Kadınların Eğitim Yöneticisi Olmalarına İlişkin Eğitim Yöneticilerinin Görüşlerinin Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Değerlendirilmesi

Öz

Bu araştırmada, kadınların eğitim yöneticisi olmalarına ilişkin eğitim yöneticilerinin görüşlerinin toplumsal cinsiyet bağlamında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseniyle yürütülmüş ve görüşme tekniği uygulanmıştır. Araştırmada, ilgili literatür taranarak ve uzman görüşleri alınarak hazırlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Çalışmaya 13 müdür, 8 müdür yardımcısı olmak üzere toplam 21 katılımcı katkı sağlamıştır. Görüşmeler yüz yüze gerçekleştirilmiş ve ortalama 265 dakika sürmüştür. Görüşme esnasında ses kayıt cihazıyla kayıt altına alınan veriler bilgisayar ortamında yazıya dökülmüştür. Elde edilen veriler betimsel analiz ve içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Araştırmada, eğitim kurumlarında kadın yönetici sayısının az olma nedenlerine, toplumsal cinsiyetin yöneticiliği tercih etmedeki etkisine, eğitim çalışanlarının kadın yöneticilere ilişkin görüşlerine dair bulgular elde edilmiştir. Araştırma verilerine göre eğitim kurumlarında kadın yönetici sayısının az olmasında uzun mesai saatlerinin ve ev işleri ve çocuk bakımı sorumluluğunu kadına yükleyen toplumsal cinsiyet rollerinin etkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte, kadın eğitim yöneticilerinin yönetici olma sürecinde çevrelerinden olumsuz tepkiler aldıkları, cinsiyet kaynaklı engellerle karşılaştıkları, erkek yönetici ve öğretmenlerden genellikle olumlu tavır görürken, hemcinslerinden olumsuz tutum gördükleri sonuçlarına ulaşılmıştır. Kadın öğretmenleri eğitim yönetimine daha fazla dahil edebilmek için eğitim yöneticisi atama yönetmeliğindeki kadın önceliği ibaresi kadın zorunluluğu ibaresine çevrilip gerekli düzenlemeler yapılabilir. Eğitim fakültesi müfredatına eğitim yönetimi temalı dersler eklenip, eğitim yöneticiliğine karşı erken farkındalık kazanılmasının önü açılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Eğitim yöneticisi
• toplumsal cinsiyet
• kadın yönetici

An Evaluation of Education Managers' Views on Women Becoming Education Managers in The Context of Gender

Öz

In this research, it is aimed to evaluate the views of education managers about women becoming education managers in the context of gender. The research was conducted with the phenomenology design, one of the qualitative research methods, and the interview technique was applied. In the research, a semi-structured interview form prepared by scanning the relevant literature and taking expert opinions was used. A total of 21 participants, including 13 principals, 8 assistant principals contributed to the study. The interviews were conducted face-to-face and lasted an average of 265 minutes. The data recorded with a voice recorder during the interview were written down in a computer environment. The obtained data were analyzed by descriptive analysis and content analysis method. In the research, findings were obtained on the reasons for the low number of female managers in educational institutions, the effect of gender on choosing management, and the opinions of educational employees about female managers. According to the research data, it has been concluded that long working hours and gender roles that place the responsibility for household chores and childcare on women have an impact on the low number of female managers in educational institutions. However, it has been found that women education administrators receive negative reactions from their surroundings during the process of becoming managers, encounter gender-related obstacles, generally see positive attitudes from male administrators and teachers, while they see negative attitudes from their peers. In order to be able to involve women teachers more in education management, the phrase women's priority in the education manager appointment regulation can be translated into the phrase women's obligation and the necessary arrangements can be made. Educational management-themed courses can be added to the curriculum of the faculty of education, paving the way for early awareness of educational management.

Anahtar Kelimeler

• Education managers
• gender
• female manager

Kaynakça

1. Akkuş, E. & Parlak, H. (2018). Toplumsal cinsiyet eşitliği ve çiftler arası şiddet kabul düzeyinin incelenmesi. G. Taşkıran ve E. Geçgin (Eds), Current debates in gender and cultural studies içinde (s. 13-20). London:IJOPEC.
2. Asat, M. & Deniz, L. (2022). Devlet okullarındaki kadın öğretmenlerin kadın okul yöneticisi kavramına ilişkin metaforik algıları. Akdeniz Kadın Çalışmaları ve Toplumsal Cinsiyet Dergisi, 5 (2), 468-502. https://doi.org/10.33708/ktc.1075913
3. Aslan, G. (2015). Öğretmen adaylarının toplumsal cinsiyet algılarına ilişkin metaforik bir çözümleme. Eğitim ve Bilim Dergisi, 40(181), 363-384. http://dx.doi.org/10.15390/EB.2015.2930
4. Baltacı, A. (2021). Nitel veri toplama araçları. A. Uzunöz (Ed), Bilimsel araştırma becerileri ve araştırmada güncel desenler içinde (s. 41-69). Pegem Akademi.
5. Creswell, J. W. (2007). Qualıtatıve ınquıry and research desıgn: choosing among five approaches. Sage Publishing.
6. Çitçi, O. (1982). Kadın sorunu ve Türkiye'de kamu görevlisi kadınlar. TODAİE
7. Deniz Oktay, Y. & Aslanargun, E. (2024, Şubat). Okul yönetiminde kadın müdürlerin sayıca az olmasının sebepleri. I. Bilsel Uluslararası Sur Bilimsel Araştırmalar Kongresi, Diyarbakır.
8. Dobson, R. & Iredale, W. (2006). Office Queen Bees hold back women’s careers. The Sunday Times. http://www. timesonline.co.uk/tol/news/uk/article1265356

