Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet

Emine Özdemir; Ayşe Balcı Karaboğa

doi:10.17860/mersinefd.580405

Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet

Öz

Bu çalışmanın amacı ortaokullarda okutulan matematik ders kitaplarının içinde yer alan görsellerin cinsiyetçi unsurlar açısından incelenmesidir. Araştırmada ortaokul matematik ders kitaplarında yer alan görsel öğelerde yetişkin kadın ve erkekler ile kız ve erkek çocukların “kimlerle birlikte, hangi cinsiyetten bireylerle, hangi eylemler içerisinde, hangi mekânlarda ve hangi mesleklerde gösterildikleri” incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini 2014-2015 eğitim öğretim yılında okutulan MEB ortaokul 5, 6, 7, 8. sınıf matematik ders kitaplarından Mersin İlinde dağıtımı yapılmış olan 4 kitabın görselleri oluşturmaktadır. Bu çalışma nitel bir çalışma olup doküman incelemesi tekniği ile matematik ders kitaplarında yer alan resimler üzerine yapılan bir içerik çözümlemesini içermektedir. Yapılan araştırma sonucunda incelenen ortaokul matematik ders kitaplarının cinsiyetçi öğeleri içerdiği tespit edilmiştir. Ders kitapları bu yolla cinsiyet ayrımcılığının toplumsal yeniden üretimine katkı sağlamaktadır. Ortaokul matematik ders kitaplarında yer alan yetişkin kadın ve erkekler ile kız ve erkek çocuk görselleri toplumsal cinsiyet ilişkileri ile bağlantılıdır. Çalışmada elde edilen en dikkat çekici bulgular ise şu şekildedir: İncelenen ders kitaplarında hem yetişkin ve hem de çocuklarda erkek görsel sayısının kadın/kız çocuk sayısından oldukça fazla olduğu tespit edilmiştir. Yetişkin erkeklerin tek başına resmedilme oranı yetişkin kadınların resmedilme oranının iki katından daha fazladır. Çocuklar açısından yapılan incelemede ailesi ile resmedilme durumu bakımından kızların oranı daha yüksektir. ‘Çocuk figürlerin birlikte gösterildikleri kişilerin cinsiyeti’ incelendiğinde gerek kız çocuk ve gerekse erkek çocuk figürlerinin daha çok yetişkin erkeklerle resmedildikleri ve kız çocukların hemcinsleriyle resmedilme oranının erkeklerin hemcinsleriyle resmedilme oranından daha düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Erkekler daha çok ve çeşitli eylemler içerisinde bulunmaktadır. Bu eylemlerin çoğunluğu da işe yönelik olup eve yönelik herhangi bir eylem içerisinde resmedilmemişlerdir. Kadınlar ise daha çok evde resmedilmişlerdir. Yetişkin figürlerin meslekleri incelendiğinde erkeklerde meslek alanlarının kadınlara oranla çok daha geniş olduğu dikkat çekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ders kitapları,toplumsal cinsiyet,cinsiyet ayrımcılığı,müfredat

