Din ve Erkekliğin Farklı Görünümleri: Benim Annem Bir Melek Dizisi Örneği

Öz

Erkeklik, bir çalışma alanı olarak son dönem sosyoloji araştırmalarının gözde konuları arasında yer almaktadır. Erkekliğin sabit, değişmez olduğu algısı 1980’lerden sonra yüksek sesle dillendirilmeye başlanmış, farklı erkekliklerin imkanı tartışmaya açılmıştır. Bu dönemde yaşanan gelişmeler geleneksel erkek stereotiplerine meydan okuyan yeni erkekliklerin ortaya çıkışına tanıklık etmiştir. Araştırmada erkeklik olgusu biyolojik cinsiyetten farklı olarak cinsiyetin sosyolojik yönüne vurgu yapan toplumsal cinsiyet bağlamında ele alınmıştır. Bu çalışma, medyanın değişen erkeklik değerlerinin televizyon dizilerinde nasıl işlendiğini incelemektedir. Nitel araştırma yöntemine bağlı olarak tematik analiz yapılmış, erkekliğin nasıl sorunsallaştırıldığı, değişen, farklılaşan yönleri dizi karakterleri üzerinden aktarılmıştır. Cinsiyet algılarının oluşmasında toplumların yapısına bağlı olarak kültür, din, değerler, cinsiyet normları ve medya gibi unsurlar etkilidir. Din, bireylerin varoluşsal amaçlarını belirleyen, kimliğini şekillendiren ve davranışlarını yönlendiren önemli bir faktördür. Erkek kimliğinin inşasında, erkeliğe yüklenen anlam ve değerlerin oluşturulmasında din temel referans kaynaklarından biridir. Sosyalleşme sürecinde başta ailede kazanılan cinsiyet normları aile ve diğer toplumsal kurumlar aracılığıyla bireyin zihninde yerleşik hale gelir. Medya toplumsal değerlerin benimsenmesi, davranışa dönüşmesi ve kuşaklararası aktarımında önemli işlevler görmektedir. Cinsiyete ilişkin olumlu/olumsuz modellerin yer alması seyirciler tarafından kanıksanmasına, kötü örneklerin normalleşmesine de katkıda bulunmaktadır. Araştırma sonucuna göre, batı toplumlarının cinsiyet yapılarını yansıtan tanımların bizim toplumumuzla tam olarak örtüşmediği; erkeklik biçimlerinin birbirinden keskin çizgilerle ayrışmasının zor olduğu söylenebilir. Medyanın din ve dindarlığın temsilleri hususunda genel ayrıştırıcı eğilimini sürdürdüğü görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Erkeklik
• Toplumsal Cinsiyet
• Din
• Sosyalleşme
• Aile

Different Representations of Religion and Masculinity: The Case of Benim Annem Bir Melek TV Series

Abstract

Masculinity, as a field of study, is among the favorite topics of recent sociological researches. The perception that masculinity is fixed and unchangeable began to be openly expressed after the 1980s. The possibility of different masculinities was bring into question in this process. In the research, the phenomenon of masculinity was discussed in the context of gender, which emphasizes the sociological aspect of gender, as distinct from biological sex. This study investigated how the media's changing masculinity values are represented in television series. Thematic analysis was conducted based on the qualitative research method and how masculinity is problematized and its changing and differentiating aspects are conveyed through the characters of the series. Factors such as culture, religion, values, gender norms and media are effective in the formation of gender perceptions. Religion is one of the primary reference sources in the construction of male identity and in the formation of the meanings and values attributed to masculinity. Religion is a significant factor that determines individuals' existential goals, shapes their identity, and guides their behavior. During the socialization process, gender norms acquired primarily in the family become established in the mind of the individual through the family and other social institutions. Media plays an important role in the adoption of social values, their transformation into behavior and their transmission across generations. The inclusion of positive/negative models regarding gender contributes to the audience becoming accustomed to it and the normalization of bad examples. According to this study results, the definitions reflecting the gender structures of Western societies do not fully coincide with our society; it is difficult to distinguish between different forms of masculinity with sharply defined lines. The media appears to continue its general divisive tendency regarding the representations of religion and religiosity.

