Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı

Gürcan Şeker; Yasemin Yavuzer

doi:10.17860/mersinefd.299266

Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı

Öz

Bu araştırmanın temel amacı ergenlerde okul tükenmişliğinin akademik kontrol odağı ve bazı demografik değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırma verileri İç Anadolu bölgesinde yer alan bir il merkezinde beş lisede 9-12.sınıflarda öğrenim görmekte olan 701 öğrenciden toplanmıştır. Araştırmada “Ortaöğretim Okul Tükenmişlik Ölçeği” ve “Akademik Kontrol Odağı Ölçeği” kullanılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde gruplar arası farklılığı belirlemek için Bağımsız Gruplar t Testi ve Tek Faktörlü Varyans Analizi, okul tükenmişliğini yordayan değişkenlerin belirlenmesi için hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; cinsiyet, okul türü, algılanan ders başarısı, sınıf düzeyi, anne-baba eğitim düzeyi, devamsızlık süresi ve günlük ders çalışma süresi değişkenlerine göre okul tükenmişliğinin bir ya da birden fazla alt boyutundan elde edilen puanlarda anlamlı bir fark olduğu gözlenmiştir. Bunun yanında okul tükenmişliği alt boyutları ile içsel kontrol odağı arasında orta düzeyde ve negatif yönde, okul tükenmişliği alt boyutları ile dışsal kontrol odağı arasında orta düzeyde ve pozitif yönde bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Diğer yandan regresyon analizi sonuçlarına göre; akademik kontrol odağı içsel ve dışsal kontrol boyutları demografik değişkenlerle birlikte okul tükenmişliğinin okula karşı ilgi kaybı alt boyutunun %12’sini, ders çalışmaktan tükenme alt boyutunun %15’ini, aileden kaynaklı tükenme alt boyutunun %15’ini, ödev yapmaktan tükenme alt boyutunun %14’ünü, öğretmen tutumlarından bunalma ve sıkılma alt boyunun %17’sini ve okulda yetersizlik alt boyutunun %11’ini açıklamaktadır. Okul psikolojik danışma hizmetleri çerçevesinde öğrenci tükenmişliğine ilişkin koruyucu ve önleyici çalışmalar planlanırken öğrencilere içsel denetim kazandıracak etkinliklere yer verilmelidir.

Anahtar Kelimeler

okul tükenmişliği,akademik kontrol odağı,ergenler

Kaynakça

Acar, H. ve Çakır, M. A. (2015). Lise öğrencilerinin tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi: Yeşilova ilçesi örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34, 152-168.
Akın, A. (2007). Akademik Kontrol Odağı Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(3), 9-17.
Aypay, A. (2011). Ortaöğretim öğrencileri için okul tükenmişliği ölçeği (OOTÖ). Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 12,782-787.
Aypay, A. ve Eryılmaz, A. (2011). Lise öğrencilerinin derse katılmaya motive olmaları ile okul tükenmişliği arasındaki ilişkinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21, 26-44.
Aypay, A. ve Sever, M. (2015). School as if a workplace: Exploring burnout among high school students. Journal of Theory and Practice in Education, 11(2), 460-472.
Bühler, K.E., & Land, T. (2004). Burnout and personality in extreme nursing: An empirical study. Schweizer Archiv für Neurologie und Psychiatrie, 155(1), 35- 42.
Çam, Z., Deniz, K. Z. ve Kurnaz, A. (2014). Okul tükenmişliği: Algılanan sosyal destek, mükemmeliyetçilik ve stres değişkenlerine dayalı bir yapısal eşitlik modelleme sınaması. Eğitim ve Bilim Dergisi, 39(173), 312-327.
Çapri, B. ve Yedigöz Sönmez, G. (2013). Lise öğrencilerinin tükenmişlik puanlarının sosyo-demografik değişkenler, psikolojik belirtiler ve bağlanma stilleri açısından incelenmesi. International Journal of Human Sciences, 10(2), 195-218.

