Yabancılar İçin Türkçe Konuşmaya Yönelik Tutum Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması

Öz

Konuşma becerisi, bireyin sosyal ve akademik çevresinde etkili bir iletişim kurmak için üzerinde önemle durulan bir dil beceri alanıdır. Duyuşsal özelikler de konuşma sürecinin başarılı bir şekilde sürdürülmesine etki eden bir unsurdur. Özellikle yabancı dil öğrenen bireylerin hedef dilde konuşmaya ilişkin taşıdıkları olumlu tutumlar, onların dil öğrenme sürecine daha fazla katılım göstermelerini ve iletişimde istekli olmalarını sağlar. Türkçe konuşmaya yönelik tutum, sözlü dil üretiminin başlatılması ve sürdürülmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu sebeple araştırmada yabancılar için Türkçe konuşmaya yönelik tutumları ölçebilecek güvenilir ve geçerli bir ölçek geliştirme amaçlanmıştır. Araştırmanın katılımcıları yurt içinde ve yurt dışında A1, A2, B1, B2, C1, C2 düzeylerinde Türkçe öğrenen yabancılardır. Bu amaç için açımlayıcı faktör analizinde 248, doğrulayıcı faktör analizinde 244 yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerden oluşan farklı örneklemler kullanılmıştır. Açımlayıcı faktör analizi sonucunda elde edilen tek faktörlü yapı, farklı bir örneklem üzerinde gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda χ²/sd (3.38), SRMR (.072), NFI (.93), NNFI (.94) ve CFI (.95) değerleri modelin genel olarak kabul edilebilir uyum gösterdiğini, RMSEA (.099) değerinin ise sınırda kabul edilebilir uyuma işaret ettiğini ortaya koymuştur. Ayrıca birleşik güvenirlik katsayısının (CR=.91>.70) ve ortalama açıklanan varyans değerinin (AVE=.80>.50) önerilen eşik değerlerin üzerinde olduğu belirlenmiştir. Açımlayıcı faktör analizinde ise tek faktörlü yapının toplam varyansın %60.461'ini açıkladığı belirlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, 17 maddeden oluşan tek boyutlu Yabancılar İçin Türkçe Konuşmaya Yönelik Tutum Ölçeğinin, yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bireylerin konuşmaya yönelik tutumlarını belirlemede kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Konuşma becerisi
• konuşma tutumu
• yabancı dil olarak Türkçe öğretimi
• ölçek geliştirme

Attitude Scale Towards Speaking Turkish for Foreigners: A Validity and Reliability

Öz

Speaking is one of the fundamental language skills that enables individuals to communicate effectively in both academic and social contexts. In addition to linguistic competence, affective characteristics play a significant role in the successful development and maintenance of speaking performance. Particularly in foreign language learning, positive attitudes toward speaking the target language encourage learners to participate more actively in the learning process and communicate more willingly. Attitudes toward speaking Turkish also play a crucial role in initiating and sustaining oral language production. Therefore, this study aimed to develop a valid and reliable scale to measure attitudes toward speaking Turkish among learners of Turkish as a foreign language. The participants consisted of learners of Turkish at the A1, A2, B1, B2, C1, and C2 proficiency levels studying both in Türkiye and abroad. Separate samples comprising 248 and 244 learners were used for the exploratory factor analysis (EFA) and confirmatory factor analysis (CFA), respectively. The single-factor structure identified through EFA was subsequently tested using CFA with an independent sample. The CFA results indicated that the model demonstrated an overall acceptable fit (χ²/df = 3.38, SRMR = .072, NFI = .93, NNFI = .94, CFI = .95), while the RMSEA value (.099) indicated a marginally acceptable fit. Furthermore, the Composite Reliability coefficient (CR = .91) and the Average Variance Extracted (AVE = .80) exceeded the recommended threshold values, supporting the reliability and convergent validity of the scale. The single-factor structure explained 60.461% of the total variance in the EFA. Based on these findings, it was concluded that the Attitude Scale Toward Speaking Turkish for Foreign Learners, consisting of 17 items and a single-factor structure, is a valid and reliable instrument for assessing the attitudes of learners of Turkish as a foreign language toward speaking Turkish.

