Erken Cumhuriyet Döneminde Çingenelere Yönelik Söylem İnşası: Cumhuriyet Gazetesi Örneği

Çingenelerin dilleri ve dinleri farklılaşsa da tüm coğrafyalarda ötekileştirilmeleri değişmemektedir. Çoğunluk nüfusunu oluşturdukları bir ülkenin olmayışı, ötekileştirilmelerini güçlendirmektedir. Pejoratif Çingenelik, söylemlerle yeniden üretilmektedir. Bu araştırma, Cumhuriyet gazetesinde Çingenelerin aktarılma biçiminin “pejoratif Çingeneliğin” inşasındaki etkisini araştırmaktadır. Araştırma dönemi olarak, vatandaşın tanımlandığı ve basında sansür mekanizmaları sebebiyle basının devlet ideolojisine aykırı yayın yapmasının neredeyse imkânsız olduğu Erken Cumhuriyet Dönemi (ECD) seçilmiştir. Sansüre rağmen ötekileştirici söylemlerin üretilebilmesi, devlet ideolojisiyle basının söyleminin örtüştüğünü göstermektedir. Çingeneleri ötekileştiren söylemlerin yayımlanabilmesi, gazetede ve devlet ideolojisinde Çingenelerin ortak “öteki” olduğunu göstermektedir. Örneklemi belirlerken, Cumhuriyet’in ilanından 14 Mayıs 1950’ye dek yayımlanmış “Çingene” ve “Kıpti” ifadelerini içeren metinlerde ölçütlü örneklem yöntemi kullanılmıştır. Sözlük ve ansiklopedilerdeki Çingene tanımlarındaki pejoratif etiketlerle örtüşen metinler seçilmiş, farklı etiketleri içermesine dikkat edilmiştir. Bu bağlamda çalışmada 6 haber metni Van Dijk’ın eleştirel söylem analizi yöntemiyle incelenmiştir. Pejoratif Çingene etiketinin üretimi ve yeniden inşasına yardımcı ögeler tespit edilmiştir. ECD’deki katı sansür mekanizmalarına rağmen, Çingenelerin söylem aracılığıyla ötekileştirilmesinde etkili olan faktör, devlet ideolojisinde Çingenelerin yeri ile gazetenin Çingeneleri ele alış biçimi arasında paralellik olmasıdır. Bu durum, pejoratif Çingeneliğin inşasında Cumhuriyet gazetesi ve devletin rol oynadığını göstermektedir. Araştırma, sözlük ve ansiklopedilerde yer alan pejoratif Çingeneliğin inşasında Cumhuriyet gazetesi ve devlet ideolojisinin rolüne dikkat çekerek literatüre katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Although the languages and religions of Romani people differ across geographies, their marginalization remains a constant. The absence of a nation-state in which they constitute the majority reinforces this othering. Pejorative concepts of “Gypsiness” are continuously reproduced through discourse. This study investigates the role of the Cumhuriyet newspaper in the construction of “pejorative Gypsiness” by examining its portrayal of the Romani people. The research focuses on the Early Republican Period (ERP), a time when the modern Turkish citizen was being defined and when press censorship made it nearly impossible for newspapers to publish content contrary to state ideology. The fact that exclusionary discourse could still be produced despite this censorship indicates an alignment between the ideology of the state and the discourse of the press. The ability to publish narratives that “othered” the Romani people suggests they were a common “other” for both the newspaper and the state. The sample was selected using purposive sampling from texts published in Cumhuriyet between the proclamation of the Republic and May 14, 1950, that contained the terms “Çingene” and “Kıpti.” Texts were chosen that aligned with the pejorative labels found in dictionary and encyclopedia definitions of “Gypsy,” ensuring a variety of different labels were included. Within this framework, six news articles were analyzed using Van Dijk's critical discourse analysis. The analysis identified elements that contributed to the production and reconstruction of the pejorative “Gypsy” label. It was determined that despite the strict censorship mechanisms of the ERP, the parallel between the state's ideological positioning of the Romani people and the newspaper's portrayal of them was a significant factor in their discursive othering. This situation reveals the roles of both the Cumhuriyet newspaper and the state in the construction of a pejorative notion of “Gypsiness.” By highlighting the part played by the Cumhuriyet newspaper and state ideology in constructing the pejorative “Gypsiness” found in dictionaries and encyclopedias, this research aims to contribute to the existing literature.