Çağdaş Felsefede Göç Etiği: Etik Sorumluluk ile Siyasal Sınırlar Arasındaki Apori

Öz

Göç olgusu, çağdaş dünyada yalnızca sosyo-politik bir hareketlilik biçimi değil, aynı zamanda insanın ötekiyle ilişkisini yeniden düşünmeyi gerektiren önemli bir etik problem alanı olarak ortaya çıkmaktadır. Modern ulus-devlet düzeninin sınırlar, vatandaşlık ve siyasal aidiyet üzerinden kurduğu düzen, özellikle mültecilik ve vatansızlık gibi durumlarda insan haklarının evrenselliği ile siyasal toplulukların egemenlik iddiaları arasında belirgin bir gerilim yaratmaktadır. Bu çalışma, göç meselesini çağdaş düşünürlerin etik ve siyasal yaklaşımları çerçevesinde ele alarak göç fenomeninin felsefi temellerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda kozmopolit hukuk ve misafirperverlik fikri üzerinden insanlığın ortak haklarına vurgu yapan yaklaşımlar ile siyasal toplulukların sınırlarını ve üyelik kriterlerini savunan görüşler arasındaki tartışmalar analiz edilmektedir. Ayrıca ötekiyle karşılaşma bağlamında ortaya çıkan etik sorumluluk, konukseverlik, adalet ve insan onuru gibi kavramların göç olgusuyla nasıl ilişkilendirildiği ele alınmaktadır. Bu çalışmanın amacı, göç meselesini çağdaş felsefede geliştirilen etik yaklaşımlar ışığında değerlendirerek göç fenomeninin insan hakları, sorumluluk ve konukseverlik kavramlarıyla olan ilişkisini ortaya koymaktır. Ayrıca, farklı düşünürlerin göç konusundaki yaklaşımlarını karşılaştırmalı biçimde inceleyerek göç olgusunun yalnızca siyasal bir sorun değil, aynı zamanda insanın ötekiyle kurduğu ilişkinin etik temellerini ilgilendiren bir felsefi problem olduğunu göstermeyi hedeflemektedir. Bu doğrultuda göç, çağdaş felsefede insanlık fikrinin, etik sorumluluğun ve küresel adalet arayışının yeniden düşünülmesine imkân veren temel bir fenomen olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Göç
• Etik
• Felsefe
• Göçmen
• Hak

MİGRATİON ETHİCS İN CONTEMPORARY PHİLOSOPHY: THE APORİA BETWEEN ETHİCAL RESPONSİBİLİTY AND POLİTİCAL BORDERS

Öz

The phenomenon of migration emerges in the contemporary world not only as a form of socio-political mobility but also as an important field of ethical inquiry that requires a reconsideration of the human relationship with the other. The order established by the modern nation-state system through borders, citizenship, and political belonging creates a clear tension—particularly in cases such as refugees and stateless persons—between the universality of human rights and the sovereignty claims of political communities. This study aims to examine the philosophical foundations of the phenomenon of migration by addressing the issue within the framework of the ethical and political approaches developed by contemporary thinkers. In this context, the debates between approaches that emphasize the common rights of humanity through the ideas of cosmopolitan law and hospitality, and those that defend the boundaries of political communities and the criteria of membership, are analyzed. In addition, the study discusses how concepts such as ethical responsibility, hospitality, justice, and human dignity—arising in the context of encountering the other—are related to the phenomenon of migration. The aim of this study is to evaluate the issue of migration in light of ethical approaches developed in contemporary philosophy and to reveal the relationship between the phenomenon of migration and the concepts of human rights, responsibility, and hospitality. Furthermore, by comparatively examining the approaches of different thinkers regarding migration, the study seeks to demonstrate that migration is not merely a political problem but also a philosophical issue concerning the ethical foundations of the relationship that human beings establish with the other. In this respect, migration is considered a fundamental phenomenon that enables a reconsideration of the idea of humanity, ethical responsibility, and the search for global justice in contemporary philosophy.

Anahtar Kelimeler

• Migration
• Ethics
• Philosophy
• Migrant
• Rights

Kaynakça

1. Aldemir, A. (2018). Hannah Arendt’in yurtsuzluk deneyimi bağlamında Suriyeli mülteciler krizi: Kurban ve öteki. Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi, 26(3), 47-59.
2. Arendt, H. (1998). Human condition (M. Canovan, Ed.). University of Chicago Press.
3. Arendt, H. (2009). Totalitarizmin kaynakları/2. İletişim Yayınları.
4. Atakul, N. B. (2023). Levinas’a karşı Levinas. Felsefe Dünyası Dergisi, 77, 193-204.
5. Benhabib, S. (1996). Democracy and difference: Contesting the boundaries of the political. Princeton University Press.
6. Benhabib, S. (1999). Modernizm, evrensellik ve birey (M. Küçük, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
7. Benhabib, S. (2004). The rights of others: Aliens, residents and citizens. Cambridge University Press.
8. Benhabib, S. (2006). Another cosmopolitanism (R. Post, Ed.). Oxford University Press.

9. Benhabib, S. (2018). Ötekilerin hakları. İletişim Yayınları.
10. Buhurcu, Y. (2020). Emmanuel Levinas’ta komşuluk kavramı. Kilikya Felsefe Dergisi, 2, 150-168.
11. Cesim, A. (2019). Immanuel Kant’ın felsefi görüşlerinin uluslararası ilişkiler disiplinine yansımaları. Türkiye Siyaset Bilimi Dergisi, 2(1), 1–24.
12. Cevizci, A. (2010). Paradigma Felsefe Sözlüğü. Paradigma Yayıncılık.
13. Çırakman, E. (2000). Levinas’ta Öteki ve Adalet: Eleştirel bir not. Doğu Batı Düşünce Dergisi, 13(4), 179-199.
14. Çirli, Y., & Pustu, Y. (2023). Hannah Arendt ve insan haklarının çıkmazları. Akademik Hassasiyetler Dergisi, 10(23), 218–248.
15. Dikeç, M. (2009). Nigel Clark and Clive Barnett, “Extending Hospitality: Giving Space, Taking Time”, Paragraph, 32(1): 1-14.
16. Dinçer, E. H. (2021). Benhabib ve Balibar’ın eleştirel yaklaşımları ekseninde yabancının “haklara sahip olma hakkı”. Adıyaman Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 38, 337-373.
17. Derrida, J. (1993). Aporias (T. Dutoit, Çev.). Stanford University Press.
18. Derrida, J. (2000). Hostipitality. B. Strocker & F. Morlock (Çev.). Angelaki, 5(3).
19. Erayman, İ. O (2022). Göç Olgusunun Felsefî Sosyolojisi. DBY Yayınları.
20. Erman Rutli, E. (2017). Yapısökümü etik açıdan okumak: Derrida ve konukseverlik düşüncesi. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 7, 124–154.
21. Güllüpınar, F. (2014). Almanya’da göçmen politikaları ve Türkiyeli göçmenlerin trajedisi: Yurttaşlık, haklar ve eşitsizlikler üzerine. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 1–6.
22. Güngör, F. Ş. Levinas’ın Öteki Etiğini Badiou’nun Hakikat Etiği Perspektifinden Yeniden Düşünmek, MJH Mediterranean Journal of Humanities, 8(2), 365-377.
23. Heper, A. (2022). Hannah Arendt’te haklara sahip olma hakkı. Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, 28(2), 650-661.
24. Huggler, J. (2010). Cosmopolitanism and Peace in Kant’s Essay on ‘Perpetual Peace’. Studies in Philosophy and Education, 29: 129-140
25. Işıklı, Ş. (2015). İlticanın yapısökümcü felsefesi: Konuksevermezlik sorunu. Marmara İletişim Dergisi, 24, 55–75.
26. Kant, I. (1960). Ebedî Barış Üzerine Felsefî Deneme, Yavuz A.-Seha L. M, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilimler Fakültesi Yayınları, 111(95), Ajans Türk Matbası.
27. Kant, I. (1998). Groundwork For Metaphysic of Morals, Mary Gregor (Ed.). Cambridge University Press.
28. Karademir, A. (2016). Michael Walzer ve komüniteryen bireycilik. Kaygı Uludağ Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Felsefe Dergisi, 27, 111–126.
29. Karaman, H. (2022). “Onlar Bizden Daha Çok Hakka Sahip”: Kilis’te Bir Pharmakos, Suriyeliler Her Yerde. İçinde. İletişim Yayınları.
30. Knowles, A. (2017). Hospitality's Downfall: Kant, Cosmopolitanism, and Refugees. The Journal of Speculative Philosophy, 31(3): 347-357.
31. Küçükşahin, M. E. (2023). Seyla Benhabib’in iletişim özgürlüğüne dayalı insan hakları anlayışı. FLSF Dergisi, 36, 1-24.
32. evinas, E. (2003). Totality and infinity I (A. Lıngıs, Trans.). Duquesne University Press.
33. Levinas, E. (2010a). Sonsuza tanıklık (M. Atıcı vd., Çev.). Metis Yayıncılık.
34. Levinas, E. (2010b). Sonsuza tanıklık: Emmanuel Levinas’tan seçme yazılar (Z. Direk & E. Gökyaran, Haz.). Metis Yayınları.
35. Levinas, E. (2011). Tanrı, ölüm ve zaman. Dost Kitabevi.
36. Lortoğlu, C. (2017). Suriyeli Mültecilerin “Misafir” Olma Haline Misafirperverlik Hukuku ve Etiği Açısından Bakış, İnsan & İnsan Dergisi, 11, 54-80.
37. Meckstroth. C. (2017). Hospitality, or Kant’s Critique of Cosmopolitanism and Human Rights. Political Theory. 1-23. Erişim: https://www.semanticscholar.org/paper/Hospitality%2C-or-Kant%E2%80%99s-Critique-of-Cosmopolitanism-Meckstroth/76b96b04ec9cba324a350b7bdf4981540fc87dce Tarih: 22.05.2026
38. Önal, M. (2010). Dünya yurttaşlığı, barış ve kardeşlik üzerine düşünceler: Immanuel Kant örneği. (İ. Serin (Ed.)), Birinci Uluslararası Felsefe Kongresi: Eşitlik, özgürlük ve kardeşlik. Asa Kitabevi Yayınları.
39. Ökten, K. H. (2001). Immanuel Kant’ın Ebedi Barış Üzerine Felsefi Bir Deneme adlı eseriyle ortaya koyduğu ebedi barış fikri ve bu fikrin uluslararası ilişkiler düşüncesine yarattığı etki (Yayımlanmamış doktora tezi). İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
40. Scruton, R. (2003). Kant (C. Atila, Çev.). Altın Kitaplar Yayınları.
41. Şahin, K. (2016). Michael Walzer, haklı savaş, haksız savaş: Tarihten örneklerle desteklenmiş ahlaki bir tez,
42. Uluslararası İlişkiler Akademik Dergi, 13(51), 123–125.
43. Walzer, M. (1983). Spheres of justice: A defense of pluralism and equality. Basic Books.
44. Walzer, M. (2010). Haklı savaş, haksız savaş (M. Doğan, Çev.). Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
45. Yılmaz, S. (2018). Modern yurttaşlığın istisnaları: Hannah Arendt ve Giorgio Agamben’in görüşleri çerçevesinde
46. insan haklarının eleştirisinde mülteciler ve kamplar. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 73(3), 763-786.
47. Yeşilçayır, C. (2016). Kant’ta barışın hukuk zemininde kurgulanması. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 78-93.