Anahtar Kelimeler

• Speaking skills
• speaking attitude
• teaching Turkish as a foreign language
• scale development

Kaynakça

1. Adalı, O. (2011). Anlamak ve anlatmak. Pan Yayıncılık.
2. Alyılmaz, S. & Şengül, K. (2017). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil öğrenme stratejileri. Kesit Yayınları.
3. Aracı, M., & Özdemir, E. D. (2024). Yurtdışında gösterimde olan Türk dizilerinin kültür aktarımına etkisi: Kazakistan örneği. IJSS, 8(35), 301-316. DOI:10.52096/usbd.8.35.16
4. Arık, İ., & Çelik, F. (2019). Türk dizilerinin Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinde Türkçe öğrenmeye etkisi (Kirgizistan örneği). Journal of International Social Research, 12(64), 677-691. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2019.3389
5. Avcı, M., & Ünal, F. T. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde iletişimsel yöntemin öğrencilerin konuşma tutum ve başarılarına etkisi (Somali örneği). International Journal of Languages' Education and Teaching, 9(4), 119-129. DOI:10.29228/ijlet.54100
6. Breckler, S. J. (1984) Empirical validation of affect, behavior, and cognition as distinct components of attitude. J. Personal Soc. Psychol, 47(6),1191–1205. https://doi.org/10.1037/0022-3514.47.6.1191
7. Bayat, N. (2019). Konuşma modelleri. G. Çetinkaya (Ed.). Konuşma ve eğitimi içinde (19-40). Pegem Akademi.
8. Bagozzi, R. P., Tybout, A. M., Craig, C. S., & Sternthal, B. (1979). The construct validity of the tripartite classification of attitudes. Journal of Marketing Research, 16(1), 88-95. https://doi.org/10.2307/3150879

