Öğretmen Adaylarının Sergilediği Tutum ve Davranışların, Akademisyenlerin Öğretim Yönetiminde Kullandıkları Güç Kaynaklarını Yordama Rolü

Öz

Öğretim elemanlarının derse katılan öğrencileri dersin amaç ve hedefleri çerçevesinde etkilemesi önemlidir. İstenen etkililiğin gerçekleşmesi için durumsallık ilkesine göre uygun güç kaynaklarının kullanımı gerekebilmektedir. Bu çalışmada öğretim elemanlarının öğretim sürecinde kullandığı güç kaynaklarının ortaya çıkışında öğretmen adayları tarafından sergilenen bazı tutum ve davranışların nasıl rol oynadığı çözümlenmeye çalışılmıştır. Çalışma evreni, Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi bünyesinde 2025 – 2026 eğitim – öğretim yılında 2. ve 3. sınıfta öğrenim gören yaklaşık 440 öğretmen adayı olup; çalışma örneklemi olarak %95 güven düzeyi ve %5 hata payına göre önce sınıf ve cinsiyet bazında tabakalı örneklem yöntemi, ardından rastgele örneklem yöntemi kullanılarak 206 öğretmen adayına katılımcı olarak ulaşılmıştır. Çalışmada veriler; öğretim elemanları tarafından kullanılan güç türleri ölçeği, akademik kaygı ölçeği ve akademik kıskançlık ölçeği aracılığı ile toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS 25 paket programı ile yapılmıştır. Öğretmen adaylarının sergilediği tutum ve davranışların öğretim elemanlarının kullandığı güç türlerini ne oranda yordadığı çoklu doğrusal regresyon analizi ile çözümlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre öğretmen adaylarının bilişsel ve duyuşsal kaygı bağlamında sergilediği tutumların ve akademik olgunluk davranışlarının çeşitli şekillerde öğretim elemanlarının kullandığı güç kaynaklarının yordayıcısı olduğu görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• öğretmen yetiştirme
• güç kaynakları
• bilişsel ve duyuşsal kaygı
• akademik olgunluk

The Role of Teacher Candidates' Attitudes and Behaviours in Predicting the Power Sources Used by Academics in Instructional Management

Öz

This study attempts to analyse how certain attitudes and behaviours exhibited by prospective teachers play a role in the emergence of power sources used by instructors in the teaching process. The study population consists of approximately 440 prospective teachers studying in the 2nd and 3rd years of the Faculty of Education at Manisa Celal Bayar University during the 2025-2026 academic year. The sample consisted of 206 prospective teachers selected using a stratified sampling method based on class and gender, followed by a random sampling method, with a 95% confidence level and a 5% margin of error. Data were collected using the Types of Power Used by Instructors Scale, the Academic Anxiety Scale, and the Academic Jealousy Scale. Data analysis was performed using the SPSS 25 software package. Multiple linear regression analysis was used to determine the extent to which the attitudes and behaviours exhibited by prospective teachers predict the types of power used by instructors. The results show that cognitive and emotional anxiety attitudes and academic jealousy behaviours exhibited by prospective teachers are predictors of the power sources used by faculty members in various ways.

Anahtar Kelimeler

• teacher training
• power sources
• cognitive and emotional anxiety
• acedemic maturity

Kaynakça

1. Aslanargun, E., & Eriş, H. M. (2013). Öğretim elemanlarının sınıf yönetiminde kullandıkları güç türleri ölçeğinin geliştirilmesi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(2), 207–220. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ataunisosbil/article/38554
2. Aydın, M. (2010). Eğitim yönetimi (9. baskı). Hatipoğlu Yayınları. Balcı, A. (2001). Sosyal bilimlerde araştırma-yöntem, teknik ve ilkeler (3. baskı). Pegem Akademi.
3. Boyacı, Ş. D. B., Babadağ, G., & Güner, M. (2017). Sınıf öğretmeni adaylarının sahip oldukları temel değerler ile akademik sahtekârlık eğilimlerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(4), 1762–1793. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2017.17.32772-363965
4. Bülbül, K., & Odacı, H. (2025). Akademik kaygı ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (63), 477–499. https://doi.org/10.53444/deubefd.1531518
5. Can, N. (2010). Öğretmen Liderliği (2. baskı). Pegem Akademi.
6. Clegg, S. R., Courpasson, D., & Phillips, N. (2006). Power and organizations. SAGE Publications. https://doi.org/10.4135/9781446215715
7. Demirel, Ö. (2009). Öğretme sanatı (19. baskı). Pegem Akademi.
8. French, J. R. P., & Raven, B. (1959). The bases of social power. D. Cartwright (Ed.), Studies in social power (ss. 150–167) içinde. Institute for Social Research. https://web.mit.edu/curhan/www/docs/Articles/15341_Readings/Power/French_&_Raven_Studies_Social_Power_ch9_pp150-167.pdf

