Ortaokul Beşinci Sınıf Öğrencilerinin Dijital ve Basılı Okumaya Yönelik Tutumlarının İncelenmesi

Öz

Bu çalışmanın amacı, ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin dijital ve basılı okuma materyallerine yönelik tutumlarını belirlemek ve bu tutumları çeşitli değişkenler (cinsiyet, okuma sıklığı, tercih edilen okuma materyali türü ve ekran süresi) açısından incelemektir. Araştırmada öğrencilerin basılı, e-okuyucu ve internet tabanlı okuma ortamlarına ilişkin eğilimleri karşılaştırılmış; dijitalleşmenin öğrencilerin okuma tutumları üzerindeki etkileri analiz edilmiştir. Araştırmada nicel yöntemlerden betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Örneklem, uygun örnekleme yöntemiyle seçilmiş 5. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak “Kişisel Bilgi Formu” ile Ciğerci, Kesik ve Yıldırım (2022) tarafından uyarlanan “Dijital ve Basılı Okumaya Yönelik Tutum Ölçeği” kullanılmıştır. Bulgular, dijitalleşmenin öğrencilerin okuma tutumlarını anlamlı biçimde etkilediğini göstermektedir. Öğrenciler basılı kaynaklara daha olumlu yaklaşırken, dijital ortamlarda okuma tutumlarının giderek güçlendiği görülmüştür. Bu durum, okuma kültürünün dijital çağda biçim değiştirdiğini ve eğitim uygulamalarında her iki okuma biçiminin dengeli biçimde desteklenmesinin gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• dijital okuma
• basılı kaynaklar
• eğitimde teknoloji
• okuma tutumu

Investigation of Fifth Grade Middle School Students’ Attitudes Toward Digital and Print Reading

Öz

The aim of this study is to determine the attitudes of fifth-grade middle school students toward digital and printed reading materials and to examine these attitudes in relation to various variables such as gender, reading frequency, preferred reading material type, and screen time. The research compares students’ tendencies toward printed, e-reader, and online reading environments and analyzes the effects of digitalization on their reading behaviors. A descriptive survey model, one of the quantitative research methods, was employed in the study. The sample consisted of fifth-grade students selected through a convenience sampling method. Data were collected using the “Personal Information Form” and the “Attitude Scale Toward Digital and Printed Reading” adapted into Turkish by Ciğerci, Kesik, and Yıldırım (2022). The findings indicate that digitalization significantly influences students’ reading attitudes. While students show more positive attitudes toward printed materials, their attitudes toward digital reading are gradually strengthening. This suggests that reading culture is undergoing a transformation in the digital age. The study concludes that both printed and digital reading experiences should be supported in balance within educational practices to sustain and enhance students’ positive reading attitudes.

Anahtar Kelimeler

• digital reading
• printed resources
• educational technology
• reading attitude

Kaynakça

1. Akman, Y. (2021). Dijital okuryazarlık, çevrim içi öğrenme ve akademik isteklilik arasındaki ilişkinin incelenmesi. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(2), 1012–1036. https://doi.org/10.37217/tebd.982846
2. Allen, D. D. (2013). Attitude toward digital and print-based reading: A survey for elementary students (Yayımlanmamış doktora tezi). University of South Florida.
3. Atatekin, D., İstanbullu, A., & Korkmaz, Ö. (2023). Türkçe dersinde dijital hikâye kullanımının öğrencilerin başarısına ve tutumlarına etkisi. Trakya Eğitim Dergisi, 13(2), 1298–1313. https://doi.org/10.24315/tred.1141219
4. Baker, L., & Wigfield, A. (1999). Dimensions of children's motivation for reading and their relations to reading activity and reading achievement. Reading Research Quarterly, 34(4), 452–477.
5. Banaszewski, T. M. (2005). Digital storytelling: Supporting digital literacy in grades 4–12 (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Georgia Institute of Technology.
6. Bayezit, B. (2019). Ortaokul 6. sınıf hacim konusunun öğretiminde teknoloji entegrasyonuna yönelik bir öğretim tasarımının geliştirilmesi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Balıkesir Üniversitesi.
7. Chen, M., Liu, M., & Yu, A. (2024). Challenges encountered by overseas Chinese students during online learning amid COVID-19. International Journal of Smart Technology and Learning, 4(1). https://doi.org/10.1504/IJSMARTTL.2024.10064868
8. Christakis, D. A. (2009). The effects of infant media usage: What do we know and what should we learn? Acta Paediatrica, 98(1), 19–22.