9. Erdoğan, R. (2020). İlkokul ve ortaokullarda görev yapan öğretmen ve yöneticilerin kadınların yöneticilik talepleri ile kadın yöneticilere ilişkin tutumların değerlendirilmesi (Tez No: 626995). [Yüksek Lisans Tezi. Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi].
10. Erginer, A. & Saklan, E. (2020). Öğretmenlik mesleğinin bir kadın mesleğine dönüşmesinin yaratabileceği sorunlara yönelik öğretmen adaylarının geliştirdikleri çözüm önerileri, Uluslararası Sosyal Bilimler Eğitimi Dergisi, 6(2), 363- 393. DOI: 10.47615/issej.840163
11. Fidan, F., İşçi, Ö. & Yılmaz, T. (2006, Nisan). Kadın mesleği ve kavramı: Anlamlılığı ve içeriği. II. Uluslararası Kadın Araştırmaları Konferansı, Gazimağusa.
12. Gündüz, Y. (2010). Öğretmen algılarına göre kadın öğretmenlerin kariyer engellerinin incelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Dergisi, 10(1), 133-149. https://dergipark.org.tr/tr/pub/aibuefd/issue/1498/18131
13. Hoff, D. L., & Mitchell, S. N. (2008). In Search of Leaders: Gender Factors in School Administration. Advancing Women in Leadership, 26(2). https://www.westga.edu/share/documents/pubs/023747_243.pdf
14. Ilostat (2022). https://ilostat.ilo.org/data/.
15. İnandı, Y., Özkan, S., Peker, S. & Atik, Ü. (2009). Kadın öğretmenlerin kariyer geliştirme engelleri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 77-96. https://doi.org/10.17860/efd.93661
16. Kiraz, Z., Uğur, N., Türkoluk, E., Gürbüz, M. & Bolat, Ö. (2022). 5 Şubat 2021 tarihli eğitim kurumlarına yönetici seçme ve görevlendirme yönetmeliği ve bu yönetmeliğe dair yönetici görüşleri. Journal of History School, 56, 802-835
17. Kirişçi, G. & Can, N. (2020). Eğitim ve okul yöneticilerinin cam tavan sendromuna ilişkin görüşleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6 (2), 618-636. https://doi.org/10.31592/aeusbed.736762
18. Kütükçü, A. (2017). Türkiye’de kadın liderlik alanında yapılan lisansüstü tezlerin incelenmesi, İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, (15), 26-47. https://dergipark.org.tr/tr/pub/iukad/issue/35858/397246#article_cite
19. Mahiroğulları, A. (2005). Endüstri devrimi sonrasında emeğin istismarını belgeleyen iki eser: Germinal ve Dokumacılar. Sosyoloji Konferansları, (32), 41-53. https://dergipark.org.tr/en/pub/iusoskon/issue/9520/118927 Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Milli eğitim istatistikleri. https://sgb.meb.gov.tr/www/icerik_goruntule.php?KNO=629
20. Negiz, N. & Yemen, A. (2011). Kamu örgütlerinde kadın yöneticiler: Yönetici ve çalışan açısından yönetimde kadın sorunsalı. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 195-214. https://dergipark.org.tr/tr/pub/sufesosbil/issue/11413/136314
21. Palmer, M. & Hyman, B. (1993). Yönetimde kadınlar. (Vedat Üner, Çev. Ed.). 1. Baskı. Rota Yayın.
22. Şahin Gök, F. & Kiraz, Z. (2023). İşsiz kadın öğretmenler: Neo liberal dönemde işsizlikle baş etme deneyimlerinin incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(1), 55-78. https://doi.org/10.24315/tred.1005766
23. Türkiye İstatistik Kurumu (Mart, 2025). İstatistiklerle kadın, 2024. Türkiye İstatistik Kurumu. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Istatistiklerle-Kadin-2024-54076
24. Tüzel, E. (2014). Eğitim örgütlerinde kadın yöneticilerin kariyer engellerinin incelenmesi. (Tez No: 356653). [Doktora Tezi. Gazi Üniversitesi].
25. Yıldırım, K. (2010). Nitel araştırmada niteliği artırma. İlköğretim Online, 9(1), 79-92. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ilkonline/issue/8596/106955
26. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. Baskı). Seçkin.
27. Yılmaz, T. (2013). Kadın ve erkek eğitim yöneticilerinin cam tavan sendromuna ilişkin algıları İstanbul ili örneği araştırma. (Tez No: 345637). [Yüksek Lisans Tezi. Maltepe Üniversitesi].