ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Songül Halıcı Karabatak

doi:10.32579/mecmua.381993

ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Öz

Bu çalışmada öğretmenlerin proaktif davranışları ile beş faktör kişilik (BFK) özellikleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışma ilişkisel tarama modelinde gerçekleştirilmiştir. Veriler, Elazığ il merkezinde görev yapan öğretmenlerinde oransız eleman örnekleme yöntemi ile 224 öğretmenden toplanmıştır. Verilerin toplanması sürecinde On-Maddeli Kişilik Ölçeği ile Kısaltılmış Proaktivite Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizi için betimsel istatistiklerden faydalanılmıştır. Çalışma sonunda öğretmenlerin dışa dönüklük, yumuşak başlılık, duygusal dengelilik ve deneyime açıklık kişilik özelliklerinin “Biraz Katılıyorum” düzeyinde iken, sorumluluk kişilik özelliği ile proaktif davranışlar sergilemelerinin “Katılıyorum” düzeyinde olduğu ortaya çıkmıştır. Öğretmenlerin proaktif davranış düzeyleri ile demografik özelliklerden sadece eğitim durumu arasında anlamlı ve pozitif ilişki olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin proaktif davranış düzeyleri ile sorumluluk, dışadönüklük ve deneyime açıklık özellikleri arasında orta düzeyde, yumuşak başlılık ve duygusal dengelilik özellikleri arasında düşük düzeyde, anlamlı ve pozitif yönde ilişkinin olduğu görülmüştür. Regresyon analizinin birinci adımında eklenen eğitim durumu ve kıdem değişkenlerinin proaktif davranış üzerinde anlamlı yordayıcı olduğu, fakat cinsiyet değişkeninin proaktif davranış üzerinde anlamlı bir yordayıcı olmadığı görülmüştür. Analize ikinci adımda eklenen BFK özelliklerinin hepsi birlikte öğretmenlerin proaktif davranışlarını anlamlı düzeyde yordamıştır. Özellikle deneyime açıklık ve dışadönüklük özelliklerinin öğretmenlerin proaktif davranış üzerinde anlamlı yordayıcılar olduğu, ancak sorumluluk, yumuşak başlılık ve duygusal dengelilik özelliklerinin anlamlı yordayıcılar olmadığı ortaya çıkmıştır. Çalışmanın sonunda öğretmenlerin proaktifliklerinin arttırılmasına yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Proaktiflik,Proaktif Davranış,Beş Faktör Kişilik Özellikleri,Öğretmen

Kaynakça

Agyemang, F. G., Dzandu, M. D., & Boateng, H. (2016). Knowledge sharing among teachers: the role of the Big Five Personality traits. VINE Journal of Information and Knowledge Management Systems, 46(1), 64-84.
Akın, A., Abacı, R., Kaya, M., & Arıcı, N. (2011, June). Kısaltılmış Proaktif Kişilik Ölçeği’nin (KPÖ) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Paper presented at the ICES11 International Conference on Educational Sciences, June, 22-25, Famagusta, Cyprus.
Atak, H. (2013). On-Maddeli Kişilik Ölçeği'nin Türk kültürüne uyarlanması. Archives of Neuropsychiatry/Noropsikiatri Arsivi, 50(4).
Bakker, A. B., Tims, M., & Derks, D. (2012). Proactive personality and job performance: The role of job crafting and work engagement. Human Relations, 65(10), 1359-1378.Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1991). The big five personality dimensions and job performance: a meta‐analysis. Personnel psychology, 44(1), 1-26.
Barrick, M. R., & Mount, M. K. (1993). Autonomy as a moderator of the relationships between the Big Five personality dimensions and job performance. Journal of applied Psychology, 78(1), 111.
Bateman, T. S., & Crant, J. M. (1993). The proactive component of organizational behavior: A measure and correlates. Journal of Organizational Behavior, 14, 103–118.
Bertolino, M., Truxillo, D. M., & Fraccaroli, F. (2011). Age as moderator of the relationship of proactive personality with training motivation, perceived career development from training, and training behavioral intentions. Journal of Organizational Behavior, 32(2), 248-263.
Borman, W. C. (2004). Introduction to the special issue: personality and the prediction of job performance: More than the big five. Human Performance, 17, 267–269.

