Causes, Effects, and Solutions to Unethical Behaviors of School Principals: A Study Based on Teachers’ Perspectives

Öz

School principals’ ethical conduct is a critical factor in maintaining the quality of educational environments and the sustainability of school culture. This study aimed to examine principals’ unethical behaviors from teachers’ perspectives and to explore the underlying causes, effects on school environments, and preventive strategies related to these behaviors. The research was conducted using a qualitative phenomenological design. The study group consisted of 30 teachers working in different school types in Trabzon, Türkiye. Data were collected through semi structured interviews and analyzed using thematic content analysis. The findings revealed that principals’ unethical behaviors were characterized by unfair decision making, arbitrary practices, unhealthy communication, unequal workload distribution, discrimination, and psychological pressure. These behaviors were associated with administrative pressures, personal problems, social relationships, and structural barriers. In addition, unethical attitudes were found to reduce teacher motivation, negatively affect school functioning, and undermine trust among stakeholders. The findings suggest that preventing unethical behaviors requires merit based administrator selection, transparent and accountable management practices, strengthened ethics training, and the development of a participatory school climate. This study has the potential to contribute to the educational administration literature by providing qualitative evidence on the types, sources, organizational effects, and prevention of unethical behaviors in schools.

Anahtar Kelimeler

• educational administration
• unethical behaviors
• school principal
• phenomenology

Okul Müdürlerinin Etik Dışı Davranışlarının Nedenleri, Etkileri ve Çözüm Arayışları: Öğretmen Görüşlerine Dayalı Bir İnceleme

Öz

Okul müdürlerinin etik davranışları, eğitim ortamlarının niteliği ve okul kültürünün sürdürülebilirliği açısından belirleyici bir faktördür. Bu araştırma, okul müdürlerinin sergilediği etik dışı davranışları öğretmenlerin bakış açısından incelemeyi; bu davranışların kaynaklarını, okul ortamlarına etkilerini ve önlenmesine yönelik çözüm önerilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma nitel bir yaklaşımla fenomenolojik desen kullanılarak yürütülmüştür. Çalışma grubunu Trabzon ilinde çeşitli okul türlerinde görev yapan 30 öğretmen oluşturmaktadır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış ve tematik içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, müdürlerin etik dışı davranışlarının adaletsiz karar alma, keyfi uygulamalar, sağlıksız iletişim, iş yükü eşitsizliği, ayrımcılık ve psikolojik baskı gibi örüntüler taşıdığını göstermektedir. Bu davranışların temelinde yönetsel baskılar, kişisel sorunlar, sosyal ilişkiler ve yapısal engeller yer almaktadır. Ayrıca etik dışı tutumların öğretmen motivasyonunu azalttığı, okul işleyişini olumsuz etkilediği ve paydaşlar arasında güven kaybına yol açtığı belirlenmiştir. Bulgular, etik dışı davranışların önlenmesi için liyakate dayalı yönetici seçimi, şeffaf ve hesap verebilir yönetim, etik eğitimlerinin güçlendirilmesi ve katılımcı okul ikliminin geliştirilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu çalışma, öğretmen deneyimlerine dayalı nitel bulgularla etik dışı davranışların türlerini, kaynaklarını, örgütsel etkilerini ve önleyici stratejilere ilişkin önerileri ortaya koyarak eğitim yönetimi literatürüne özgün bir katkı sunma potansiyeline sahiptir.

Anahtar Kelimeler

• eğitim yönetimi
• etik dışı davranışlar
• okul müdürü
• fenomenoloji

Kaynakça

1. Akkaya, B., & Bay Dönertaş, A. (2023). Okul yöneticilerinin örgüt yararına etik dışı davranışları: Ölçek geliştirme çalışması. International Journal of Eurasia Social Sciences, 14(53), 885–902. https://doi.org/10.35826/ijoess.3360
2. Arar, K., & Saiti, A. (2022). Ethical leadership, ethical dilemmas and decision making among school administrators. Equity in Education & Society, 1(1), 126–141. https://doi.org/10.1177/27526461211070828
3. Arnold, D. G., Beauchamp, T. L., & Bowie, N. E. (2020). Ethical theory and business. Cambridge University Press.
4. Arslan, Y., Polat, S., Gürler, M., & Bulut, I. (2024). Unethical behaviors of school principals according to teachers’ views: Causes and recommendations for prevention. International Journal of Psychology and Educational Studies, 11(1), 50–65. https://doi.org/10.52380/ijpes.2024.11.1.1303
5. Aydın, İ. (2003). Eğitim ve öğretimde etik. Pegem Yayıncılık.
6. Balcı, A., Özdemir, M., Apaydın, Ç., & Özen, F. (2012). The relationship of organizational corruption with organizational culture, attitude towards work and work ethics: A search on Turkish high school teachers. Asia Pacific Education Review, 13(1), 137–146. https://doi.org/10.1007/s12564-011-9183-8
7. Barrett, D. E., Casey, J. E., Visser, R. D., & Headley, K. N. (2012). How do teachers make judgments about ethical and unethical behaviors? Toward the development of a code of conduct for teachers. Teaching and Teacher Education, 28(6), 890–898. https://doi.org/10.1016/j.tate.2012.04.003
8. Bora, Z. (2017). Okul müdürlerinin öğretmenlere yönelik etik dışı davranışları ve nedenleri (Tez No. 479019) [Yüksek lisans tezi, Düzce Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