Keywords

• Masculinity
• Gender
• Religion
• Socialization
• Family

Kaynakça

1. AAK. (1995). Aile içi şiddetin sebep ve sonuçları (No. 86). Başbakanlık Aile Araştırma Kurumu Başkanlığı.
2. Acar Savran, G. (2009). Beden emek tarih (2. bs). Kanat Kitap.
3. Acarlıoğlu, A. (2019). İlk dönem İslam tarihinde kadınların çalışma hayatındaki yeri. Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 42, 212-232.
4. Akkuş, H. İ., & Uçar, R. (2018). Dindarlık tipolojileri bağlamında Türk toplumu. Toplum Bilimleri Dergisi, 12(24), 115-139. https://doi.org/10.29228/tbd.2007.24.659
5. Akyüz, N. (2002). Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 43(1), 123-134. https://doi.org/10.1501/Ilhfak_0000000082
6. Akyüz, V. (1989). Akraba. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 2, ss. 285-287). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/akraba
7. Algül, H. (Direktör). (2008). Benim Annem Bir Melek [Televizyon Dizisi]. BKM Film.
8. Anderson, E. (2005). Orthodox and ınclusive masculinity: Competing masculinities among heterosexual men in a feminized terrain. Sociological Perspectives, 48(3), 337-355. JSTOR. https://doi.org/10.1525/sop.2005.48.3.337

9. Arat, N. (Ed.). (1994). Türkiye’de kadın olmak. Say Yayıncılık.
10. Atay, T. (2004). Erkeklik en çok erkeği ezer. Toplum ve Bilim, 101, 11-30.
11. Ateş, A. O. (1995). Kur’an ve hadislere göre cinler—Büyü. Beyan Yayınları.
12. Aytmatov, C. (2001). Gün olur asra bedel (R. Özdek, Çev.; Onuncu Baskı). Ötüken Yayınevi.
13. Bandura, A. (1973). Aggression: A social learning analysis. Prentice-Hall.
14. Barutçu, A. (2015). Bir erkeklik stratejisi: Özel alanda eril suskunluk. Fe Dergi, 7(1), 130-145. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000137
15. Bayer, A. (2019). Eşlerarası şiddet ve din. Çimke Yayınevi.
16. Bayer, A. (2020). Modernleşme sürecinde aile: Değişen annelik ve babalık. Tevilat, 1(1), 35-60.
17. Bellah, R. N. (2005). Civil religion in America. Daedalus, 134(4), 40-55. JSTOR.
18. Berger, P. L. (2000). Kutsal şemsiye dinin sosyolojik teorisinin ana unsurları (A. Coşkun, Çev.). Rağbet Yayınları.
19. Berktay, F. (2012). Tek Tanrılı dinler karşısında kadın (4. Baskı). Metis Yayınları.
20. Bozok, M. (2014). Eleştiren ile eleştirilenler arasında nazik karşılaşmalar: Pro feminist bir yaklaşımla Trabzon’da erkeklikleri incelemek. Fe Dergi, 6(1), 78-90. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000114
21. Bruce, S. (2002). God is dead, secularization in the west. Blackwell Publishing.
22. Butler, J. (1988). Performative acts and gender constitution: An essay in phenomenology and feminist theory. Theatre Journal, 40(4), 519-531. JSTOR. https://doi.org/10.2307/3207893
23. Carrigan, T., Connell, B., & Lee, J. (1985). Toward a new sociology of masculinity. Theory and Society, 14(5), 551-604. JSTOR.
24. Castells, M. (2008). Enformasyon toplumu: Ekonomi, toplum ve kültür: Ağ toplumunun yükselişi (E. Kılıç, Çev.). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
25. Comte, A. (1964). Pozitif felsefe dersleri. İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Dergisi, 2(19), 213-258.
26. Connell, R. W. (2001). Understanding men: Gender sociology and the new international research on masculinities. Social Thought & Research, 24(1/2), 13-31. JSTOR.
27. Connell, R. W. (2017). Toplumsal cinsiyet ve iktidar (C. Soydemir, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
28. Connell, R. W. (2019). Erkeklikler (N. Konukcu, Çev.). Phoenix Yayınevi.
29. Connell, R. W., & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic masculinity: Rethinking the concept. Gender and Society, 19(6), 829-859. JSTOR.