Çapulcuoğlu, U. ve Gündüz, B. (2013). Lise öğrencilerinde tükenmişliğin cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü ve algılanan akademik başarı değişkenlerine göre incelenmesi. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 12-24.
Duru, E., Duru, S. ve Balkıs, M. (2014). Tükenmişlik, akademik başarı ve öz düzenleme arasındaki ilişkilerin analizi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri, 14(4), 1263-1284.
Gan, Y., Shang, J., & Zhang, Y. (2007). Coping flexibility and locus of control as predictors of burnout among Chinese college students. Social Behavior and Personality, 35(8), 1087-1098.
Gündüz, B. (2004).Öğretmenlerde tükenmişliğin akılcı olmayan inançlar ve mesleki bazı değişkenlere göre yordanması. Yayımlanmamış doktora tezi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Jacobs, S. R., & Dodd, D. (2003). Student burnout as a function of personality, social support, and workload. Journal of College Student Development, 44(3), 291-303.
Karaatlı, M. (2006). Verilerin düzenlenmesi ve gösterimi. İçinde Kalaycıoğlu Ş (editor). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. (s. 3-47). İkinci Baskı, Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
Kiuru, N., Aunolo, K., Nurmi, J.E., Leskinen, E., & Salmelo-Aro, K. (2008). Peer group influence and selection in adolescent’s school burnout. Merrill-Palmer Quarterly, 54(1), 23-55.
Kutsal, D. (2009). Lise öğrencilerinin tükenmişliklerinin incelenmesi YayımlanmamışYüksek lisans tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Kutsal, D. ve Bilge, F. (2012). Lise öğrencilerinin tükenmişlik ve sosyal destek düzeyleri. Eğitim ve Bilim, 37(164), 283-297.
Lou, Y., Wang, Z., Zhang, H., Chen, A., & Quan, S. (2016). The effect of perfectionism on school burnout among adolescence: The mediator of self-esteem and coping style. Personality and Individual Differences, 88, 202-208.
Maslach, C., & Jackson, S. E. (1981). The measurement of experienced burnout. Journal of Occupational Behaviour, 2, 99-113.
Maslach, C., Schaufeli, W. B., & Leiter, M. P. (2001). Job burnout. Annual Review of Psychology, 52, 397–422.
May, R. W., Bauer, K. N., & Fincham, F. D. (2015)). School burnout: Diminished academic and cognitive performance. Learning and Individual Differences, 42, 126-131.
Odacı, H., Kalkan, M., Balcı, S., ve Yılmaz, M. (2003). Sosyal beceri eğitiminin ilköğretim öğrencilerinin denetim odağı üzerine etkisi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 2(20), 49-58.
OECD (2015). Education at a Glance. 3 Ocak 2017 tarihinde http://www.oecd-ilibrary.org/docserver/download/9615031e.pdf?expires=1489505356&id=id&accname=guest&checksum=1677DC27766441507FFB9222D3E029C2 adresinden alınmıştır.
Özdemir, E. (2009). Okul yöneticilerinin denetim odaklarına göre tükenmişlik düzeyleri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Maltepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Öztan, S. (2014). Ortaokul 6.7.8.sınıf öğrencilerinin okul tükenmişliklerinin yaşam doyumları ve benlik kurgusu algıları açısından incelenmesi. İstanbul: Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: İstanbul Arel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Parker, P. D., & Salmela-Aro, K. (2011). Developmental processes in school burnout: A comparison of major developmental models. Learning and Individual Differences, 21, 244-248.
Pilkauskaite-Valickiene, R., Zukauskiene, R., & Raiziene, S. (2011). The role of attachment to school and open classroom climate for discussion on adolescents’ school-related burnout. Procedia Social and Behavioral Sciences, 15, 637-641.
Raiziene, S., Pilkauskaite-Valickiene, R., & Zukauskiene, R. (2014). School burnout and subjective well-being: Evidence from cross-lagged relations in a 1- year longitudinal sample. Procedia Social and Behavioral Sciences, 116, 3254-3258.