9. Brown, M. E., & Treviño, L. K. (2006). Ethical leadership: A review and future directions. The Leadership Quarterly, 17(6), 595–616. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2006.10.004
10. Bryk, A. S., & Schneider, B. (2002). Trust in schools: A core resource for improvement. Russell Sage Foundation.
11. Bush, T. (2021). School leadership and culture: Societal and organisational perspectives. Educational Management Administration & Leadership, 49(2), 211–213. https://doi.org/10.1177/1741143220983063
12. Campbell, E. (1997). Ethical school leadership: Problems of an elusive role. Journal of School Leadership, 7(3), 287–300. https://doi.org/10.1177/105268469700700304
13. Can, E., & Işık Can, C. (2019). Okul yöneticilerinin etik dışı uygulamalarının belirlenmesi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 5(16), 406–422. https://doi.org/10.31589/JOSHAS.130
14. Ciulla, J. B. (2020). The search for ethics in leadership. Springer.
15. Colquitt, J. A., Lepine, J. A., & Wesson, M. J. (2015). Organizational behavior: Improving performance and commitment. McGraw-Hill Education.
16. Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage Publications.
17. Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2016). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). Sage Publications.
18. Day, C., Sammons, P., & Gorgen, K. (2020). Successful school leadership. Education Development Trust. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED614324.pdf
19. Demirkol, M., Boydak Özan, M., ve Karagözoğlu, A. A. (2024). Okullarda karşılaşılan örgüt yanlısı etik olmayan davranışlar hakkında öğretmen görüşleri. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 14, 6–22. https://doi.org/10.47994/usbad.1328618
20. Demirtaş, Z., & Ekmekyapar, M. (2012). İlköğretim okulu yöneticilerinin değerlere dayalı yönetim uygulamalarının okul kültürüne etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 4(4), 523–554.
21. Ehrich, L. C., Harris, J., Klenowski, V., Smeed, J., & Spina, N. (2015). The centrality of ethical leadership. Journal of Educational Administration, 53(2), 197–214. https://doi.org/10.1108/JEA-10-2013-0110
22. Erdem, A. R. (2015). Eğitim yönetim etiği ve eğitim yönetiminde etik liderliğin kritiği. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(10), 1–15.
23. Erkoç, N., Öztaban, A., & Kıral, B. (2024). Okul müdürlerinin etik olan ve etik olmayan davranışları ile değer söylemlerinin öğretmen güçlendirme bağlamında incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 15, 810–829. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1439955
24. Fullan, M. (2015). The new meaning of educational change. Teachers College Press.
25. Hallinger, P. (2018). Bringing context out of the shadows of leadership. Educational Management Administration & Leadership, 46(1), 5–24. https://doi.org/10.1177/1741143216670652
26. Hargreaves, A., & Fullan, M. (2015). Professional capital: Transforming teaching in every school. Teachers College Press.
27. Hoy, W. K., & Tschannen-Moran, M. (1999). Five faces of trust: An empirical confirmation in urban elementary schools. Journal of School Leadership, 9(3), 184–208. https://doi.org/10.1177/105268469900900301
28. İkiz, M., & Polat, S. (2024). Okul yöneticilerinin farklı kuşaklardan öğretmenlere yönelik ayrımcı ve kayırmacı davranışları. Eğitim Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 5(2), 9–25.
29. Katip, M. (2019). Ortaöğretim okul yöneticilerinin etik dışı liderlik davranışları hakkında öğretmen görüşleri (Tez No. 547468) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
30. Kazak, E., & Kocamanoğlu, S. (2023). Okul müdürlerinin etik olmayan davranışlarının nedenleri ve etkilerine ilişkin öğretmen görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 21(3), 1177–1203. https://doi.org/10.37217/tebd.1214591
31. Leithwood, K., & Jantzi, D. (2006). Transformational school leadership for large-scale reform: Effects on students, teachers, and their classroom practices. School Effectiveness and School Improvement, 17(2), 201–227. https://doi.org/10.1080/09243450600565829
32. Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Sage.