Bozkuş, K., & Marulcu, İ. (2016). Öğretmen adaylarına göre etkili öğretmen nitelikleri. 8. Uluslararası Eğitim Araştırmaları Kongresi, Çanakkale, Türkiye
Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2011). Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: PegemA Yayıncılık.
Cerit, Y. (2013, Mayıs). Sınıf öğretmenlerinin proaktif davranışları sergileme düzeylerinin bazı demografik değişkenler açısından incelenmesi. ULEAD 2013 Annual Congress: International Congress on Research in Education.
Cerit, Y., & Akgün, N. (2015). Okulun örgüt yapısı ile sınıf öğretmenlerinin proaktif davranışları arasındaki ilişki. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(4), 1789-1802.
Ceschi, A., Costantini, A., Scalco, A., Charkhabi, M., & Sartori, R. (2016). The relationship between the big five personality traits and job performance in business workers and employees’ perception. Int. J. Bus. Res, 16, 63-76.
Covey, S. R. (2011). Etkili insanların 7 alışkanlığı. (41. Baskı), (Çev. O. Deniztekin ve F. N. Deniztekin). İstanbul: Varlık Yayınları
Crant, J. M. (1995). The Proactive Personality Scale and objective job performance among real estate agents. Journal of applied psychology, 80(4), 532-537.
Crant, J. M. (1996). The proactive personality scale as a predictor of entrepreneurial intentions. Journal of small business management, 34(3), 42.
Crant, J. M. (2000). Proactive behavior in organizations. Journal of management, 26(3), 435-462.
Crant, J. M., & Bateman, T. S. (2000). Charismatic leadership viewed from above: The impact of proactive personality. Journal of Organizational Behavior, 63-75.
Crant, J. M., Hu, J., & Jiang, K. (2016). Proactive personality. Proactivity at Work: Making Things Happen in Organizations, 193.
Çetin, S., & Köse, M. (2012). Proaktif Kişiliğin Stratejik Düşünce Becerisine Etkisi. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(16), 65-84. http://dergipark.gov.tr/bartiniibf/issue/32570/361877
Çini, P. E. (2014). Yönetici ve çalışanların proaktif kişilik özellikleri ve ilişkisel bağımlı benlik düzeylerinin karşılaştırılması, Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Maltepe Üniversitesi, İstanbul.
De Pater, I. E., Van Vianen, A. E., Fischer, A. H., & Van Ginkel, W. P. (2009). Challenging experiences: gender differences in task choice. Journal of Managerial Psychology, 24(1), 4-28.
Erkal, B. (2004). Kişilik Psikolojisi ve Kişilik Kuramları. Davranış Bilimine Giriş. (Editör: Özkalp. Enver) 239-260. Eskişehir: TC. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 1355 Açık Öğretim Fakültesi Yayını No: 722
Fay, D., & Sonnentag, S. (2012). Within-person fluctuations of proactive behavior: How affect and experienced competence regulate work behavior. Human Performance, 25(1), 72-93.
Goldberg, L. R. (1990). An alternative" description of personality": the big-five factor structure. Journal of personality and social psychology, 59(6). 1216-1229
Gosling, S. D., Rentfrow, P. J., ve Swann, W. B. (2003). A very brief measure of the Big-Five personality domains. Journal of Research in personality, 37(6), 504-528.
Griffin, M. A., Neal, A., & Parker, S. K. (2007). A new model of work role performance: Positive be¬havior in uncertain and interdependent contexts. Academy of Management Journal, 50, 327–347.
Hogan, R., & Hogan, J. (1991). Personality and status. In D. G. Gilbert ve J. J. Conley (Eds.). Personality. social skills. and psychopathology (pp. 137–154). New York: Plenum.
Hotaman, D. (2010). The teaching profession: knowledge of subject matter, teaching skills and personality traits. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 2(2), 1416-1420.
Hurtz, G. M., & Donovan, J. J. (2000). Personality and job performance: The Big Five revisited. Journal of applied psychology, 85(6), 869-879.
Jawahar, I. M., Kisamore, J. L., Stone, T. H., & Rahn, D. L. (2012). Differential effect of inter-role conflict on proactive individual’s experience of burnout. Journal of Business and Psychology, 27(2), 243-254.
Judge, T. A., Heller, D., & Mount, M. K. (2002). Five-factor model of personality and job satisfaction: a meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 87(3), 530–54.
Kim, T. Y., Hon, A. H., & Crant, J. M. (2009). Proactive personality, employee creativity, and newcomer outcomes: A longitudinal study. Journal of Business and Psychology, 24(1), 93-103.
Lew, W. J. F. (1977). Teaching and the teacher’s personality. Education Journal. 7. 9-20.
Li, M., Liu, Y., Liu, L., & Wang, Z. (2017). Proactive personality and innovative work behavior: The mediating effects of affective states and creative self-efficacy in teachers. Current Psychology, 36(4), 697-706.
Li, M., Wang, Z., Gao, J., & You, X. (2017). Proactive personality and job satisfaction: The mediating effects of self-efficacy and work engagement in teachers. Current Psychology, 36(1), 48-55.
