Öğretmen Adaylarının Öğretmen Atamalarında Uygulanan Sözlü Sınava İlişkin Algılarının Metaforlar ile Belirlenmesi

Öz

2024 yılında öğretmen atama sözlü sınav yönetmeliği usul ve esaslarında değişikliğe gidilmiştir. 2024 yılı öncesinde sözlü sınav başarı puanı sözlü sınavdan alınan puanın %100’ü alınarak belirlenirken bu değişiklik sonrasında sözlü sınav başarı puanı sözlü sınavdan alınan puanın %50’si alınarak belirlenmeye başlanmıştır. Sözlü sınavların öğretmen atamalarında kullanılması alan yazında tartışılan önemli konular arasında yer almaktadır. Bu doğrultuda, bu çalışmanın amacı; öğretmen adaylarının öğretmen atamalarında uygulanan sözlü sınava ilişkin algılarını metaforlar ile belirlemektir. Nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji kullanılarak yürütülen bu çalışmaya, 2024 yılında uygulanan sözlü sınava katılmaya hak kazanan çeşitli branşlardan 118 gönüllü öğretmen adayı katılmıştır. Demografik Bilgi Formu ile elde edilen veriler çalışma grubunu oluşturan öğretmen adaylarını betimlemek amacıyla kullanılmıştır. Metaforik Algı Formu ile elde edilen veriler öğretmen adaylarının sözlü sınava ilişkin algılarını belirlemek amacıyla içerik analizine tabi tutulmuştur. Öğretmen adaylarının öğretmen atamalarında uygulanan sözlü sınava ilişkin 54 farklı metafor ürettiği görülmüştür. Bu metaforların analizi sonucunda 8 temadan ve 15 kategoriden oluşan algılar tespit edilmiştir. Buna göre, araştırmaya katılan öğretmen adaylarının sözlü sınava ilişkin algılarında yanılgı, kıyım, adalet, rol yapmak, zarar, lüzumsuzluk, talih ve pozitif temaları ile karşılaşılmıştır. Sonuç olarak, öğretmen adaylarının öğretmen atamalarında uygulanan sözlü sınava ilişkin olumsuz algılara sahip olduklarını söylemek mümkündür. Bu sonuç doğrultusunda birtakım önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Sözlü sınav
• öğretmen ataması
• öğretmen adayları
• algı

Etik Beyan

Bu çalışmada Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönetmeliği'nde belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Bu çalışmanın etik kurul izni, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'nun 16.04.2025 tarih ve 1345 sayılı kararı ile alınmıştır.

Determining the Perceptions of Teacher Candidates Regarding the Oral Exam Applied in Teacher Appointments with Metaphors

Öz

In 2024, changes were made to the regulations and principles of the oral examination for teacher appointments. Prior to 2024, the oral examination success score was determined by taking 100% of the oral examination score; after this change, it was determined by taking 50% of the oral examination score. The use of oral examinations in teacher appointments is among the important issues discussed in the literature. Accordingly, the aim of this study is to determine the perceptions of prospective teachers regarding the oral examination applied in teacher appointments through metaphors. This study, conducted using phenomenology, a qualitative research design, included 118 volunteer prospective teachers from various branches who qualified to participate in the oral examination applied in 2024. Data obtained from the Demographic Information Form were used to describe the prospective teachers constituting the study group. Data obtained from the Metaphorical Perception Form were subjected to content analysis to determine the perceptions of prospective teachers regarding the oral examination. It was observed that prospective teachers produced 54 different metaphors regarding the oral examination applied in teacher appointments. The analysis of these metaphors revealed perceptions consisting of 8 themes and 15 categories. Accordingly, the perceptions of prospective teachers regarding the oral exam were associated with themes such as misconception, injustice, injustice, role-playing, harm, superfluity, luck, and positivity. In conclusion, it can be said that prospective teachers have negative perceptions regarding the oral exam applied in teacher appointments. Based on this result, some recommendations have been made.

Anahtar Kelimeler

• Oral exam
• teacher appointment
• teacher candidates
• perceptions

Etik Beyan

This study complied with all rules specified in the Regulation on Scientific Research and Publication Ethics of Higher Education Institutions. Ethics committee approval for this study was obtained from the Mehmet Akif Ersoy University Non-Interventional Clinical Research Ethics Committee with decision number 1345 dated 16.04.2025.

Kaynakça

1. Alhasnawi, A. 2007). "A Cognitive Approach to Translating Metaphors". Translation J,, 11: 3.3.
2. Andriessen, D. & Gubbins, C. (2009). Metaphor analysis as an approach for exploring theoretical concepts: the case of social capital. Organization Studies, 30(08), 845-863. https://doi.org/10.1177/0170840609334952
3. Atav, E. & Sönmez, S. (2013). Öğretmen adaylarının kamu personeli seçme sınavına (KPSS) ilişkin görüşleri. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, 1-13.
4. Aydeş, S.S. & Akın, U. (2016). Okul yöneticilerinin öğretmenlere yönelik metaforik algıları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(3), 20-39. https://doi.org/10.19126/suje.220173
5. Aydın, M. (2016). Beş nitel araştırma yaklaşımı. M. Bütün ve S. B. Demir (Çev. Eds.), Nitel araştırma yöntemleri: Beş yaklaşıma göre nitel araştırma ve araştırma deseni. İçinde. Siyasal Kitabevi.
6. Celep, C. (2000). Eğitimde örgütsel adanma ve öğretmenler. Anı Yayıncılık.
7. Creswell, J. W. (2007). Qualitative inquiry & resarch design choosing among five approaches. Sage Publications.
8. Çalışoğ, M. & Tanışır, S. D. (2018). Sözleşmeli öğretmenlik uygulamalarının sözleşmeli öğretmenlerin görüşleri çerçevesinde değerlendirilmesi. Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(1), 105-132.