Kaynakça

Anderson, D. A. ve Hamilton, M. (2005). Gender role stereotyping of parents in children’s picture books: the invisible father. Sex Roles, 52, (3-4),145-151.
Asan, H. (2006). Ders kitaplarında cinsiyetçilik ve öğretmenlerin cinsiyet algılarının saptanması. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Can, S. (2009). Tarih ders kitaplarında kadının görünen yüzü. Sakarya Üniversitesi uluslararası – disiplinlerarası kadın çalışmaları kongre bildirileri, 2, 300-311.
Çubukçu, H. ve Sivaslıgil P. (2007). 7. sınıf İngilizce ders kitaplarında cinsiyet kavramı. Dil Dergisi, 137,(Temmuz-Ağustos-Eylül), 7-19.
Demirel, Ö. (2010). Sosyal bilgiler ders kitaplarında cinsiyet ayrımcılığı. Yüksek lisans tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Ana Bilim Dalı Sosyal Bilgiler Öğretmenliği Programı, İzmir.
Demirel, Ö. ve Kıroğlu, K. (2006). Konu alanı ders kitabı incelemesi. (2. Basım). Ankara: Pegem A Yayıncılık.
Dökmen, Z.Y. (2004). Toplumsal cinsiyet: Sosyal psikolojik açıklamalar. İstanbul: Sistem Yayıncılık.
Esen Severge, Y. (1998). Ders kitaplarında cinsiyetçilik: İlköğretim Ders Kitapları Üzerinde Yapılmış Bir İçerik Çözümlemesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Esen, Y. ve Bağlı, M.T. (2002). İlköğretim ders kitaplarındaki kadın ve erkek resimlerine ilişkin bir inceleme. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 35 (1-2), 144-154.
Francis, B. (2006). The nature of gender. Skelton, C., Francis, B. ve Smulyan, L. (Ed.). The Sage of handbook of gender and education içinde (s. 7-18). London: Sage Publication
Freire, P. (1991). Ezilenlerin pedagojisi, çev Özbek, E. & Hattatoğlu, D., İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Gök, F. (1994). Türkiye’de eğitim ve kadınlar, Eğitim ve Toplum, 3, (Bahar), 5-9.
Gümüşoğlu, F. (1994). 1928’den 1994’e Ders Kitaplarında Cinsiyetçilik. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İ. Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Gümüşoğlu, F. (2008). Ders kitaplarında toplumsal cinsiyet”, Toplum ve Demokrasi Dergisi, 2(4), 39-50.
Güney, N. (2016). 6. sınıf Türkçe ders kitaplarında toplumsal cinsiyet incelemesi. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 11(3), 229-1248.
Güvenli, G. ve Uğur Tanrıöver, H. (2009). Ders kitaplarında toplumsal cinsiyet. G. Tüzün (Ed).Ders Kitaplarında İnsan Hakları II: Tarama Sonuçları içinde (s. 97-114). Birinci Basım. İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
Hayes, E. R. (2012). Kadınların öğrenmesine yeni bir bakış. Sayılan, F. (Ed.). Toplumsal cinsiyet ve eğitim: Olanaklar ve sınırlar içinde (s. 275-288). Ankara: Dipnot Yayınları.
İnal, K. (2004). Neoliberal eğitim ve yeni ilköğretim müfredatının eleştirisi. Praksis Dergisi, 14, 265-287.
Kırbaşıoğlu Kılıç, L. ve Eyüp, B. (2011). İlköğretim Türkçe ders kitaplarında ortaya çıkan toplumsal cinsiyet roller üzerine bir inceleme. ODTÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 2 (3), 129-148.
Kitiş Çınar, E (2013). Ortaokul Türkçe ders kitaplarında toplumsal cinsiyet. Yayımlanmamış Yüksek lisans tezi. T.C. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Denizli.
Köseler, F. (2009). Okul öncesi öykü ve masal kitaplarında toplumsal cinsiyet olgusu. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Denizli.
MacNaughton, G. (2006). Constructing gender in early- years education. Skelton, C. , Francis, B. ve Smulyan, L. (Ed.).The Sage of handbook of gender and education içinde (127-139). London: Sage Publication.