30. Connor, S., Edvardsson, K., & Spelten, E. (2021). Perceptions and interpretation of contemporary masculinities in western culture: A systematic review. American Journal of Men’s Health, 15(6), 1-17. https://doi.org/10.1177/15579883211061009
31. Courtenay, W. H. (2000). Constructions of masculinity and their influence on men’s well-being: A theory of gender and health. Social Science & Medicine, 50(10), 1385-1401. https://doi.org/10.1016/S0277-9536(99)00390-1
32. Creighton, G., & Oliffe, J. L. (2010). Theorising masculinities and men’s health: A brief history with a view to practice. Health Sociology Review, 19(4), 409-418. https://doi.org/10.5172/hesr.2010.19.4.409
33. Çağırkan, B. (2023). Farklı kuşaktan kadınların toplumsal cinsiyet rolleri ve ataerkillik anlayışı: İzmir Şirinyer örneği. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 60, 56-71.
34. Çakır, S. (2014). Feminizm: Ataerkil iktidarın eleştirisi. İçinde H. B. Örs (Ed.), 19. Yüzyıldan 20. Yüzyıla Modern Siyasal İdeolojiler (7. bs, ss. 413-477). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
35. Çarıkçı, K., Meral, H., Berkil, S., Çalışır, A., Önala, L., & Arslan, Ö. (2024). Nitel araştırmalarda tematik analiz. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(37), 127-140. https://doi.org/10.5281/zenodo.10509707
36. Çelik, C. (2002). Şehirleşme ve din. Çizgi Kitabevi.
37. Çetin, N. (2022). Geçmişten günümüze süregelmiş bir geleneksel oyun: Zeybek. Journal of Recreation and Tourism Research, 9(1), 87-102. https://doi.org/10.5281/zenodo.6399155
38. Davie, G. (1990). Believing without belonging: Is this the future of religion in Britain. Social Compass, 37(4), 455-459.
39. De Beauvoir, S. (1993). İkinci cins: Genç kızlık çağı (B. Onaran, Çev.). Payel Yayınları.
40. Demetriou, D. Z. (2001). Connell’s concept of hegemonic masculinity: A critique. Theory and Society, 30(3), 337-361. JSTOR.
41. Dereli, M. D. (2019). Dinî kimliklerin siber uzamda akışkanlaşması. İnsan ve Toplum, 9(1), 85-116.
42. Dereli, M. D. (2022). Sanala veda: Sosyal medya ve dönüşen dindarlık. Sakarya Üniversitesi Yayınları.
43. Doğanavşargil, Ö., & Vahip, I. (2007). Clinical interview method at determine to domestic violence. TURKISH JOURNAL CLINICAL PSYCHIATRY, 10(3), 125-136.
44. Dökmen, Z. Y. (2015). Toplumsal cinsiyet. Remzi Kitabevi.
45. Duby, G. (1991). Erkek ortaçağ aşka dair ve diğer denemeler (M. A. Kılıçbay, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
46. Elliott, K., Roberts, S., Ralph, B., Robards, B., & Savic, M. (2022). Understanding autonomy and relationality in men’s lives. The British Journal of Sociology, 73(3), 571-586. https://doi.org/10.1111/1468-4446.12947
47. Esgin, A. (2012). Her gün yeni bir başlangıçtır: Gündelik yaşamın sosyolojik anlamları. Sosyologca, 2(4), 96-107.
48. Fazlıoğlu, F. N. (2019). Lütfi Ö. Akad’ın göç üçlemesi: Yaklaşan erkeklik krizi ve kadınların yükselişi. TRT Akademi, 4(7), 42-61.
49. Fiske, J. (1997). Postmodernizm ve televizyon (N. Gürkan, Çev.). İçinde S. İrvan (Ed.), Medya Kültür Siyaset (Birinci Basım, ss. 29-49). Bilim Sanat Yayınları/Ark Kitapları.
50. Fuller, R. C. (2001). Spiritual, but not religious: Understanding unchurched America. Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/0195146808.001.0001
51. Gerson, J. M., & Peiss, K. (1985). Boundaries, negotiation, consciousness: reconceptualizing gender relations. Social Problems, 32(4), 317-331. JSTOR. https://doi.org/10.2307/800755
52. Gignac, G. E., Darbyshire, J., & Ooi, M. (2018). Some people are attracted sexually to intelligence: A psychometric evaluation of sapiosexuality. Intelligence, 66, 98-111. https://doi.org/10.1016/j.intell.2017.11.009