MacKinnon, D. W. (1944). The structure of personality. In J. McV. Hunt (Ed.). Personality and the behavior disorders (Vol. I. pp. 4–43). New York: Ronald.
Major, D. A., Turner, J. E., & Fletcher, T. D. (2006). Linking proactive personality and the Big Five to motivation to learn and development activity. Journal of Applied Psychology, 91(4), 927 -935.
Major, D. A., Turner, J. E., & Fletcher, T. D. (2006). Linking proactive personality and the Big Five to motivation to learn and development activity. Journal of applied psychology, 91(4), 927-935.
McCrae, R. R., & Costa, P. T. (2003). Personality in adulthood. New York: The Guilford Press; 48-63
McCrae, R. R., Costa, Jr. P. T., Del Pilar, G. H., Rolland. J. P., & Parker, W. D. (1998). Cross-cultural assessment of the five-factor model: The Revised NEO Personality Inventory. Journal of Cross-Cultural Psychology. 29(1). 171-188.
McCrae, R. R., & Costa. Jr. P. T. (1991). Adding liebe und arbeit: The full five factor model and well-being. Personality and Social Psychology Bulletin, 17, 227-232.
Morrison, E. W., & Phelps, C. C. (1999). Taking charge at work: Extrarole efforts to initiate workplace change. Academy of Management Journal, 42(4), 403-419.
Özkurt, B. (2015). Beden eğitimi spor yüksek okulunda okuyan öğrencilerin proaktif kişilik özellikleri ile çeşitli değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Niğde Üniversitesi, Niğde.
Pervin, L. A. (1985). Personality: current controversies, issues and directions. Annual Review of Psychology. 28(2). 131-155.
Pitt, L. F., Ewing, M. T., & Berthon, P. R. (2002). Proactive behavior and industrial salesforce performance. Industrial Marketing Management, 31(8), 639-644.
Rasmussen, C., & Marrongella, K. (2006). Pedagogical content tools: Integrating student reasoning and mathematics in instruction. Journal for Research in Mathematics Education, 37(5), 388-423.
Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2013). Örgütsel davranış, (Çev. İ. Erdem). İstanbul: Nobel Yayınları.
Schneider, B., & Smith, D. B. (Eds.). (2004). Personality and organizations. Psychology Press.
Seibert, S. E., Crant, J. M., & Kraimer, M. L. (1999). Proactive personality and career success. Journal of Applied Psychology, 84(3), 416-427.
Seibert, S. E., Kraimer, M. L., & Crant, J. M. (2001). What do proactive people do? A longtitudinal model linking proactive personality and career success, Personnel Psychology, 54(4), 845-874
Somer, O., & Goldberg, L.R. (1999). The structure of Turkish trait descriptive adjective. Journal of Personality and Social Pscyhology, 76(3), 421-450.
Somer, O. (1998). Türkçe’de kişilik özelliği tanımlayan sıfatların yapısı ve beş faktör modeli. Türk Psikoloji Dergisi, 13(42), 17-32.
Sünbül, A. M. (1996). Öğretmen niteliği ve öğretimdeki rolleri. Kuram ve Uygulamada Egitim Yönetimi Dergisi, 2(4). 597-608.
Şahin, R. G. (2006). Bireylerin pro-aktif kişilik yapısı ile benlik saygısı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Sakarya Üniversitesi, Sakarya
Thompson, J. A. (2005). Proactive personality and job performance: A social capital perspective. Journal of Applied Psychology, 90(5), 1011-1012.
Thoresen, C. J., Bradley, J. C., Bliese, P. D., & Thoresen, J. D. (2004). The big five personality traits and individual job performance growth trajectories in maintenance and transitional job stages. Journal of applied psychology, 89(5), 835.
Tosun, E. (2012). Proaktif kişilik ile satış performansı arasındaki ilişki ve bir uygulama. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, İstanbul.
Witty, P. (1947). An analysis of the Kişilik Özellikleri of the effective teacher. The Journal of Educational Research. 40(9). 662-671.
Yazgan İnanç, B., & Yerlikaya. E.E. (2012). Kişilik kuramları. Ankara: Pegem Akademi.
Yelboğa, A. (2006). Kişilik özellikleri ve iş performansı arasındaki ilişkinin incelenmesi.“İş, Güç” Endüstri İlişkileri ve İnsan Kaynakları Dergisi, 8(2), 196-211.
Yousaf, A., Sanders, K., & Shipton, H. (2013). Proactive and politically skilled professionals: What is the relationship with affective occupational commitment?. Asia Pacific Journal of Management, 30(1), 211-230.
Yücel, A. S., Koçak, C., & Cula, S. (2010). An analysis on proactive-reactive personality profiles in student-teacher relationship through the metaphorical thinking approach. Eurasia Journal of Mathematics Science & Technology Education, 6(2), 129-137
Yücel, C., & Kaynak, S. (2008). Öğretmenlerin kişilik özellikleri ve örgütsel vatandaşlık davranışı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (20), 685-706.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Songül Halıcı Karabatak ^*
Fırat Üniversitesi
0000-0002-1303-2429
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