Salmela-Aro, K., Kiuru, N., & Nurmi, J. E. (2008). The role of educational track in adolescents’ school burnout: A longitudinal study. British Journal of Educational Psychology, 78, 663-689.
Salmela-Aro, K., Kiuru, N., Pietikäinen, M., & Jokela, J. (2008). Does school matter? The role of school context in adolescents' school-related burnout. European Psychologist, 13(1), 12-23.
Salmela-Aro, K., Savolainen, H., & Holopainen, L. (2009). Deppressive symptoms and school burnout during adolescence: Evidence from two cross-lagget longitudinal studies. Journal of Youth and Adolescence, 38(10), 1316-1327.
Salmela-Aro, K., & Tynkkynen, L. (2012). Gendered pathways in school burnout among adolescents. Journal of Adolescence, 35, 929-939.
Sarıçam, H. (2014). Akademik kontrol odağı ölçeği ergen formunun psikometrik özellikleri. İlköğretim Online, 13(4), 1135-1144. doi.org/10.17051/io.2014.32429
Sardoğan, M. E., Kaygusuz, C. ve Karahan, T. F. (2006). Bir insan ilişkileri beceri eğitimi programının üniversite öğrencilerinin denetim odağı düzeylerine etkisi. Mersin Üniversitesi Eğitim fakültesi Dergisi, 2(2), 184-194.
Sarıkaya, P. (2007). Tükenmişlik sendromunun kişilik özelliklerinden denetim odağı ile ilişkisi ve bir uygulama. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Schaufeli, W. (1999). Burnout. In Firth-Cozens J, Payne RL, (Eds.) Stress in health Professionals: Psychological and Organizational Causes and Interventions. New York: Wiley.
Schaufeli, W.B., Martinez,, M.I., Pinto, A.M., Salanova, M., & Bakker, A.B. (2002). Burnout and engagement in university students-a cross-national study, MBI-SS. Journal of Cross- Cultural Psychology, 33(5), 464-481.
Schmitz, N., Neumann, W., & Oppermann, R. (2000). Stress, burnout and locus of control in German nurses. International Journal of Nursing Studies, 37, 95-99.
Seçer, İ. ve Gençdoğan, B. (2012). Ortaöğretim öğrencilerinde okul tükenmişliğinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Turkish Journal of Education. 1(2), 1-13.
Sever, M. ve Aypay, A. (2011, Ekim). Ortaöğretim öğrencilerinde okul tükenmişliğinin bazı değişkenler açısından incelenmesi. XI. Ulusal Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi’nde sunulan bildiri, İzmir.
Slivar, B. (2001). The syndrome of burnout, self-image, and anxiety with grammar school students. Horizons of Psychology, 10(2), 21-32.
Spence, S.H., (1994). Practitioner review: Cognitive therapy with children and adolescents: From theory to practice. Journal of Child Psychology and Psychiatry and Allied Disciplines 35, 1191-1228.
Sürgen, S. (2014). Sınıf öğretmenlerinin denetim odağı eğilimleri ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Sürgevil, O. (2006). Çalışma Hayatında Tükenmişlik Sendromu. Ankara: Nobel Yayınları.
Tümkaya, S., ve Çavuşoğlu, İ. (2010). Sınıf öğretmenliği son sınıf öğretmen adaylarının tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi, Ç.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(2), 468-481.
Wilski, M., Chmielewski, B., & Tomczak, M. (2015). Work locus of control and burnout in Polish physiotherapists: The mediating effect of coping styles. International Journal Of Occupational Medicine and Environmental Health, 28(5), 875-889.
Yang, H-J. (2004). Factors affecting student burnout and academic achievement in multiple enrollment programs in Taiwan’s technical-vocational colleges. International Journal of Educational Development, 24(3), 283-301.
Yeşilyaprak, B. (1990). Denetim odağının belirleyicileri ve değişime ilişkin araştırmalar: Bir eleştirel değerlendirme. Psikoloji Dergisi, 7(25), 41-52.
Yeşilyaprak, B. (2004). Denetim odağı. İçinde Yıldız Kuzgun, Deniz Deryakulu (Editörler), Eğitimde Bireysel Farklılıklar. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Üzerine Çalışmalar