53. Goffman, E. (1979). Gendered advertisements. Harvard University Press.
54. Goldberg, H. (1992). Erkek olmanın tehlikeleri (S. Budak, Çev.). Öteki Yayınları.
55. Gön, A. (2014). Tepenin ardı: Homososyallik, aile ve erkeklik. Sinecine: Sinema Araştırmaları Dergisi, 5(1), 53-74. https://doi.org/10.32001/sinecine.540678
56. Güngör, N. (2018). İletişim kuramlar yaklaşımlar (5. Baskı). Siyasal Kitabevi.
57. Gürhan, N. (2010). Toplumsal cinsiyet ve din. Şarkiyat, 4. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sarkiat/article/134322
58. Haralambos, M., & Holborn, M. (1995). Sociolgy, themes and perspectives (Fourth Edition). Collins Educational.
59. Hearn, J. (2004). From hegemonic masculinity to the hegemony of men. Feminist Theory, 5(1), 49-72. https://doi.org/10.1177/1464700104040813
60. Hearn, J., Nordberg, M., Andersson, K., Balkmar, D., Gottzén, L., Klinth, R., Pringle, K., & Sandberg, L. (2012). Hegemonic masculinity and beyond: 40 years of research in Sweden. Men and Masculinities, 15(1), 31-55. https://doi.org/10.1177/1097184X11432113
61. Heintz-Knowles, K. E., & Henderson, J. J. (2002). Gender, violence and victimization in top-selling video games. WorldCat.
62. Hemenway, D., Solnick, S., & Carter, J. (1994). Child-rearing violence. Child Abuse & Neglect, 18(12), 1011-1020. https://doi.org/10.1016/0145-2134(94)90126-0
63. Hines, S. (2019). Toplumsal cinsiyet akışkan mıdır? 21. Yüzyıl için bir rehber (Ö. Çağlar Aksoy, Çev.). Her Kitap.
64. Hürriyet. (2009). Yeni kanalda süper başlangıç. Hürriyet Gazetesi. https://www.hurriyet.com.tr/gundem/yeni-kanalda-super-baslangic-12847061
65. İHA. (2025). Süleyman Çakır ölümünün 21. yılında da unutulmadı! Oktay Kaynarca’dan da paylaşım geldi. İhlas Haber Ajansı. https://www.iha.com.tr/ankara-haberleri/suleyman-cakir-olumunun-21-yilinda-da-unutulmadi-218882942
66. Jung, S. (2011). K-Pop idol boy bands and manufactured versatile masculinity. İçinde Korean Masculinities and Transcultural Consumption (ss. 163-170). Hong Kong University Press; JSTOR. http://www.jstor.org/stable/j.ctt1xcrmm.9
67. Kahraman, H. B. (2003). Kitle kültürü kitlelerin afyonu. Agora Kitaplığı.
68. Kamraju, M. (2024). The evolving role of religion in modern society: Influence, challenges, and paths toward coexistence. ASEAN Journal of Religion, Education, and Society, 4(1), 67-74.
69. Kandiyoti, D. (1997). Cariyerler bacılar yurttaşlar: Kimlikler ve toplumsal dönüşümler (A. Bora, F. Sayılan, Ş. Tekeli, H. Tapınç, & F. Özbay, Çev.). Metis Yayınları.
70. Kimmel, M., Hearn, J., & Connell, R. (2025). Handbook of studies on men & masculinities. SAGE Publications, Inc. https://doi.org/10.4135/9781452233833
71. Kirman, M. A. (2004). Din sosyolojisi terimleri sözlüğü. Rağbet Yayınları.
72. Köse Özelçi, R. (2020). Toplumsal belleğin popülerleşme süreci. İçinde Köse Özelçi (Ed.), Televizyon Dizisi Okumaları Hatırla Sevgili Üzerine (ss. 7-121). Der Kitabevi.
73. Kupers, T. A. (2005). Toxic masculinity as a barrier to mental health treatment in prison. Journal of Clinical Psychology, 61(6), 713-724. https://doi.org/10.1002/jclp.20105
74. Kurst-Swanger, K., & Petcosky, J. L. (2003). Violence in the home: Multidisciplinary perspectives. Oxford University Press.
75. Luckmann, T. (2003). Görünmeyen din: Modern toplumda din problemi (A. Coşkun, Çev.). Rağbet Yayınları.
76. Maden, A. (1990). Türkiye’de akrabalık ilişkileri ve türleri. İçinde Türk Aile Ansiklopedisi (C. 1, ss. 95-109). AAK Yayınları.