9. Ciğerci, F. M., Kesik, C., & Yıldırım, M. (2022). Dijital ve basılı okumaya yönelik tutum ölçeği: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(3), 530–546. https://doi.org/10.16916/aded.1097755
10. Clark, C., & Rumbold, K. (2006). Reading for pleasure: A research overview. National Literacy Trust. https://files.eric.ed.gov/fulltext/ED496343.pdf
11. Cohen, L., Manion, L., & Morrison, K. (2000). Research methods in education (6th ed.). Routledge.
12. Coşkun, H. (2020). Okuma ve yazma becerilerinin geliştirilmesinde çocuk edebiyatı ürünlerinden yararlanma. E. N. Tiryaki & B. Uysal (Eds.), Çocuk edebiyatı (1. bs., ss. 55–71). Nobel Akademi.
13. Creswell, J. W. (2018). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). SAGE Publications.
14. Çekici, Y. E., & Çocuk, H. E. (2022). Z kuşağının okuma kaygısı, okuma motivasyonu ve okuma alışkanlığı. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 6(2), 45–57.
15. Çocuk, H. E. (2020). Dinleme ve konuşma becerilerinin geliştirilmesinde çocuk edebiyatı türlerinden yararlanma. E. N. Tiryaki & B. Uysal (Eds.), Çocuk edebiyatı (1. bs., ss. 55–71). Nobel Akademi.
16. Ergün, A. N., & Çocuk, H. E. (2024). Çeviri çocuk edebiyatı. H. E. Çocuk (Ed.), Temel kuramlardan güncel uygulamalara çocuk ve gençlik edebiyatı (1. bs., ss. 127–141). Nobel Akademi.
17. Ersoy, F., & Çocuk, H. E. (2024). Çocuk ve gençlik edebiyatında çizgi roman. H. E. Çocuk (Ed.), Temel kuramlardan güncel uygulamalara çocuk ve gençlik edebiyatı (1. bs., ss. 175–207). Nobel Akademi.
18. Gündoğdu, G., & Doğru, M. (2024). Fantastik çocuk edebiyatı. H. E. Çocuk (Ed.), Temel kuramlardan güncel uygulamalara çocuk ve gençlik edebiyatı (1. bs., ss. 209–233). Nobel Akademi.
19. Hu, J., Yan, G., & Wen, X. (2024). Gender differences in reading medium, time, and text types: Patterns of student reading habits and the relation to reading performance. Reading and Writing, 37, 1879–1904. https://doi.org/10.1007/s11145-023-10446-y
20. Kandemir, M., & Bay, Y. (2023). Dijital hikâye kullanımının ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama becerilerine etkisi. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 13(2), 339–358. https://doi.org/10.18039/ajesi.1279028
21. Koçak, A. (2024). Çocuk edebiyatı ve masal anlatıcılığı. H. E. Çocuk (Ed.), Temel kuramlardan güncel uygulamalara çocuk ve gençlik edebiyatı (1. bs., ss. 287–296). Nobel Akademi.
22. Koyunkaya, M. Y., & Taşdan, B. T. (2019). Matematik öğretmen adaylarının ders planlarının teknoloji entegrasyonu açısından değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, 1137–1166.
23. Kucirkova, N. (2019). Children’s reading with digital books: Past moving quickly to the future. Child Development Perspectives, 13(4), 208–214. https://doi.org/10.1111/cdep.12339
24. Mangen, A., & van der Weel, A. (2017). Why don’t we read hypertext novels? Convergence, 23(2), 166–181. https://doi.org/10.1177/1354856515586042
25. Martin, A., & Grudziecki, J. (2006). DigEuLit: Concepts and tools for digital literacy development. Innovation in Teaching and Learning in Information and Computer Sciences, 5(4), 249–267. https://doi.org/10.11120/ital.2006.05040249
26. Özerbaş, M. A., & Kuralbayeva, A. (2018). Türkiye ve Kazakistan öğretmen adaylarının dijital okuryazarlık düzeylerinin incelenmesi. MSKÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(1), 16–25. https://doi.org/10.21666/muefd.314761
27. Pallant, J. (2017). SPSS survival manual: A step-by-step guide to data analysis using SPSS (6th ed.). Open University Press.
28. Sallabaş, M. E. (2008). İlköğretim 8. sınıf öğrencilerinin okumaya yönelik tutumları ve okuduğunu anlama becerileri arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(16), 141–155.
29. Sever, S. (2015). Çocuk edebiyatı ve dil gelişimi. Anı Yayıncılık.
30. Şahin, E. K., & Sarıçam, H. (2022). Okumaya yönelik tutum, dijital okuryazarlık ve okul bağlılığı arasındaki ilişkilerin incelenmesi. International Journal of Turkish Literature Culture Education, 11(4), 1743–1765.
31. Şahin, N. (2019). Ortaokul öğrencilerinin okuma tutumları ve okuma motivasyonları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 914–940.
32. Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6th ed.). Pearson.
33. Toygar, Y. S., & Şengül, K. (2024). Ortaokul öğrencilerine deyim öğretiminde dijital öykü kullanımının başarıya ve kalıcılığa etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 12(4), 710–727.
34. Yalçın, S., & Bayraktar, A. (2021). Comparison of PISA and PIAAC participants’ reading habits and strategies in terms of reading achievement. International Journal of Contemporary Educational Research, 8(4), 158–169. https://doi.org/10.33200/ijcer.919958
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (8. bs.). Seçkin Yayıncılık.