Metin, A. (2011). Kimliğin toplumsal inşası ve geleneksel kadın kimliğinin aktarımı. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2(1), 74-92.Oakley, A. (1972). Sex, gender and society. London: Temple Smith.
Öksüz, F. (2014). Ortaöğretime devam edemeyen kız öğrencilerin bakış açısından eğitime devamlarının önündeki engeller. Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Mersin.
Sayılan, F. (2012). Toplumsal cinsiyet ve eğitim: olanaklar ve sınırlar. Ankara: Dipnot Yayınları.
Skelton, C. (2006). Boys and girls in elementary school. Skelton, C. , Francis, B. ve Smulyan, L. (Ed.).The sage of handbook of gender and education içinde(s. 139-152). London: Sage Publication Ltd.
Tanrıöver, H.U. (2003) Ders kitaplarında cinsiyet ayrımcılığı. B. Çotuksöken, A. Erzan, O. Silier. (Ed.) Ders Kitaplarında İnsan Hakları: Tarama Sonuçları içinde (s. 106-122). İstanbul: Tarih Vakfı Yayınları.
Tezcan, M. (1985). Eğitim sosyolojisi. Ankara: Anı Yayıncılık.
Thompson, A. (2003). Caring in context: four feminist theories on gender and education. Curriculum Inquiry, 33, (1), 9-65.
Topal, Ö. (2012). Toplumsal cinsiyetin inşası: 7-12 yaş grubu örneği. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Trabzon.
Türkiye İstatistik Kurumu (TUİK), (2014). Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması Mikro Veri Seti (Kesit) 2012. Uluslararası Standart Meslek Sınıflaması- ISCO 08. 09/06/2019 tarihindehttp://www.tuik.gov.tr/MicroVeri/GYKA_2012/turkce/metaveri/siiniiflamalar/index.html adresinden alınmıştır.
Türköne, M. (1995), Eski Türk toplumunda cinsiyet kültürü. Ankara: Ark Yayınevi.
Ünal, C. (1994).Cinsiyete bağlı psikolojik farklar ve Türk çocukları üzerinde bir karşılaştırma. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi,1(6), 1301-3718.Van Dijk, Teun A. (1994) Söylemin yapıları ve iktidarın yapıları, M. Küçük (der ve çev.) Medya, İktidar, İdeoloji. Ankara: Ark yayınları.
Vatandaş, C. (2011). Toplumsal cinsiyet ve cinsiyet rollerinin algılanışı. Sosyoloji Konferansları, O(35),29-56.01 Şubat 2018 tarihinde http://dergipark.gov.tr/iusoskon/issue/9517/118909 adresinden alınmıştır.
Weitzman, L. J., Eiffel D., Hokada, E., ve Ross, C. (1972). Sex-role socialization in Picture books for preschool children. USA: American Journal of Sociology, 77, 1125.
Yavuzer, H. (2001). Çocuk Psikolojisi (Geliştirilmiş 20. Basım). İstanbul: Remzi Kitabevi.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (Genişletilmiş 9. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yorgancı, F. (2008). İlköğretim ders kitaplarında toplumsal cinsiyet rollerinin inşası.Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyon.
Yurtsever, K. (2011). İlköğretim II. kademe öğretmenlerinin öğrencilere yönelik tutumlarının cinsiyet değişkenine göre incelenmesi. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Maliye Anabilim Dalı, İzmir.
Zeenatunnisa, R. (1989). Sex discrimination in education: Content analysis of Pakistani school textbooks. Hage, Netherlands: Institute of Social Studies.Zinec, A. (2000). Gender stereotypes in elementary school textbooks(Grades1, 4, 8). 19/02/2018 tarihinde http://osim.org.me/fosi_rom_en/downland/gender_stereotypes.pdf.adresinden alınmıştır.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Alan Eğitimleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Emine Özdemir ^*
0000-0003-1706-0264
Türkiye