2 Temmuz 2018

Gönderilme Tarihi

23 Şubat 2018

Kabul Tarihi

23 Haziran 2018

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Sayı: 5

DOI

https://doi.org/10.32579/mecmua.381993

IZ

https://izlik.org/JA35GB36EJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Halıcı Karabatak, S. (2018). ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ. Mecmua, 5, 48-64. https://doi.org/10.32579/mecmua.381993

AMA

1.Halıcı Karabatak S. ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ. Mecmua. 2018;(5):48-64. doi:10.32579/mecmua.381993

Chicago

Halıcı Karabatak, Songül. 2018. “ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ”. Mecmua, sy 5: 48-64. https://doi.org/10.32579/mecmua.381993.

EndNote

Halıcı Karabatak S (01 Temmuz 2018) ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ. Mecmua 5 48–64.

IEEE

[1]S. Halıcı Karabatak, “ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ”, Mecmua, sy 5, ss. 48–64, Tem. 2018, doi: 10.32579/mecmua.381993.

ISNAD

Halıcı Karabatak, Songül. “ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ”. Mecmua. 5 (01 Temmuz 2018): 48-64. https://doi.org/10.32579/mecmua.381993.

JAMA

1.Halıcı Karabatak S. ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ. Mecmua. 2018;:48–64.

MLA

Halıcı Karabatak, Songül. “ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ”. Mecmua, sy 5, Temmuz 2018, ss. 48-64, doi:10.32579/mecmua.381993.

Vancouver

1.Songül Halıcı Karabatak. ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ. Mecmua. 01 Temmuz 2018;(5):48-64. doi:10.32579/mecmua.381993

Cited By

Beş Faktör ve Proaktif Kişilik Özelliklerinin İş Becerikliliği Üzerindeki Etkileri

MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi

https://doi.org/10.33206/mjss.975318

Life goals and proactive career behaviors: The mediating role of visions about the future and the moderating role of intolerance of uncertainty

Current Psychology

https://doi.org/10.1007/s12144-022-03236-2

ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

ÖĞRETMENLERİN PROAKTİF DAVRANIŞ DÜZEYLERİ İLE BEŞ FAKTÖR KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Beş Faktör ve Proaktif Kişilik Özelliklerinin İş Becerikliliği Üzerindeki Etkileri

Life goals and proactive career behaviors: The mediating role of visions about the future and the moderating role of intolerance of uncertainty

A Study on the Mediating Role of Covid-19 Fear in the Effect of Proactive Personality on Life Satisfaction

BEDEN EĞİTİMİ ÖĞRETMEN ADAYLARININ PROAKTİFLİK VE PROBLEM ÇÖZME BECERİLERİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Meslek Lisesi Öğretmenlerinin Öğretmen Profesyonelliği ve Öğretmen Liderliğine İlişkin Algılarının İncelenmesi

Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenlerinin Kişilik Özellikleri ve İzlenim Yönetimi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Öğretmenlerin Beş Faktör Kişilik Özellikleri İle Okul Müdürlerinin Liderlik Stilleri İlişkisi

Öğretmenlerin Proaktif Davranışları ile Yenilikçi İş Davranışları Arasındaki İlişki

Öğretmenlerin Örgütsel Yabancılaşma, Duygusal Emek ve Öğretme-Öğrenme Sürecindeki Davranışları Arasındaki İlişki

Öğretmen Adaylarının Proaktif Kişilik Düzeyleri ile Liderlik Yönelimleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi

Okul yöneticilerinin proaktif kişilik özellikleri ile teknoloji liderliği öz-yeterlikleri arasındaki ilişki

Özel Eğitim Öğretmen Adaylarının Proaktif Kariyer Adanmışlığının Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

ÖĞRETMENLERİN KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ VE MENTAL İYİ OLUŞLARI ARASINDAKİ İLİŞKİSEL ANALİZ