9. Canale, M., & Swain, M. (1980). Theoratical bases of communicative approaches to second language teaching and testing. Applied Linguistics, 1(1), 1-47. http://dx.doi.org/10.1093/applin/I.1.1
10. Creswell, J. W. (2016). Araştırma deseni: Nitel, nicel, karma yöntem yaklaşımları. (3. Baskı). (S. B. Demir, Çev.). Eğiten Kitap.
11. Cudeck, R., & MacCallum, R. C. (2007). Factor analysis at 100: Historical developments and future directions. Routledge.
12. Çelik, H. E. & Yılmaz, V. (2016). LISREL 9.1 ile yapısal eşitlik modellemesi, temel kavramlar-uygulamalar-programlama. Anı Yayıncılık.
13. Çokluk, Ö., Şekercioğlu, G. & Büyüköztürk, Ş. (2012). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik: SPSS ve LISREL uygulamaları. Pegem Akademi.
14. Çakır, M. H. (2025). Yabancı dil olarak Türkçe öğretenlerin teknolojiye yönelik tutumlarının incelenmesi. Bezgek Yabancılara Türkçe Öğretimi Dergisi, 4(1), 22-37. http://dx.doi.org/10.56987/bezgek.1650887
15. Delibaş, M., & Ağıldere, S. T. (2019). Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesinde eylem odaklı yaklaşım ve öğrenenlerin tutumlarına yönelik etkisi. International Journal of Languages' Education and Teaching, 7(2), 273-293. DOI:10.18298/ijlet.23371
16. Dewaele, J. M. (2005). Sociodemographic, psychological and politicocultural correlates in Flemish students' attitudes towards French and English. Journal of multilingual and multicultural development, 26(2), 118-137. DOI: 10.1080/01434630508668400
17. DeVellis, R. F. (2003). Scale Development: Theory and Applications. Sage Publications.
18. Dölek, O. (2021). Konuşma tutumunun konuşma başarımını yordama gücü. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 10(4), 1477-1492. https://izlik.org/JA95YS98WT
19. Erkuş, A. (2014). Psikolojide ölçme ve ölçek geliştirme-I. Pegem Akademi.
20. Fabrigar L. R., MacDonald, T. K., & Wegener DT. (2005). The structure of attitudes. In D. Albarracín, B. T. Johnson, M. P. Zanna (Eds.), The Handbook of Attitudes (pp. 79–124). Routledge.
21. Hymes, D. H. (1972) On communicative competence. In J. B. Pride and J. Holmes (Eds.), Sociolinguistics (pp. 269-293). Penguin.
22. İnal, M. & Korkmaz, Ö. (2019). Eğitsel oyunların öğrencilerin yabancı dil olarak Türkçe öğrenmeye dönük tutumlarına ve konuşma becerilerine etkisi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 7(4), 898-913. https://doi.org/10.16916/aded.582203
23. İnalöz, A. B., & Yılmaz, K. (2023). Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen öğrencilerin Türkçe öğrenme tutumları ile Türkçe öğrenmeye yönelik motivasyon engelleri arasındaki ilişkiler. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 12(1), 62-76. DOI:10.33206/mjss.1101078
24. Kadan, Ö. F., & Arı, B. (2021). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde yazma becerisi tutum ölçeği: Bir ölçek geliştirme çalışması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(4), 1322-1333. https://doi.org/10.32709/akusosbil.887978
25. Karagöz, Y. (2017). SPSS ve AMOS uygulamalı nitel-nicel-karma bilimsel araştırma yöntemleri ve yayın etiği. Nobel Yayın Dağıtım.
26. Karatay, H., & Kartallıoğlu, N. (2016). Yabancı dil olarak Türkçe öğrenme tutumu ile dil becerileri edimi arasındaki ilişki. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 16(4), 203-214. https://doi.org/10.11616/basbed.vi.455421
27. Karatay, H., Güngör, H., & Çangal, Ö. (2018). Bosna Hersekli öğrencilerin Türkçe öğrenme amacı, tutumu ve öğrenme becerileri. Kesit Akademi Dergisi, 4(16), 18-31. https://izlik.org/JA88FU52AW
28. Kartallıoğlu, N. (2020). Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde konuşma eğitimi. H. Karatay (Ed.). Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi el kitabı içinde (315-346). Pegem Akademi.
29. Katz, D. (1960). The functional approach to the study of attitudes. Public Opinion Quarterly, 24(2), 163-204. https://doi.org/10.1086/266945
30. Kırbaş, G. (2022). Türk dizi ve filmlerinin yabancı dil olarak Türkçe öğretimine katkısı bakımından değerlendirilmesi: Balkanlar örneği. Uluslararası Türkçe Öğretimi Araştırmaları Dergisi, 2(2), 201-221. http://dx.doi.org/10.478347/utoad.49
31. Kline, Rex B. (2019). Yapısal eşitlik modellemesinin ilkeleri ve uygulaması. (Çev. Edt. Sedat Şen). Nobel Yayınları.
32. Lawshe, C. H. (1975). A quantitative approach to content validity. Personnel Psychology, 28(4), 563–575. https://doi.org/10.1111/j.1744-6570.1975.tb01393.x
33. Loehlin, J. C. (2004). Latent variable models: An introduction to factor, path, and structural equation analysis. Psychology Press.
34. Munby, J. (1978). Communicative syllabus design: A sociolinguistic model for defining the content of purpose - specific language programmes. Cambridge University Press.
35. Polit, D. F., & Beck, C. T. (2006). The content validity index: Are you sure you know what's being reported? Critique and recommendations. Research in Nursing & Health, 29(5), 489-497. doi: 10.1002/nur.20147.
36. Roos, J. M., & Bauldry, S. (2021). Confirmatory factor analysis. Sage Publications.
37. Sallabaş, M. E., & Göktentürk, T. (2018). Türkçe metinleri okumaya karşı yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin tutumunun belirlenmesi: Bir geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(2), 369-385. https://doi.org/10.16916/aded.402001
38. Savignon, S. J. (1972). Communicative competence: An experiment in foreign language teaching. Center for Curriculum Development.
39. Seçer, İ. (2015). Psikolojik test geliştirme ve uyarlama süreci: SPSS ve Lisrel uygulamaları. Anı Yayıncılık.
40. Sharm, S. (1996). Applied multivariate techniques. John Wiley and sons, inc..
41. Smith, F. (1971). Understanding reading. Holt, Rinehart and Winston.
42. Sun, J. (2005). Assessing goodness of fit in confirmatory factor analysis. Measurement and Evaluation in Counseling and Development, 37(4), 240–256. DOI:10.1080/07481756.2005.11909764
43. Şeker, H. & Gençdoğan, B. (2014). Psikolojide ve eğitimde ölçme aracı geliştirme. Nobel Yayın Dağıtım.
44. Tabachnick, G. B. & Fidell, L. S. (2015). Çok değişkenli istatistiklerin kullanımı. (M. Baloğlu Çev.). Nobel Yayın Dağıtım.
45. Türk, M. S. (2024). Türk dizilerinin kültürel bağlamda dünyadaki etkileri. TRT Akademi, 9(22), 930-951. https://izlik.org/JA93TK62FD