Ayşe Balcı Karaboğa
0000-0003-3958-6582
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

29 Aralık 2019

Gönderilme Tarihi

20 Haziran 2019

Kabul Tarihi

7 Aralık 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 15 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17860/mersinefd.580405

IZ

https://izlik.org/JA43UL69HA

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Özdemir, E., & Balcı Karaboğa, A. (2019). Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(3), 760-781. https://doi.org/10.17860/mersinefd.580405

AMA

1.Özdemir E, Balcı Karaboğa A. Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. MEÜEFD. 2019;15(3):760-781. doi:10.17860/mersinefd.580405

Chicago

Özdemir, Emine, ve Ayşe Balcı Karaboğa. 2019. “Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 15 (3): 760-81. https://doi.org/10.17860/mersinefd.580405.

EndNote

Özdemir E, Balcı Karaboğa A (01 Aralık 2019) Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 15 3 760–781.

IEEE

[1]E. Özdemir ve A. Balcı Karaboğa, “Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet”, MEÜEFD, c. 15, sy 3, ss. 760–781, Ara. 2019, doi: 10.17860/mersinefd.580405.

ISNAD

Özdemir, Emine - Balcı Karaboğa, Ayşe. “Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 15/3 (01 Aralık 2019): 760-781. https://doi.org/10.17860/mersinefd.580405.

JAMA

1.Özdemir E, Balcı Karaboğa A. Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. MEÜEFD. 2019;15:760–781.

MLA

Özdemir, Emine, ve Ayşe Balcı Karaboğa. “Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet”. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 15, sy 3, Aralık 2019, ss. 760-81, doi:10.17860/mersinefd.580405.

Vancouver

1.Emine Özdemir, Ayşe Balcı Karaboğa. Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet. MEÜEFD. 01 Aralık 2019;15(3):760-81. doi:10.17860/mersinefd.580405

Cited By

Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Cinsiyet Rolleri

OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi

https://doi.org/10.26466/opus.686709

Fransa Ders Kitaplarında Yer Alan Görsellerin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında İncelenmesi: Ortaokul Tarih ve Coğrafya Dersi Örneği

Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi (IJONASS)

https://doi.org/10.38015/sbyy.931674

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Açısından Öğretim Programı ve Ders Kitabı İnceleme (4. Sınıf İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi)

Journal of Innovative Research in Social Studies

https://doi.org/10.47503/jirss.931329

TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİ SONRASI MEB YAYINLARI 5. SINIF TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDAKİ METİN VE GÖRSELLERİN TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ AÇISINDAN İNCELENMESİ

International Journal Of Turkish Literature Culture Education

https://doi.org/10.7884/teke.1723938

Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet

Ortaokul Matematik Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Cinsiyet Rolleri

Fransa Ders Kitaplarında Yer Alan Görsellerin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Bağlamında İncelenmesi: Ortaokul Tarih ve Coğrafya Dersi Örneği

Toplumsal Cinsiyet Eşitliği Açısından Öğretim Programı ve Ders Kitabı İnceleme (4. Sınıf İnsan Hakları, Yurttaşlık ve Demokrasi)

Ortaöğretim İngilizce Ders Kitaplarının Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından İncelenmesi

Toplumsal Cinsiyetin Aktarım Aracı Olarak Çocuk Kitapları: Zeyno Kitapları Serisi Örneği

How Do Pre-Service Primary School Teachers Evaluate Gender Equality in Primary School Science Textbooks?

Türkiye ve İran 4. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyet

Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Yer Alan Görsellerin Toplumsal Cinsiyet Bağlamında Analiz Edilmesi

An Action on Gender Equality: Educational Practices for Primary School Students in Turkey

Resimli Çocuk Kitaplarında Baba Katılımı Kavramının İncelenmesi

Sosyal Bilgiler Ders Kitaplarında Toplumsal Cinsiyetin Temsili: İstanbul Sözleşmesi Öncesi ve Sonrası

TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ BAĞLAMINDA NASREDDİN HOCA FIKRALARI

Matematik Kaygısının ve Matematik Performansının Ardındaki Örtük Nedenler: Cinsiyet Kalıp Yargısının Rolü

KAPSAYICI EĞİTİM AÇISINDAN İLKOKUL BİRİNCİ SINIF DERS KİTAPLARINDAKİ GÖRSELLERİN İNCELENMESİ

İlkokul Öğrencilerinin Matematik Dersinde Cinsiyet Eşit(siz)liği ve Matematik Benlik Algıları Arasındaki İlişki

Türkiye’de Öğretmen Eğitiminde Toplumsal Cinsiyet: Bir Meta Sentez Çalışması

5. Sınıf Sosyal Bilgiler Ders Kitabının Toplumsal Cinsiyet Açısından İncelenmesi

TOPLUMSAL CİNSİYET EŞİTLİĞİ FARKINDALIK ÖLÇEĞİ: BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME VE UYGULAMA ÇALIŞMA

TÜRKİYE YÜZYILI MAARİF MODELİ SONRASI MEB YAYINLARI 5. SINIF TÜRKÇE DERS KİTAPLARINDAKİ METİN VE GÖRSELLERİN TOPLUMSAL CİNSİYET ROLLERİ AÇISINDAN İNCELENMESİ