Araştırma Makalesi

Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu

Cilt: 8 Sayı: 2 1 Ocak 2026
PDF İndir
TR EN

Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu

Öz

Bu makale, niteler (qualia) ve fenomenal bilinç sorununu çağdaş doğalcı (natüralist) yaklaşımlar bağlamında ele almakta ve bu sorunun formülasyonunun bizzat doğa anlayışının sınırları tarafından belirlendiğini savunmaktadır. Modern bilimin kartezyen kuruluşuna dayanan doğa anlayışı, doğa ve deneyim arasındaki ayrımı merkeze alarak doğayı zihinden bağımsız bir gerçeklik olarak düşünür. Bu doğrultuda şekillenen fiziksellik kavramı, zihinsel olmayan olarak tanımlanmakta ve yaşam kavramı, öznellikten ayrılarak mekanik düzeyde açıklanmaktadır. Bu bağlamda doğa anlayışına dayanan her açıklama, fenomenal düzeyi dışlamaktadır. Dolayısıyla, fiziksel süreçlerden yola çıkarak, deneyimin öznelliğine bağlı olan niteler gibi fenomenal unsurların açıklanması bütünüyle problematik hale gelmektedir. Makalenin amacı, modern mekanik doğa anlayışına yön veren doğa-deneyim ayrımının fenomenal bilinç sorununu çıkmaza sürüklediğini ve bu nedenle bilinci açıklamak için elverişli bir kavramsal temel olmadığını ortaya koyarak; doğa ve deneyim arasındaki ilişkiyi yeniden düşünen bir yaklaşımın gerekli olduğunu savunmaktır. Bu doğrultuda, fizikselliğin deneyimden ayrı düşünülmesinin yol açtığı açmazlar saptanmakta ve yaşayan bedenin bir özne, bilinçli ve anlam üreten bir organizma olarak yeniden kavramsallaştırılması gerektiği vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arıcı, M. (2018). “The Problem of Phenomenal Consciousness.” MetaZihin, 1(1): 1-19. Alındığı URL: http://dergipark.gov.tr/metazihin/issue/38128/439971
  2. Aristoteles. (2004[MÖ 4. yüzyıl]). Fizik. Çev. Saffet Babür. İstanbul: Say Yayınları.
  3. Bitbol, M. (2005). Physique et philosophie de l’esprit. Paris: Champs Flammarion.
  4. Block, N. (2011). “Perceptual Consciousness Overflows Cognitive Access.” Trends in Cognitive Sciences, 15(12): 567-575.
  5. Boden, M. A. (2006). Mind as Machine: A History of Cognitive Science (Cilt: 1-2). Oxford: Clarendon Press.
  6. Butterfield, H. (1958). The Origins of Modern Science 1300-1800. New York: The Free Press.
  7. Churchland, P. S. (2002). Brain-Wise: Studies in Neurophilosophy. Cambridge, MA: MIT Press.
  8. Chalmers, D. J. (1995). “Facing up to the Problem of Consciousness.” Journal of Consciousness Studies, 2(3): 200-219.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Zihin Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

1 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

17 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

23 Aralık 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 8 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Karakaş, S., & Kutlusoy, Z. (2026). Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi, 8(2), 123-152. https://doi.org/10.51404/metazihin.1744565
AMA
1.Karakaş S, Kutlusoy Z. Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi. 2026;8(2):123-152. doi:10.51404/metazihin.1744565
Chicago
Karakaş, Sedef, ve Zekiye Kutlusoy. 2026. “Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 8 (2): 123-52. https://doi.org/10.51404/metazihin.1744565.
EndNote
Karakaş S, Kutlusoy Z (01 Ocak 2026) Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 8 2 123–152.
IEEE
[1]S. Karakaş ve Z. Kutlusoy, “Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu”, MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi, c. 8, sy 2, ss. 123–152, Oca. 2026, doi: 10.51404/metazihin.1744565.
ISNAD
Karakaş, Sedef - Kutlusoy, Zekiye. “Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi 8/2 (01 Ocak 2026): 123-152. https://doi.org/10.51404/metazihin.1744565.
JAMA
1.Karakaş S, Kutlusoy Z. Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi. 2026;8:123–152.
MLA
Karakaş, Sedef, ve Zekiye Kutlusoy. “Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu”. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi, c. 8, sy 2, Ocak 2026, ss. 123-52, doi:10.51404/metazihin.1744565.
Vancouver
1.Sedef Karakaş, Zekiye Kutlusoy. Doğa ile Deneyim Arasında Niteler ve Fenomenal Bilinç Sorunu. MetaZihin: Yapay Zeka ve Zihin Felsefesi Dergisi. 01 Ocak 2026;8(2):123-52. doi:10.51404/metazihin.1744565