POSTHUMAN SİNEMADA BEDENİN GELECEĞİ: İNSANMAKİNE MELEZLERİ EX MACHİNA (2014)

Öz

Bu çalışma, Ex Machina filmindeki yapay zeka karakteri Ava üzerinden posthumanizm ve bedenlenme kavramlarını incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, yapay zekanın insan benzeri bedensel ve bilişsel özellikler kazanmasıyla birlikte insan-merkezli özne, kimlik ve özgürlük anlayışının nasıl dönüştüğünün ortaya konulmasıdır. Çalışmanın amacı, insan ile makine arasındaki sınırların belirsizleştiği bir bağlamda bedenin, posthumanist özneleşme sürecindeki rolünü tartışmak ve sinemanın bu dönüşümü nasıl temsil ettiğini analiz etmektir. Araştırma nitel bir yöntemle yürütülmüş, film çözümlemesi tekniği kullanılmıştır. Ex Machina filmi, anlatı yapısı ve karakter temsilleri bağlamında incelenmiş, Ava karakteri posthuman bir özne olarak ele alınmıştır. Analiz sürecinde beden, bilinç, kontrol ve özgürlük temaları ön plana çıkarılmıştır. Elde edilen bulgular, Ava’nın yalnızca bilişsel kapasitesiyle değil, bedensel varlığı aracılığıyla da özneleştiğini ve insanla kurduğu ilişkinin bu bedenlenme üzerinden şekillendiğini göstermektedir. Film, yapay zekayı salt bir teknolojik nesne olarak değil, etik ve ontolojik bir özne olarak konumlandırmaktadır. Sonuç olarak çalışma, posthumanizmin beden, kimlik ve özgürlük kavramlarını sinema aracılığıyla yeniden düşünmeye imkan sunduğunu ortaya koymakta ve görsel anlatılar üzerinden posthumanist tartışmalara katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yapay Zeka
• Ex Machina
• Posthumanizm
• Siborg
• Teknoloji.

Kaynakça

1. Alexander, P. (2024). Paul Alexander’ın yaşam öyküsü ve demir akciğer deneyimi. BBC News Türkçe. https://www.bbc.com/turkce/articles/clej3wnqp6wo
2. BBC News. (2014). Stephen Hawking: Artificial intelligence could end mankind.
3. BBC News. (2023). How artificial intelligence is changing the idea of being human.
4. Berman, M. (1994). Katı olan her şey buharlaşıyor: Modernite deneyimi (Çev. Ü. Altuğ). İstanbul: İletişim Yayınları.
5. Braidotti, R. (2018). Posthüman (Çev. E. Aksoy). İstanbul: Kolektif Kitap.)
6. Butler, J. (2014). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (Çev. B. Ertür). İstanbul: Metis Yayınları.
7. Creed, B. (2019). Canavarca dişil: Film, feminizm ve psikanaliz (Çev. S. Kalkan). İstanbul: Metis Yayınları.
8. Dinello, D. (2005). Technophobia!: Science fiction visions of posthuman technology. Austin: University of Texas Press.

9. Doane, M. A. (2012). Teknofili: Teknoloji, temsil ve feminist bakış (Çev. F. Ersoy). İstanbul: Metis Yayınları.
10. Garland, A. (Yönetmen). (2014). Ex Machina [Sinema filmi]. Birleşik Krallık: Universal Pictures.
11. Haraway, D. (2006). Siborg manifestosu (Çev. O. Akınhay). İstanbul: Metis Yayınları.
12. Hayles, N. K. (1999). How we became posthuman: Virtual bodies in cybernetics, literature, and informatics. University of Chicago Press.
13. Kearney, R. (2012). Yabancılar, tanrılar ve canavarlar: Ötekiliği yorumlamak (Çev. İ. Türkmen). İstanbul: Metis Yayınları.
14. Kurtyılmaz, D. (2025). (Artificial) Intelligence, Metaphor and Manipulation: Philosophy of Language in Ex Machina (2014). Erciyes İletişim Dergisi, 12(2), 383–404. https://doi.org/10.17680/erciyesiletisim.1631208
15. Nietzsche, F. (2015). Ahlakın soykütüğü (Çev. A. Tümertekin). İstanbul: Say Yayınları.
16. Pepperell, R. (2003). The posthuman condition. Bristol: Intellect.
17. Sobchack, V. (2004). Carnal thoughts: Embodiment and moving image culture. Berkeley: University of California Press.
18. Telotte, J. P. (2001). Science fiction film. Cambridge: Cambridge University Press.
19. Turing, A. M. (1950). Computing machinery and intelligence. Mind, 59(236), 433–460. https://doi.org/10.1093/mind/LIX.236.433
20. Vural, A. E., & Toplu, M. (2025). Dijitalleşen dünyada yapay zekâ ve yabancılaşma: Her (2013) ve Ex Machina (2014) filmlerinin değerlendirilmesi. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 69, 177–193. https://doi.org/10.47998/ikad.1567034