Özel Eğitim Öğretmenlerinin Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Öğrencilerin Problem Davranışlarına İlişkin Görüşleri: Nitel Bir İnceleme

Öz

Bu araştırmanın amacı, özel eğitim öğretmenlerinin otizm spektrum bozukluğu (OSB) olan öğrencilerin sergilediği problem davranışlara ilişkin görüşlerini ve bu davranışlarla başa çıkma süreçlerine dair deneyimlerini incelemektir. Araştırma, nitel betimsel desen kapsamında yürütülmüş; Türkiye’nin farklı illerinde görev yapan 9 özel eğitim öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler betimsel analiz yöntemiyle tematik olarak analiz edilmiştir. Bulgular, OSB olan öğrencilerde problem davranışların fiziksel zarar verme, stereotipik davranışlar, duygusal tepkiler ve sosyal uyumsuzluk gibi çok boyutlu biçimlerde ortaya çıktığını göstermektedir. Öğretmen görüşlerine göre bu davranışlar; aile tutumları, iletişim yetersizlikleri, öğretimsel yaklaşımlar ve öğrencinin bireysel özellikleriyle ilişkili olarak şekillenmektedir. Problem davranışların özellikle zorlayıcı görevler, geçiş zamanları, yeni ortamlar ve aile figürünün varlığı gibi bağlamsal durumlarda arttığı belirlenmiştir. Öğretmenler, problem davranışlarla başa çıkmada öncül ve sonuç temelli müdahaleler, çevresel düzenlemeler, davranışın işlevini belirlemeye yönelik analizler ve ebeveyn iş birliği gibi stratejiler kullandıklarını ifade etmişlerdir. Ayrıca problem davranışların eğitim sürecini aksattığı, öğretmen motivasyonu ve sınıf ortamı üzerinde olumsuz etkiler yarattığı vurgulanmıştır. Araştırma bulguları, OSB olan öğrencilerde problem davranışların yönetiminde öğretmenlerin çok yönlü destek sistemlerine ihtiyaç duyduğunu ortaya koymakta; aile, okul ve uzmanlar arasında iş birliğine dayalı bütüncül yaklaşımların önemine dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• otizm spektrum bozukluğu
• problem davranışlar
• özel eğitim öğretmenleri
• problem davranış yönetimi
• nitel araştırma

Destekleyen Kurum

Çalışmayı destekleyen herhangi bir kurum yoktur.

Etik Beyan

Çalışma Hakkari Üniversitesi Etik Kurulu’nun 18.06.2025 tarih ve 2025/117 oturum sayılı izni ile yayın etiğine uygun olarak gerçekleştirilmiştir.

Special Education Teachers’ Views on Problem Behaviors of Students with Autism Spectrum Disorder: A Qualitative Study

Öz

The purpose of this study is to examine special education teachers’ views on the problem behaviors exhibited by students with autism spectrum disorder (ASD) and their experiences in coping with these behaviors. The study was conducted using a qualitative descriptive design. Semi-structured interviews were carried out with nine special education teachers working in different provinces of Türkiye. The data were analyzed thematically using descriptive analysis. The findings indicate that problem behaviors in students with ASD manifest in multidimensional forms, including physical aggression, stereotypical behaviors, emotional outbursts, and social maladjustment. According to the teachers, these behaviors are shaped by multiple factors such as family attitudes, communication difficulties, instructional approaches, and individual characteristics of the students. Problem behaviors were reported to occur more frequently in specific contexts, including challenging tasks, transition periods, unfamiliar environments, and the presence of family members. Teachers stated that they employ various strategies to cope with problem behaviors, including antecedent- and consequence-based interventions, environmental modifications, functional behavior analysis, and collaboration with parents. In addition, problem behaviors were found to negatively affect the educational process, classroom climate, and teachers’ motivation. The findings highlight the need for comprehensive support systems for teachers and emphasize the importance of collaborative, multi-stakeholder approaches involving families, schools, and professionals in managing problem behaviors among students with ASD.

