Derleme

Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler

Cilt: 19 Sayı: 1 30 Mart 2026
PDF İndir
EN TR

Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler

Öz

Primer siliyer (Primary cilia), hücre dışı sinyallerin algılanması ve işlenmesinde kritik rol oynayan duyusal organeller olup, son yıllarda enerji homeostazının düzenlenmesinde merkezi bir bileşen olarak öne çıkmıştır. Küresel obezite insidansındaki hızlı artışa rağmen, enerji alımı ve harcamasını belirleyen moleküler mekanizmalar tam olarak çözülememiştir. Bu bağlamda primer siliyer; Hedgehog, Wnt/β-katenin, PDGF ve cAMP-bağımlı yollar gibi metabolik açıdan belirleyici sinyal ağlarının organize edildiği özgün bir platform sunar. Siliyer bütünlüğün bozulması, hipotalamik nöronlarda hiperfaji ve azalmış enerji harcaması; adipositlerde anormal farklılaşma ve lipogenez; pankreatik β-hücrelerde ise glukoz yanıtında zayıflama gibi metabolik fenotiplerle ilişkilendirilmiştir. Bardet–Biedl ve Alström sendromu gibi siliyopati hastalıklarında görülen ağır obezite, siliyer fonksiyonların metabolik sağlık için vazgeçilmez olduğunu doğrulayan önemli klinik örneklerdir. Moleküler düzeyde, intraflagellar transport mekanizmaları, siliyer G proteinine bağlı reseptör (GPCR) dağılımı ve adenilat siklaz 3 (ADCY3) aracılı siklik adenozin monofosfat (cAMP) mikrobölgeleri, siliye’nin metabolik sinyalleri entegre etme kapasitesini şekillendirmektedir. Bu süreçlerdeki bozulmalar hem merkezi hem de periferik dokularda enerji dengesi üzerinde çok yönlü etkiler oluşturur. Siliyer hedefli terapötik yaklaşımlar teorik olarak umut verici olsa da dokuya özgüllük, uzun dönem güvenlik ve sistemik etkiler açısından önemli translasyonel kısıtlamalar mevcuttur. Bu derleme, primer siliyerin yapısal ve fonksiyonel özelliklerini, metabolik düzenlemedeki rollerini ve siliyer disfonksiyonun obeziteyle ilişkili mekanizmalarını özetlemekte; ayrıca bu organelin terapötik hedef olarak değerlendirilmesi için daha fazla mekanistik ve translasyonel araştırmaya duyulan ihtiyacı vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ahmed SK, Mohammed RA. Obesity: Prevalence, causes, consequences, management, preventive strategies and future research directions. Metabolism Open. 2025;27:100375.
  2. Drozdz D, Alvarez-Pitti J, Wójcik M, et al. Obesity and Cardiometabolic Risk Factors: From Childhood to Adulthood. Nutrients. 2021;13(11):4176.
  3. Lopez-Jimenez F, Almahmeed W, Bays H, et al. Obesity and cardiovascular disease: mechanistic insights and management strategies. A joint position paper by the World Heart Federation and World Obesity Federation. European Journal of Preventive Cardiology. 2022;29(17):2218-37.
  4. Gogas Yavuz D, Akhtar O, Low K, et al. The Economic Impact of Obesity in Turkey: A Micro-Costing Analysis. Clinicoecon Outcomes Res. 2024;16:123-32.
  5. Song DK, Choi JH, Kim MS. Primary Cilia as a Signaling Platform for Control of Energy Metabolism. Diabetes Metab J. 2018;42(2):117-27.
  6. Marshall WF, Nonaka S. Cilia: Tuning in to the Cell's Antenna. Current Biology. 2006;16(15):R604-R14.
  7. Oh EC, Vasanth S, Katsanis N. Metabolic regulation and energy homeostasis through the primary Cilium. Cell Metab. 2015;21(1):21-31.
  8. Waters AM, Beales PL. Ciliopathies: an expanding disease spectrum. Pediatr Nephrol. 2011;26(7):1039-56.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Halk Sağlığı (Diğer)

Bölüm

Derleme

Yayımlanma Tarihi

30 Mart 2026

Gönderilme Tarihi

22 Ağustos 2025

Kabul Tarihi

19 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 19 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yavuz, Y. (2026). Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 19(1), 213-221. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1770310
AMA
1.Yavuz Y. Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2026;19(1):213-221. doi:10.26559/mersinsbd.1770310
Chicago
Yavuz, Yavuz. 2026. “Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 19 (1): 213-21. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1770310.
EndNote
Yavuz Y (01 Mart 2026) Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 19 1 213–221.
IEEE
[1]Y. Yavuz, “Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler”, Mersin Univ Saglık Bilim Derg, c. 19, sy 1, ss. 213–221, Mar. 2026, doi: 10.26559/mersinsbd.1770310.
ISNAD
Yavuz, Yavuz. “Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 19/1 (01 Mart 2026): 213-221. https://doi.org/10.26559/mersinsbd.1770310.
JAMA
1.Yavuz Y. Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 2026;19:213–221.
MLA
Yavuz, Yavuz. “Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler”. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, c. 19, sy 1, Mart 2026, ss. 213-21, doi:10.26559/mersinsbd.1770310.
Vancouver
1.Yavuz Yavuz. Primer siliyer ve obezite: mekanistik yaklaşımlar ve terapötik perspektifler. Mersin Univ Saglık Bilim Derg. 01 Mart 2026;19(1):213-21. doi:10.26559/mersinsbd.1770310

Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi'de yayımlanan yazılar, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı  ile lisanslanmıştır. 

35807