9. Çapa, Y. & Çil, N. (2000). Öğretmen adaylarının öğretmenlik mesleğine yönelik tutumlarının farklı değişkenler açısından incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18, 69-73.
10. Çoğaltay, N. & Aras, Z. N. (2018). Öğretmen adaylarının öğretmen atamalarında kullanılan sözlü sınava ilişkin algıları: Metafor analizi örneği. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 211-230.
11. Deryakulu, D. (2011). KPSS eğitim bilimleri sorularının genel öğretmen yeterliklerinin öğretim teknolojisi alanı ile ilgili alt yeterlik ve performans göstergeleri açısından incelenmesi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 1(1), 1-23.
12. Eraslan, L. (2004). Öğretmenlik mesleğine girişte kamu personeli seçme sınavı (KPSS) yönteminin değerlendirilmesi. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 1(1), 1-31.
13. Gökyer, N. & Çiçek, F. (2011). Sözleşmeli öğretmenlik uygulamasının değerlendirilmesi: Elazığ Alacakaya ilçesi örneği. 5th International Computer & Instructional Technologies Symposium bildiri kitabı (ss. 22-24). Elâzığ.
14. Güler, A., Halıcıoğlu, M. B. & Taşğın, S. (2015). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
15. Gündüz, H. B. (2008). Öğretmenlerin sözleşmeli istihdamı ve durumlarına ilişkin öğretmenlerin görüşleri. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 40-60.
16. Güneş, C. & Tezcan, R. (2017). Metafor nedir, ne değildir? İçinde B. Kılcan (Eds.), Metaforlar ve eğitimde metaforik çalışmalar için bir uygulama rehberi. Pegem Akademi.
17. Güveli, E., İpek, A. S., Atasoy, E. & Güveli, H. (2011). Sınıf öğretmeni adaylarının matematik kavramına yönelik metafor algıları. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 2(2), 140-159.
18. Kablan, Z. (2010). Akademik mezuniyet ortalama puanı ile KPSS başarı puanı arasındaki ilişki. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(2), 451-470.
19. Karadağ, Y., Aydoğmuş, M. & Kesten, A. (2020). Sözleşmeli öğretmenlik ve sözlü sınav: öğretmen adayları ne düşünüyor?. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(1), 237-266.
20. Karaman, R. (2025). Yiyeceğin Karanlık Yüzü: Gastroterör (Metaforik Bir Değerlendirme)(The Dark Side of Food: Gastroterror (A Metaphorical Evaluation)). Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 13(2), 1415-1433.
21. Koşar, D., Er, E., Koşar, S. & Kılınç, A. Ç. (2018). Öğretmen atamalarında sözlü sınav uygulamasının değerlendirilmesi: atanan ve atanamayan öğretmen adaylarının görüşlerine dayalı nitel bir analiz. Milli Eğitim Dergisi, 47(218), 135-162.
22. Memduhoğlu, H. B., Kayan, M. F. (2017). Öğretmen seçme ve atama uygulaması olarak kamu personeli seçme sınavına (KPSS) ilişkin öğretmen adaylarının algıları. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(1), 1259-1288.
23. Millî Eğitim Bakanlığı (2024). Sözleşmeli Öğretmenliğe Başvuru Duyurusu. https://personel.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_04/18182111_sozlesmeliogretmenligebasvuruduyurusunisan2025.pdf
24. Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Sözleşmeli öğretmenlik tercih ve atama kılavuzu. https://personel.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_10/25212545_2024yilisozlesmeliogretmenliktercihveatamakilavuzu.pdf
25. Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi [ÖSYM] (2015). Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS) Kılavuzu. https://dokuman.osym.gov.tr/pdfdokuman/2015/KPSS/KPSSLISANSKILAVUZU2015052 2.pdf.
26. Resmi Gazete (2024). Sözleşmeli öğretmen istihdamına ilişkin yönetmelikte değişiklik yapılmasına dair yönetmelik. 14 Mayıs 2024 tarih ve 32546 sayılı Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240514-2.htm
27. Sezgin, F. & Duran, E. (2011). Kamu personeli seçme sınavı’nın (KPSS) öğretmen adaylarının akademik ve sosyal yaşantılarına yansımaları. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 153(153), 9-22. https://doi.org/10.20296/tsad.44488
28. Sönmez, I. & Özer-Aytekin, K. (2020). Eğitim alanındaki metafor araştırmalarında eğilimler: Bir içerik analizi çalışması. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13(20), 1-38. https://doi.org/10.14520/adyusbd.734592
29. Yasseen, B. M. B. (2010). The effect of teachers’ behaviour on students’ behavior in the classroom. International Forum of Teaching and Studies, 6(1), 48-57.
30. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayıncılık.