Ahlakta Niyetselci Yaklaşım: Petrus Abelardus Örneği

Öz

Bir normatif etik türü olan niyet etiği, ahlaki iyi ve kötüyü, niyetin belirlediği kanaatini anlatır. Bir davranışı iyiye çeviren niyetin niteliği önemlidir burada. Örneğin Abelardus’ta davranışı iyiye çeviren niyet, Tanrı’nın iradesini uygulama isteğidir. Davranışı kötüye çeviren niyet ise, Tanrı’nın iradesine ters şeyler yapmayı, Tanrı’yı küçük görerek istemektir. Burada böyle bir isteğe sahip olmak tek başına günaha girmek için yeterlidir. Bir Ortaçağ Hıristiyan düşünürü olarak Abelardus’un aynı davranışa kimi zaman kötü, kimi zaman suç, kimi zaman da günah dediği görülmektedir. Çünkü dinsel açıdan kötü, suç ve günah ayrımı o kadar da belirgin değildir. Bu ayrımın seküler bakış açısında belirgin olduğu düşünülebilir. Öte yandan, Abelardus’un iyiliğe çağrısı, diğer hayattaki mutluluğa yönelik bir vurgu taşır. İyiliğe davette, iyi olmakla gelecek bu hayattaki mutluluğa vurgu yapılmasına da rastlanabilmektedir. Dünyadaki kötülüğün doğa ve insan bedeni dışındaki kaynağının, insanların kötü davranışları olduğu düşünülürse, ahlaka davette vurgunun, kötü davranışlardaki gerilemeyle beraber gelecek genel huzura yapılmasının, ahlaklılığa özendirmek bakımından daha etkili sonuç vereceği de öngörülebilir.

Anahtar Kelimeler

• Niyet Etiği
• Ruhun Erdemleri
• Ruhun Kusurları
• İyi Niyet
• Nihai İyi

Intentionalist Aproach to Morality: The Example of Peter Abelard

Abstract

Intention ethics, a type of normative ethics, describes the belief that moral good and badare determined by intention. Here, the character of the intention that turns a behavior into a good one is important. For example, for Abelard, the intention that turns an action into good is the desire to do God’s will. The intention that makes an action bad is the desire to the something contrary to God’s will, out of contempt for God. Here, having such a desire alone is enough to commit a sin. As a medieval Christian thinker, Abelard sometimes calls the same behavior bad, sometimes crime, and sometimes sin. Because from a religious perspective, the distinction between bad, crime and sin is not that clear. It might be considered clear from a secular perspective. On the other hand, Abelard’s call to goodness carries an emphasis on happiness in the afterlife. In the invitation to goodness, one can also come across an emphasis on the happiness in this life that will come with being good. The source of evil in the world, other than nature and the human body, is the bad behavior of people. If the call to morality emphasizes the general serenity that will come with a decline in bad behavior, this can further encourage morality.

Keywords

• Ethics of Intention
• Virtues of the Soul
• Vices of the Soul
• Goodwill
• Ultimate Good

Kaynakça

1. Abelard, P. (1995). Ethical Writings (Translate to English: Paul Vincent Spade). Cambridge: Hackett Publishing Company.
2. Abelardus, P. (2022). Filozof, Yahudi ve Hıristiyan Arasındaki Diyaloglar (Fırat Çelebi, Çev.). Ankara: Doğu Batı Yayınları.
3. Adler, A. (2003). Yaşama Sanatı ( Selma Koçak, Çev.). Ankara: Doruk Yayımcılık.
4. Adler, A. (2017). İnsanı Tanıma Sanatı (Doğukan Bal, Çev.). Ankara: Fark Yayınları.
5. Akarsu, B. (1975). Felsefe Terimleri Sözlüğü. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
6. Arslan, A. (2012). Felsefeye Giriş. Ankara: Adres Yayınları.
7. Atayman, V. (2005). Etik. İstanbul: Donkişot Yayınları.
8. Ayer, A. J. (1998). Dil, Doğruluk ve Mantık (Vehbi Hacıkadiroğlu, Çev.). İstanbul: Metis Yayınları.

9. Başgil, A. F. (1974). Gençlerle Başbaşa. İstanbul: Yağmur Yayınları.
10. Bergson, H. (2016). Etik ve Politika Dersleri (B. Garen Beşiktaşlıyan, Çev.). İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
11. Blackburn, S. (1996). The Oxford Dictionary of Philosophy. New York: Oxford University Press.
12. Bunnin, N. and Yu, J. (2004). The Blackwall Dictionary Of Western Philosophy. Oxford: Blackwell Publishing.
13. Cevizci, A. (1999). Paradigma Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Paradigma Yayınları.
14. Cevizci, A. (2018). Etik. İstanbul: Say Yayınları.
15. Çotuksöken, B. (1988). Petrus Abelardus’un Ahlak Anlayışı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
16. Çotuksöken, B. (2021). Antropolojinin Işığında Etik Ya Da Ahlak Felsefesi. İstanbul: Notos Kitap.
17. Dönmez, İ. K. (2007). Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 33. Cilt, s. 169-170.
18. Frankena, W. (2007). Etik (Azmi Aydın, Çev.). Ankara: İmge Kitabevi.
19. Gökalp, N. (2010). Duygu ve Etik. Ankara: Ebabil Yayınları.
20. Hacıkadiroğlu, V. (2000). İnsan Felsefesi. İstanbul: Cem Yayınevi.
21. Inwood, M. (1992). A Hegel Dictionary. UK Oxford: Blackwell Publisher Ltd.
22. Kant, I. (2002). Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi (İoanna.Kuçuradi, Çev.). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
23. King, P. (1995). “Abelard’s İntentionalist Ethics”, The Modern Schoolman, 72.
24. Kuçuradi, İ. (2019). Ahlak, Etik ve Etikler. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu.
25. Madden, E. H. (1968). “Farklı Açılardan Kötülük Problemi”, Harran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, 21 Cilt.
26. Mengüşoğlu, T. (2013). Felsefeye Giriş. Ankara: Doğu Batı Yayınları.
27. Moseley, A. (2019). A’dan Z’ye Felsefe (Ali Süha, Çev.). İstanbul: Pegasus Yayınları.
28. Omay, M. (2023). Çağdaş Etik Tartışmaları. İstanbul: Vakıf Bank Kültür Yayınları.
29. Öğütle, V. S. (2022). Failin Ontolojisi. Ankara: Fol Kitap.
30. Rothacker, E. (1990). Tarihselcilik Sorunu (Doğan Özlem, Çev.). İstanbul: Ara Yayıncılık.
31. Topçu, N. (2021). Ahlak. İstanbul: Dergah Yayınları.
32. Türkeri, M. (2008). Etik Kuramları (Mehmet Türkeri, Der. ve Çev.). Ankara: Lotus Yayınevi.