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gürcan Şeker
Ömer Halisdemir Üniversitesi
Türkiye

Yasemin Yavuzer
Ömer Halisdemir Üniversitesi
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2017

Gönderilme Tarihi

21 Mart 2017

Kabul Tarihi

7 Eylül 2017

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2017 Cilt: 13 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17860/mersinefd.299266

IZ

https://izlik.org/JA45ZP25MN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Şeker, G., & Yavuzer, Y. (2017). Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 919-935. https://doi.org/10.17860/mersinefd.299266

AMA

1.Şeker G, Yavuzer Y. Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı. MEÜEFD. 2017;13(3):919-935. doi:10.17860/mersinefd.299266

Chicago

Şeker, Gürcan, ve Yasemin Yavuzer. 2017. “Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 13 (3): 919-35. https://doi.org/10.17860/mersinefd.299266.

EndNote

Şeker G, Yavuzer Y (01 Aralık 2017) Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 13 3 919–935.

IEEE

[1]G. Şeker ve Y. Yavuzer, “Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı”, MEÜEFD, c. 13, sy 3, ss. 919–935, Ara. 2017, doi: 10.17860/mersinefd.299266.

ISNAD

Şeker, Gürcan - Yavuzer, Yasemin. “Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 13/3 (01 Aralık 2017): 919-935. https://doi.org/10.17860/mersinefd.299266.

JAMA

1.Şeker G, Yavuzer Y. Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı. MEÜEFD. 2017;13:919–935.

MLA

Şeker, Gürcan, ve Yasemin Yavuzer. “Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 13, sy 3, Aralık 2017, ss. 919-35, doi:10.17860/mersinefd.299266.

Vancouver

1.Gürcan Şeker, Yasemin Yavuzer. Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı. MEÜEFD. 01 Aralık 2017;13(3):919-35. doi:10.17860/mersinefd.299266

Cited By

Lise Öğrencilerinin Okul Tükenmişliklerinin Sosyal Destek ve Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.26466/opus.552366

Özel Okul Öncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden Çocukların Sosyal Problem Çözme Becerileri ile Annelerinin Empati Düzeyi ve Duygu Düzenleme Stratejileri Arasındaki İlişki

Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.32709/akusosbil.545502

Toplumsal Yeteneğin Öğrencilerin Uzaktan Eğitim Algıları Üzerindeki Etkisinde Akademik Kontrol Odağının Aracılık Rolü

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.15869/itobiad.830100

ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNDE OKUL TÜKENMİŞLİĞİNİ AÇIKLAMADA EĞİTİM STRESİ VE OKUL DOYUMUNUN ROLÜ

Milli Eğitim Dergisi

https://doi.org/10.37669/milliegitim.698821

The Relationship Between School Climate School Belonging and School Burnout According to the Views of Secondary School Students

International Journal of Contemporary Educational Research

https://doi.org/10.33200/ijcer.878682

Kontrol Odağı, Örgütsel Adalet ve Örgütsel Yabancılaşma İlişkisine Yönelik Hatay'daki Hastane Çalışanları Üzerine Bir Araştırma

Cankiri Karatekin Universitesi Iktisadi ve Idari Bilimler Fakultesi Dergisi

https://doi.org/10.18074/ckuiibfd.1332237

Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı

Ergenlerde Okul Tükenmişliğinin Yordayıcısı Olarak Akademik Kontrol Odağı

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Lise Öğrencilerinin Okul Tükenmişliklerinin Sosyal Destek ve Çeşitli Değişkenler Açısından İncelenmesi

Özel Okul Öncesi Eğitim Kurumlarına Devam Eden Çocukların Sosyal Problem Çözme Becerileri ile Annelerinin Empati Düzeyi ve Duygu Düzenleme Stratejileri Arasındaki İlişki

Toplumsal Yeteneğin Öğrencilerin Uzaktan Eğitim Algıları Üzerindeki Etkisinde Akademik Kontrol Odağının Aracılık Rolü

ORTAOKUL ÖĞRENCİLERİNDE OKUL TÜKENMİŞLİĞİNİ AÇIKLAMADA EĞİTİM STRESİ VE OKUL DOYUMUNUN ROLÜ

The Relationship Between School Climate School Belonging and School Burnout According to the Views of Secondary School Students

Okul Tükenmişliğiyle Başa Çıkma

Okul Doyumu ile Öznel İyi Oluş Arasındaki İlişkide Okul Tükenmişliğinin Aracı Rolü

Ebeveynleşme ve Bilişsel Esneklik Değişkenlerinin Ergenlerde Tükenmişliği Yordayıcılığının İncelenmesi

Kontrol Odağı, Örgütsel Adalet ve Örgütsel Yabancılaşma İlişkisine Yönelik Hatay'daki Hastane Çalışanları Üzerine Bir Araştırma