77. Mahalik, J. R., Talmadge, W. T., Locke, B. D., & Scott, R. P. (2005). Using the conformity to masculine norms inventory to work with men in a clinical setting. Journal of Clinical Psychology, 61(6), 661-674. https://doi.org/10.1002/jclp.20101
78. Messerschmidt, J. W. (2019). Hegemonik erkeklik formülasyon yeniden formülasyon ve genişleme (Eleştirel Erkeklik İncelemeleri İnisiyatifi, Çev.). Özyeğin Üniversitesi Yayınları.
79. Messerschmidt, J. W., & Messner, M. A. (2018). Hegemonic, nonhegemonic, and “new” masculinities. In P. Y. Martin, R. Connell, J. W. Messerschmidt, & M. A. Messner (Ed.), Gender Reckonings. New York University Press.
80. Nordin, T., Degerstedt, F., & Granholm Valmari, E. (2024). A scoping review of masculinity norms and their ınterplay with loneliness and social connectedness among men in western societies. American Journal of Men’s Health, 18(6), 15579883241304585. https://doi.org/10.1177/15579883241304585
81. Norris, P., & Inglehart, R. (2004). Sacred and secular: Religion and Politics Worldwide. Cambridge University Press.
82. Okumuş, E. (2005). Dinin meşrulaştırma gücü (Birinci baskı). Ark Kitapları.
83. Okumuş, E. (2020). Kadın dindarlığının sosyolojisi: Bir giriş denemesi. Dinbilimleri Akademik Araştırma Dergisi, 20(1), 129-164. https://doi.org/10.33415/daad.666995
84. Okutan, B. B. (2013). Din ve toplumsal cinsiyet çalışmalarının teorik ve metodolojik imkânı: Literatürel bir değerlendirme. Toplum Bilimleri Dergisi, 7(13), 7-24. https://doi.org/10.29228/tbd.2007.13.229
85. Özarslan, M., & Karataş, H. (2015). Anadolu Türk kültüründe kadınlar tarafından tesis edilen tasavvurî akrabalıklar. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), 23(23), 255-270.
86. Özdemir, H. (2019). Toplumsal cinsiyet perspektifinde erkeklik ve kadınlık algısı: Bir alan araştırması. Asya Studies, 4(10), 90-107. https://doi.org/10.31455/asya.612384
87. Özkantar, M. Ö. (2019). Türk televizyonlarında yayınlanan gelin kayınvalide programları: Hegemonik erkeklik bağlamında bir inceleme. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 4(7), 16-35.
88. Öztürk, G. (2020). Reklamda kullanılan erkeklik mitleri ve erkek tüketicinin yeniden üretimi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 39, 1107-1126. https://doi.org/10.46928/iticusbe.769797
89. Parent, M. C., & Cooper, C. (2020). Masculinity threats influence evaluation of hypermasculine advertisements. The Journal of Social Psychology, 160(3), 282-292. https://doi.org/10.1080/00224545.2019.1644281.
90. Pleck, J. H., Sonenstein, F. L., & Ku, L. C. (1993). Masculinity ideology: Its impact on adolescent males’ heterosexual relationships. Journal of Social Issues, 49(3), 11-29. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.1993.tb01166.x
91. Riggs, N., Houry, D., Long, G., Markovchick, V., & Feldhaus, K. M. (2000). Analysis of 1,076 cases of sexual assault. Annals of Emergency Medicine, 35(4), 358-362. https://doi.org/10.1016/S0196-0644(00)70054-0
92. Rossetto, K. R., & Tollison, A. C. (2017). Feminist agency, sexual scripts, and sexual violence: Developing a model for postgendered family communication. Family Relations, 66(1), 61-74. JSTOR.
93. Sakallı-Uğurlu, N., Türkoğlu, B., & Kuzlak, A. (2018). How are women and men perceived? Structure of gender stereotypes in contemporary Turkey. Nesne Psikoloji Dergisi, 6(13), 309-336. https://doi.org/DOI:%252010.7816/nesne-06-13-04
94. Sancar, S. (2011). Erkeklik: İmkansız iktidar ailede, piyasada ve sokakta erkekler. Metis Yayınları.
95. Segal, L. (1992). Ağır çekim: Değişen erkeklikler, değişen erkekler (V. Ersoy, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
96. Selek, P. (2014). Sürüne sürüne erkek olmak. İletişim Yayınları.
97. Sezgin, F. (2018). İslam bilim tarihi üzerine konferanslar. Timaş Yayınları.
98. Sığın, A., & Canatan, A. (2018). Connell’ın “erkeklikler” teorisinde işbirlikçi erkek, madun erkek ve marjinal erkek: Hegemonik erkekliğin kavramsal hegemonyası. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(32), 163-175.