33. Mayer, D. M., Kuenzi, M., Greenbaum, R., Bardes, M., & Salvador, R. B. (2009). How low does ethical leadership flow? Test of a trickle-down model. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 108(1), 1–13. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2008.04.002
34. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Sage.
35. Moustakas, C. (1994). Phenomenological research methods. Sage.
36. Özdemir, M. (2017). Examining the relations among social justice leadership, attitudes towards school and school engagement. Eğitim ve Bilim, 42(191), 267–281. https://doi.org/10.15390/EB.2017.6281
37. Özdemir, M., & Tuti, G. (2023). Nitel araştırma desenleri: Metodolojik bir temellendirme. Çankırı Karatekin Üniversitesi Karatekin Edebiyat Fakültesi Dergisi, 11(2), 217–235. https://doi.org/10.57115/karefad.1331759
38. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage Publications.
39. Robinson, V. (2011). Student-centered leadership. John Wiley & Sons.
40. Rubin, H. J., & Rubin, I. S. (2011). Qualitative interviewing: The art of hearing data. Sage.
41. Sakçak, A., Arslan, Y., & Polat, S. (2023). Favouritism behaviours of school principals: Teachers’ perceptions on the causes and consequences of favouritism in Turkey. Educational Studies, 49(6), 877–895. https://doi.org/10.1080/03055698.2021.1917340
42. Saldaña, J. (2021). The coding manual for qualitative researchers. Sage.
43. Sam, C. H. (2020). What are the practices of unethical leaders? Exploring how teachers experience the “dark side” of administrative leadership. Educational Management Administration & Leadership, 49(2), 237–254. https://doi.org/10.1177/1741143219898480
44. Shapira-Lishchinsky, O. (2011). Teachers’ critical incidents: Ethical dilemmas in teaching practice. Teaching and Teacher Education, 27(3), 648–656. https://doi.org/10.1016/j.tate.2010.11.003
45. Shields, C. M. (2017). Transformative leadership in education: Equitable and socially just change in an uncertain and complex world. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315207148
46. Sığrı, Ü. (2021). Nitel araştırma yöntemleri. Beta Basım Yayın.
47. Starratt, R. J. (1991). Building an ethical school: A theory for practice in educational leadership. Educational Administration Quarterly, 27(2), 185–202. https://doi.org/10.1177/0013161X9102700200
48. Strike, K. A., Haller, E. J., & Soltis, J. F. (2005). The ethics of school administration. Teachers College Press.
49. Şen, S., & Yıldırım, İ. (2022). Eğitimde araştırma yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık.
50. Tekleab, A. G., Takeuchi, R., & Taylor, M. S. (2005). Extending the chain of relationships among organizational justice, social exchange, and employee reactions: The role of contract violations. Academy of Management Journal, 48(1), 146–157. https://doi.org/10.5465/amj.2005.15993162
51. Toytok, E. H., & Kapusuzoğlu, S. (2016). Influence of school managers’ ethical leadership behaviors on organizational culture: Teachers’ perceptions. Eurasian Journal of Educational Research, 16(66), 373–388.
52. Tschannen-Moran, M. (2014). Trust matters: Leadership for successful schools. John Wiley & Sons.
53. Walker, A., Haiyan, Q., & Shuangye, C. (2007). Leadership and moral literacy in intercultural schools. Journal of Educational Administration, 45(4), 379–397. https://doi.org/10.1108/09578230710762418
54. Webster, K., & Litchka, P. (2020). Planning for effective school leadership: Teachers' perceptions of the leadership skills and ethical behaviors of school principals. Educational Planning, 27(1), 31–47.
55. Yılmaz, K., & Altınkurt, Y. (2012). Okul yöneticilerinin kullandıkları güç kaynakları ile öğretmenlerin iş doyumu arasındaki ilişki. Kastamonu Education Journal, 20(2), 385–402.
56. Yukl, G. (2008). How leaders influence organizational effectiveness. The Leadership Quarterly, 19(6), 708–722. https://doi.org/10.1016/j.leaqua.2008.09.008
57. Yüksel, A. (2022). Okul yöneticilerinin etik ve etik dışı liderlik davranışları hakkında öğretmen görüşlerinin belirlenmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Researches, 8(18), 72–81.