. Mendes, I., Malaquias, I., & Vairinhos, M. (2025). Physics teachers’ perceptions of teaching and learning astronomy in the 7th grade: Challenges and the role of digital technologies. International Journal of Science Education. Advance online publication. https://doi.org/10.1080/09500693.2025.2561136
30. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2018). Fen bilimleri dersi öğretim programı (5, 6, 7 ve 8. sınıflar). https://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=325
31. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2023). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli tanıtım kitapçığı. https://mufredat.meb.gov.tr/
32. Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli ortak metni. https://mufredat.meb.gov.tr/
33. Özaşkın Arslan, A. G., & Karamustafaoğlu, S. (2019). 2018 Fen bilimleri öğretim programı kapsamındaki 7. sınıf güneş sistemi ve ötesi ünitesine yönelik bir başarı testi geliştirme. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(2), 172–205. https://doi.org/10.7822/omuefd.528571
34. Özcan, H., & Düzgünoğlu, H. (2017). Fen bilimleri dersi 2017 taslak öğretim programına ilişkin öğretmen görüşleri. International Journal of Active Learning (IJAL), 2(2), 28–48.
35. Özçelik, D. A. (2013). Okullarda ölçme ve değerlendirme: Öğretmen el kitabı (2. bs.). Pegem Akademi. Sontay, G., & Karamustafaoğlu, O. (2020). Fen bilimleri dersi “Güneş, Dünya ve Ay” ünitesine yönelik başarı testinin geliştirilmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 40(2), 511–551.
36. Turgut, M. F., & Baykul, Y. (2021). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
37. Türk, C., & Kalkan, H. (2018). Bilim kurgu filmlerinin fen bilgisi öğretmen adaylarının astronomiye yönelik tutumlarına ve akademik başarılarına etkisi. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 27–42.
38. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.
39. Yılmaz, T. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli’nin ortaokul düzeyindeki akademik yansımaları: Bir kapsam taraması. Alanyazın, 6(2), 106–129.