99. Simpson, M. (1994). Male impersonators: Men performing masculinity. Routledge.
100. Sipahi, A. (2006). Türk halk inançlarında büyü ve büyü ile ilgili uygulamalar [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi SBE Felsefe ve Din Bilimleri ABD].
101. Sönmez, M. F. (2014). Televizyon dizilerinde dindarlığın temsili: “Huzur Sokağı” dizisi üzerinden bir inceleme. Atatürk İletişim Dergisi, 7, 113-126.
102. Stark, R., & Iannaccone, L. R. (1994). A supply-side reinterpretation of the “secularization” of Europe. Journal for the Scientific Study of Religion, 33(3), 230-252. JSTOR. https://doi.org/10.2307/1386688
103. Straus, M. (1980). Victims and aggressors in marital violence. American Behavioral Scientist, 23(5), 681-704. https://doi.org/10.1177/000276428002300505
104. Şefkatli Tuksal, H. (2008). Türkiye’de Müslüman kadının değişen halleri. İçinde Mutluer (Ed.), Cinsiyet Halleri: Türkiye’de Toplumsal Cinsiyetin Kesişim Sınırları. Varlık Yayınları.
105. Şişman, N. (2012). İslam ve cinsiyet meselesi: Metodolojik problemler. Dini ve Toplumsal Boyutlarıyla Cinsiyet, II, 63-79.
106. Taş, K. (2005). Üniversite gençliğinin dindarlık kriterleri. Alter Yayınları.
107. TDK. (2025). Şiddet. İçinde Türkçe Sözlük. https://sozluk.gov.tr/
108. Tekke, A., & Yıldız, S. (2020). Türk toplumundaki erkeklik yüklerinin lisansüstü tezler üzerinden analizi. Toplum ve Kültür Araştırmaları Dergisi, 6, 131-153. https://doi.org/10.48131/jscs.825095
109. Tezcan, M. (2019). Tasavvuri akrabalık ve ülkemizdeki uygulama. Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES), 15(1), 117-130. https://doi.org/10.1501/Egifak_0000000830
110. Toker, İ. (2009). Dinler ataerkil yapılar mıdır bir çifte imkanlılık konusu olarak din ve kadın. Eskiyeni, 12, 15-21.
111. Traister, A. (2010). “Retrosexuals”: The latest lame macho catchphrase. Salon.
112. Vandello, J. A., Bosson, J. K., Cohen, D., Burnaford, R. M., & Weaver, J. R. (2008). Precarious manhood. Journal of Personality and Social Psychology, 95(6), 1325-1339. https://doi.org/10.1037/a0012453
113. Voas, D., & Doebler, S. (2011). Secularization in Europe: Religious change between and within birth cohorts. Religion and Society in Central and Eastern Europe, 4(1), 39-62.
114. West, C., & Zimmerman, D. H. (1987). Doing gender. Gender and Society, 1(2), 125-151.
115. Wilson, B. R. (2015). Sekülerleşme (A. Bayer, Çev.). İçinde M. A. Kirman & İ. Çapçıoğlu (Ed.), Sekülerleşme, Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar (ss. 9-24). Otto Yayınları.
116. Yapıcı, A. (2012). Toplumsal cinsiyet bağlamında din ve kadın. Dini ve Toplumsal Boyutlarıyla Cinsiyet I, I, 221-264.
117. Yavuz, Ş. (2015). Ataerkil egemen erkeklik değerlerinin üretiminde kadınların rolü: Bir ‘erkek şehri’ Trabzon örneği. Fe Dergi, 7(1), 116-130. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000136.
118. Yel, A. M. (1998). Hurafe. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Vols. 1-18, ss. 380-383). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi. https://islamansiklopedisi.org.tr/hurafe#1
119. Yıldız, İ. (2020). Fuat Sezgin’e göre İslam düşüncesi ve batı üzerindeki etkisi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(1), 13-44.
120. Yurttaş, S. (2019). Sır dizilerinde yer alan adil dünya inancı. Bayburt Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Dergisi, 2(4), 71-87.
121. Yürek, N., & Balcı Karaboğa, F. A. (2018). Türkçe ders kitaplarında hegemonik erkeklik. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 14(3), 956-987. https://doi.org/10.17860/mersinefd.462815