Anahtar Kelimeler

• autism spectrum disorder
• problem behaviors
• special education teachers
• problem behavior management
• qualitative research

Destekleyen Kurum

None

Etik Beyan

The study was conducted in accordance with publication ethics and with the approval of the Hakkari University Ethics Committee, dated June 18, 2025, session number 2025/117.

Kaynakça

1. Abidin, R. R., & Robinson, L. L. (2002). Stress, biases, or professionalism: What drives teachers' referral judgments of students with challenging behaviors?. Journal of Emotional and Behavioral disorders, 10(4), 204-212. https://doi.org/10.1177/10634266020100040201
2. Akgül, H. C. (2016). Otizm Spektrum Bozukluğu Tanılı Öğrencilerin Stereotip Davranışlarına İlişkin Öğretmen Deneyimler (Tez No: 438267). [Yükseklisans Tezi, Anadolu Üniversitesi]
3. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
4. Boonen, H., Maljaars, J., Lambrechts, G., Zink, I., Van Leeuwen, K., & Noens, I. (2014). Behavior problems among school-aged children with autism spectrum disorder: Associations with children's communication difficulties and parenting behaviors. Research in Autism Spectrum Disorders, 8(6), 716-725. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2014.03.008
5. Camacho, R., Anderson, A., Moore, D. W., & Furlonger, B. (2014). Conducting a function-based intervention in a school setting to reduce inappropriate behaviour of a child with autism. Behaviour Change, 31(1), 65-77. https://doi.org/10.1017/bec.2013.33
6. Carr, J. E., Severtson, J. M., & Lepper, T. L. (2009). Noncontingent reinforcement is an empirically supported treatment for problem behavior exhibited by individuals with developmental disabilities. Research in developmental disabilities, 30(1), 44-57. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2008.03.002
7. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). About autism spectrum disorder (ASD). U.S. Department of Health & Human Services. https://www.cdc.gov/autism/about/index.html
8. Ceylan, F., & Yıkmış, A. (2017). Kaynaştırma öğrencilerinin sergilediği problem davranışlara yönelik sınıf öğretmenlerinin uyguladıkları önleme ve müdahale stratejileri. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 30(1), 239-264. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/317656

