ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI IŞIĞINDA İDARENİN DÜZENLEYİCİ İŞLEMLERİYLE SUÇ VE CEZA KONULAMAZ İLKESİ

Devlet karşısında bireyin güçlenmesi, insan haklarına bağlı hukuk

devleti algısının kabul görmesi ve idarenin gücünün sınırlanmasıyla

ortaya çıkan aydınlanma devrinin ceza hukukuna en büyük katkısı olan

suç ve cezada kanunilik ilkesi, modern ceza hukukunun temel ilkelerinden

biridir. Temel hak ve özgürlüklere en fazla müdahalede bulunan ve

sosyal hayatta kişilerin karşılaşacağı en ağır durum olan ceza hukuku

uygulamasında, temel hak ve hürriyetleri güvence altına almak amacıyla

bulunan çözümlerin başında gelen bu ilke, anılan özelliği nedeniyle

“ceza hukukunun güvence fonksiyonu” içinde değerlendirilmektedir.

Bu bağlamda, bireyin özgürlüğünün sınırlarını önceden bilmesine ve

davranışlarını buna göre yönlendirmesine imkân sağlamak, bireyin keyfi

olarak cezalandırmasını engellemek ve kişi hak ve hürriyetlerinin siyasi

iktidara, diğer bir deyişle yürütme organına karşı korunmasını sağlamak

şeklinde bu ilkenin üç temel fonksiyonu olduğu görülmektedir.

Mezkûr ilkeye göre, suç teşkil eden fiiller ve bu fiillere uygulanacak

cezalar, toplumu temsil eden yasama organı tarafından çıkarılan

ve “kanun” adı verilen normatif metinlerle düzenlenmiş olmalıdır.

Buna göre, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin bir sonucu olarak

ceza hukukunun kaynağı bakımından “kanununun tekelciliği ilkesi”

benimsenmiştir. Anılan ilke genel itibariyle hukukun kaynaklarından

farklı olarak, ceza hukukunda salt yazılı olmayan kaynakları değil, kanun

haricindeki yazılı düzenlemeleri, yani idarenin düzenleyici işlemlerini de ceza

hukukunun kaynakları dışında tutmayı, böylece ceza hukukunun kaynaklarını

yalnızca kanunla sınırlandırmayı amaçlamaktadır. Ceza hukukunun güvence

fonksiyonu kapsamında “kanun” kavramıyla ifade edilen husus, ülkedeki anayasal düzen açısından teknik olarak kanun niteliği taşıyan yasama

tasarrufları kastedilmektedir. Ancak ceza normlarına bakıldığında, suç ve

cezada kanunilik ilkesinin çok katı bir şekilde uygulanmadığını, yürütme

organına sınırlı da olsa suç ve cezaların belirlenmesi noktasında bir takım

yetkiler verildiği görülebilmektedir.

Kanun koyucu kimi zaman suç teşkil eden fiili açıkça düzenlemeyerek,

belirlediği çerçeve içinde düzenleme yetkisini idareye bırakmakta ve bu

fiil için uygulanacak yaptırımı düzenleyebilmektedir. Diğer bir ifadeyle

yasak fiillerin nelerden ibaret olduğunun belirleme yetkisini idareye

bırakarak, idarenin suç ihdas etmesine izin vermektedir. Öğretide bunlara

“açık, beyaz veya kör ceza kanunları” adı verilmektedir. Ülkemizde suçta ve

cezada kanunilik ilkesi bakımından en tartışmalı alanlardan birisini bu

şekilde hazırlanan ve suç ve cezanın belirlenmesinde idareye takdir hakkı

bırakan düzenlemeler oluşturmaktadır.

Kişi hak ve özgürlükleri için güvenli bir ortam tesisi bakımından

kanunsuz suç ve ceza olmaz ilkesinin katı bir şekilde uygulanması gerektiği

genel olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte, yürütme organının

düzenleyici işlemeleriyle suç ve ceza ihdas edilmesinin kanunilik ilkesini

ihlâl edip etmediği konusunda Anayasa Mahkemesi’nin farklı kararları

olduğu gibi doktrinde de farklı görüşler bulunmaktadır. Bu makalede,

Anayasa Mahkemesi’nin konuya ilişkin kararları ve öğretide ifade edilen

görüşler de dikkate alınmak suretiyle, yürütme organının düzenleyici

işlemeleriyle suç ve ceza ihdas etmesinin kanunilik ilkesini ihlal edip

etmediği konusu detaylı bir şekilde ele alınmış ve tartışmalar çerçevesinde

bu alanda yaşanan sorunlara çözüm önerileri getirilmeye çalışılmıştır.