9. Greenberg, J., & Baron, R. A. (1997). Behavior in organizations (6. baskı). Prentice-Hall.
10. Hocaoğlu, N., & Baysal, E. A. (2019). Nicel araştırma modelleri–desenleri. G. Ocak (Ed.), Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (1. baskı, ss. 65–123). Pegem Akademi.
11. Hoy, W. K., & Miskel, C. G. (2012). Eğitim yönetimi: Teori, araştırma ve uygulama (S. Turan, Çev. Ed.). Nobel Yayınevi.
12. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi (24. baskı). Nobel Yayınevi.
13. Koçak, D. (2019). Akademik kıskançlık ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 10(4), 467-479. https://doi.org/10.21031/epod.566752
14. Koşar, S. (2012). Okul yönetiminde dinamikler: Güç, politika ve etkileme. S. Özdemir (Ed.), Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi (1. baskı, ss. 96–123) içinde. Pegem Akademi.
15. Kumandaş Öztürk, H. (2019). Araştırma modelleri ve türleri. K. Yılmaz ve R. S. Arık (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri (ss.75-100). Pegem Akademi.
16. Lemlech, J. K. (1988). Classroom management. Longmann Press.
17. Marzano, R. J., & Marzano, J. S. (2003). The key to classroom management. Educational Leadership, 61(1), 163-167.
18. Mintzberg, H. (1983). Power in and around organizations. Prentice-Hall.
19. Nesler, M. S., Quigley, B. M., Aguinis, H., Lee, S. J., & Tedeschi, J. T. (1999). The development and validation of a scale measuring global social power based on French and Raven’s power taxonomy. Journal of Applied Social Psychology, 29(4), 750–771. https://hermanaguinis.com/pdf/JASP1999.pdf
20. Ocak, İ., & Olur, B. (2019). Bilimsel araştırma sürecine giriş. G. Ocak (Ed.), Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (1. baskı, ss. 2–10). Pegem Akademi.
21. Pondy, L. R. (1966). A systems theory of organizational conflict. Academy of Management Journal, 9(3), 246–256. https://journals.aom.org/doi/10.5465/255122
22. Putwain, D. (2008). Do examinations stakes moderate the test anxiety–examination performance relationship? Educational Psychology, 28(2), 109–118. https://doi.org/10.1080/01443410701452264
23. Silvestri, L. (2001). Pre-service teachers’ self-reported knowledge of classroom management. Education Spring, 121(3), 575-580.
24. Smith, R. H., Kim, S. H., & Parrott, W. G. (2016). Envy and jealousy: Theory and research. Oxford Handbook of Personality and Social Psychology, 1–24. Oxford University Press.
25. Şahin, B. (2012). Metodoloji. A. Tanrıöğen (Ed.), Bilimsel araştırma yöntemleri Anı Yayıncılık.
26. Taş, A. (2018). Sınıf yönetimini etkileyen etkenler. H. Kıran ve K. Çelik (Ed.), Etkili sınıf yönetimi (13. baskı, ss. 33-58). Anı Yayıncılık.
27. Taşgın, A. (2016). Öğretmen adaylarının kopya çekmeye ilişkin tutumları ile akademik sahtekârlık eğilimleri arasındaki ilişki. AJESI: Anadolu Journal of Educational Sciences International, 6(2), 32–54. https://doi.org/10.18039/AJESI.578163
28. Topal, T. (2020). Sınıf yönetiminde öğretmen davranışları. Paradigma Akademi.
29. Wilson, B, Abbott, M. L., Joireman, J., & Stroh, H. R. (2002). The relations among school environment variables and student achievement: A structural equation modeling approach to effective schools research, (21), ED 471085.
30. Wilson Saddler, D. (1997). Using effective praise to produce positive results in the classroom. Teaching and Change, 4(4), 337-357.
31. Yıldırım, İ. E. (2017). İstatistiksel araştırma yöntemleri (3. baskı). Seçkin Yayıncılık.
32. Yukl, G., & Falbe, C. M. (1990). Influence tactics and objectives in upward, downward, and lateral influence attempts. Journal of Applied Psychology, 75(2), 132–140. https://doi.org/10.1037/0021-9010.75.2.132
33. Yukl, G., & Tracey, B. (1992). Consequences of influence tactics used with subordinates, peers, and the boss. Journal of Applied Psychology, 77(4), 525–535. https://doi.org/10.1037/0021-9010.77.4.525