9. Chandler, L., & Dahlquist, C. (2002). Functional assessment strategies to prevent and remediate challenging behavior in school settings (4. Edt.). Merrill Prentice Hall, Pub. Co.
10. Chezan, L. C., McCammon, M. N., Wolfe, K., Drasgow, E., & Tabacu, L. M. (2023). Teachers’ familiarity, confidence, training, and use of problem behavior interventions for learners with autism spectrum disorder in school settings. Journal of Developmental and Physical Disabilities, 35(5), 863-887. https://doi.org/10.1007/s10882-022-09885-2
11. Erbaş, D. (2017). Problem davranışların işlevini belirleme. D. Erbaş, Ş. Yücesoy-Özkan (Ed.), Uygulamalı Davranış Analizi içinde (ss. 215-264). Pegem Akademi
12. Ghani, M. Z., Ahmad, A. C., & Ibrahim, S. (2014). Stress among special education teachers in Malaysia. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 114, 4-13. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2013.12.648
13. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
14. Güder, S. Y., Alabay, E., & Güner, E. (2018). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarında karşılaştıkları davranış problemleri ve kullandıkları stratejiler. İlköğretim Online, 17(1), 414-430. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2018.413792
15. Gülboy, E., & Yücesoy-Özkan, Ş. (2017). Otizmi olan çocukların geçişler sırasında sergileyebilecekleri problem davranışları önlemek üzere kullanılan geçiş stratejileri. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(25), 53-97. https://izlik.org/JA66CG36BS
16. Herman, K. C., Reinke, W. M., & Eddy, C. L. (2020). Advances in understanding and intervening in teacher stress and coping: The coping-competence-context theory. Journal of School Psychology, 78, 59–74. https://doi.org/10.1016/j.jsp.2020.01.001
17. Horner, R. H., Carr, E. G., Strain, P. S., Todd, A. W., & Reed, H. K. (2002). Problem behavior interventions for young children with autism: A research synthesis. Journal of autism and developmental disorders, 32, 423-446. https://doi.org/10.1023/A:1020593922901
18. Hume, K., Steinbrenner, J. R., Odom, S. L., Morin, K. L., Nowell, S. W., Tomaszewski, B., ... & Savage, M. N. (2021). Evidence-based practices for children, youth, and young adults with autism: Third generation review. Journal of autism and developmental disorders, 51(11), 4013-4032. https://doi.org/10.1007/s10803-020-04844-2
19. Karakoç, B., & Atbaşı, Z. (2020). Özel eğitim öğretmenlerinin problem davranışlara müdahalede işbirliğinin önemine ve uygulanmasına yönelik görüşleri. OPUS International Journal of Society Researches, 16(29), 1666-1688. https://doi.org/10.26466/opus.727238
20. Kauffman, J. M., Bantz, J., & McCullough, J. (2002). Separate and better: A special public school class for students with emotional and behavioral disorders. Exceptionality, 10(3), 149-170. https://doi.org/10.1207/S15327035EX1003_1
21. Kaya, F. (2021). Bir ilkokulda okul çaplı olumlu davranışsal destek programının uygulanması (Tez No: 873570). [Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi]
22. Koçak, F., & Sarı, H. (2021). Determining the teacher education needs for the treatment of the problem behaviors of students with autism spectrum disorder. Asian Journal of Education and Training, 7(2), 146-162. https://doi.org/10.20448/journal.522.2021.72.146.162
23. Lory, C., Mason, R. A., Davis, J. L., Wang, D., Kim, S. Y., Gregori, E., & David, M. (2020). A meta-analysis of challenging behavior interventions for students with developmental disabilities in inclusive school settings. Journal of Autism and Developmental Disorders, 50, 1221–1237. https://doi.org/10.1007/s10803-019-04329-x
24. Matson, J. L., Kozlowski, A. M., Worley, J. A., Shoemaker, M. E., Sipes, M., & Horovitz, M. (2011). What is the evidence for environmental causes of challenging behaviors in persons with intellectual disabilities and autism spectrum disorders?. Research in developmental disabilities, 32(2), 693-698. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2010.11.012
25. Matson, J. L., Mahan, S., Hess, J. A., Fodstad, J. C., & Neal, D. (2010). Progression of challenging behaviors in children and adolescents with autism spectrum disorders as measured by the Autism Spectrum Disorders-Problem Behaviors for Children (ASD-PBC). Research in Autism Spectrum Disorders, 4(3), 400-404. https://doi.org/10.1016/j.rasd.2009.10.010
26. Matson, J. L., Wilkins, J., & Macken, J. (2008). The relationship of challenging behaviors to severity and symptoms of autism spectrum disorders. Journal of Mental Health Research in Intellectual Disabilities, 2(1), 29-44. https://doi.org/10.1080/19315860802611415
27. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2. Baskı). Sage.
28. Minshawi, N. F., Hurwitz, S., Fodstad, J. C., Biebl, S., Morriss, D. H., & McDougle, C. J. (2014). The association between self-injurious behaviors and autism spectrum disorders. Psychology research and behavior management, 125-136. https://doi.org/10.2147/PRBM.S44635
29. Pas, E. T., Johnson, S. R., Larson, K. E., Brandenburg, L., Church, R., & Bradshaw, C. P. (2016). Reducing behavior problems among students with autism spectrum disorder: Coaching teachers in a mixed-reality setting. Journal of autism and developmental disorders, 46(12), 3640-3652. https://doi.org/10.1007/s10803-016-2898-y
30. Polat, A. (2022). Nitel araştırmalarda yarı-yapılandırılmış görüşme soruları: Soru form ve türleri, nitelikler ve sıralama. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 161-182. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227335
31. Richards, C., Oliver, C., Nelson, L., & Moss, J. (2012). Self‐injurious behaviour in individuals with autism spectrum disorder and intellectual disability. Journal of Intellectual Disability Research, 56(5), 476-489. https://doi.org/10.1111/j.1365-2788.2012.01537.x
32. Rojas, A., Cividini-Motta, C., & Llinás, M. (2025). Contextual Fit of Interventions for Vocal Stereotypy: A Systematic Review of Research Evaluating Antecedent-Based Interventions. Behavior Analysis in Practice, 1-21. https://doi.org/10.1007/s40617-025-01056-x
33. Shaw, K. A. (2025). Prevalence and early identification of autism spectrum disorder among children aged 4 and 8 years—Autism and Developmental Disabilities Monitoring Network, 16 Sites, United States, 2022. MMWR. Surveillance Summaries, 74. http://dx.doi.org/10.15585/mmwr.ss7402a1
34. Simpson, R. L. (2005). Evidence-based practices and students with autism spectrum disorders. Focus on autism and other developmental disabilities, 20(3), 140-149. https://doi.org/10.1177/1088357605020003020
35. Sturmey, P., Seiverling, L., & Ward-Horner, J. (2008). Assessment of challenging behaviors in people with autism spectrum disorders. Clinical assessment and intervention for autism spectrum disorders, 131-163. https://doi.org/10.1016/B978-012373606-2.50007-3
36. Sucuoğlu, B., Ünsal, P., & Özokçu, O. (2004). Kaynaştırma sınıfı öğretmenlerinin önleyici sınıf yönetimi becerilerinin incelenmesi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 5(02), 51-64.
37. Sugai, G., & Horner, R. (2014). The evolution of discipline practices: School-wide positive behavior supports. In Behavior psychology in the schools (pp. 23-50). Routledge.
38. Taylor, J. L., & Seltzer, M. M. (2010). Changes in the autism behavioral phenotype during the transition to adulthood. Journal of autism and developmental disorders, 40, 1431-1446. https://doi.org/10.1007/s10803-010-1005-z
39. Ung, D., Boone, D. M., McBride, N., Howie, F., Scalli, L., & Storch, E. A. (2017). Parent and teacher agreement of behavior problems in youth diagnosed with and without autism spectrum disorders. Journal of Child and Family Studies, 26(2), 370-380. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0566-7
40. Uyanık, A., & Sarı, H. (2021). Otizm spektrum bozukluğu olan öğrencilerle çalışan öğretmenlerin yaşadıkları sorunların incelenmesi. Turkish Special Education Journal: International, 3(2), 1-22. https://izlik.org/JA97CG88SD
41. Wehmeyer, M. L., Shogren, K. A., & Kurth, J. (2020). The state of inclusion with students with intellectual and developmental disabilities in the United States. Journal of Policy and Practice in Intellectual Disabilities, 18(1), 36–43. https://doi.org/10.1111/jppi.12332
42. Westling, D. L. (2010). Teachers and challenging behavior: Knowledge, views, and practices. Remedial and Special Education, 31(1), 48-63. https://doi.org/10.1177/0741932508327
43. Wilder, D. A., Chen, L., Atwell, J., Pritchard, J., & Weinstein, P. (2006). Brief functional analysis and treatment of tantrums associated with transitions in preschool children. Journal of Applied Behavior Analysis, 39(1), 103-107. https://doi.org/10.1901/jaba.2006.66-04
44. Williams, D. L., Siegel, M., & Mazefsky, C. A. (2018). Problem behaviors in autism spectrum disorder: Association with verbal ability and adapting/coping skills. Journal of autism and developmental disorders, 48(11), 3668-3677. https://doi.org/10.1007/s10803-017-3179-0
45. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
46. Yücesoy-Özkan, Ş. (2013). Okul öncesi sınıflarında sınıf yönetimi ve problem davranışların kontrolü. B. Sucuoğlu & H. Bakkaloğlu (Eds.), Okul öncesinde kaynaştırma. İçinde (s. 193-260). Kök Yayıncılık.