Araştırma Makalesi

Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski

Sayı: Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar 31 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski

Öz

Erken çocukluk döneminde ekran kullanımı, gelişim açısından kritik yılların önemli bir parçası olmuştur. Günümüzde ebeveynler, çocuklarını meşgul etmek amacıyla dijital cihazları bir tür dijital emzik olarak kullanabilmektedir. Çocukların bu yoğun ve kontrolsüz ekran kullanımı birçok soruna neden olmaktadır. Bunlardan biri sanal otizmdir. Sanal otizm, çok küçük yaşlarda yoğun ekran kullanımına maruz kalan çocuklarda, otizm spektrum bozukluğuna benzer belirtilerin ortaya çıkmasıyla tanımlanan gelişimsel bir risk kavramıdır. Bu çalışmada, belirlenen veri tabanlarında virtual autism ve sanal otizm anahtar sözcükleriyle yapılan taramalar sonucunda ulaşılan literatür, içerik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, sanal otizm kavramının Türkçe literatürde henüz yer almadığını; ancak uluslararası yazında son yıllarda artan biçimde ele alındığını ortaya koymaktadır. Araştırmalar, özellikle üç yaş öncesinde uzun süreli ekran maruziyetinin, dil gelişimi, sosyal iletişim, dikkat süresi ve davranışsal düzenleme gibi gelişimsel alanlarda belirgin gecikmelere yol açabileceğini ortaya koymaktadır. Sanal otizme atfedilen belirtiler arasında göz teması kuramama, isme tepki vermeme, dil gecikmesi ve sosyal etkileşimde zayıflık gibi davranışsal örüntüler yer almaktadır. Bu belirtilerin OSB ile örtüşmesi, kavramın literatürde tartışılmasına yol açmaktadır. Bu açıdan sanal otizm kavramının bilimsel geçerliğine yönelik bazı eleştiriler ve kavramın tanı kategorisi olarak kullanılmasına dair endişeler de tartışılmıştır. Çalışmada ayrıca, sanal otizme yönelik erken müdahale ve önleme stratejileri değerlendirilmiş; erken yaşta ekran kullanımının sınırlandırılması ve ebeveyn-çocuk etkileşimi gibi sosyal etkileşim temelli gelişimsel ortamların sağlanması gerektiği vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aishworiya, Ramkumar vd. “Are There Bidirectional Influences between Screen Time Exposure and Social Behavioral Traits in Young Children?” Journal of Developmental & Behavioral Pediatrics 43/6 (2022), 362-369. https://doi.org/10.1097/dbp.0000000000001069
  2. Al Moussawi, Issa vd. “‘Virtual Autism’ and Excessive Screen Exposure in Children Aged 0-3 Years: A Cross-Sectional Study in the Lebanese Con-text”. International Journal of Pediatrics and Adolescent Medicine 11/4 (2024), 116-127. https://doi.org/10.4103/ijpam.ijpam_109_24
  3. Ashraf, Anum - Azmat, Rabia. “The Growing Prevalence of Virtual Autism: A Cause for Concern”. Journal of Health and Rehabilitation Research 5/1 (2025), 1-2. https://doi.org/10.61919/jhrr.v5i1.1752
  4. Aslan, Melda Sultan vd. “Teknolojik alet-i̇nternet kullanımının 0-3 yaş aralı-ğındaki çocukların dil gelişimlerine etkisi”. Fenerbahçe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi 2/2 (2022), 434-454. https://doi.org/10.56061/fbujohs.1098866
  5. Bahadur, Evin - Karaca, Havva. “Growing Concern; the Relationship between Screen Time and Behavior Problems in Digital Era”. Medicine Science | In-ternational Medical Journal 12/1 (2023), 204-210. https://doi.org/10.5455/medscience.2022.12.269
  6. Beggiato, Anita vd. “Gender Differences in Autism Spectrum Disorders: Di-vergence Among Specific Core Symptoms”. Autism Research 10/4 (2017), 680-689. https://doi.org/10.1002/aur.1715
  7. Bettoni, Roberta vd. “Learning and Generalization of Repetition-Based Rules in Autism”. Psychological Research 87/5 (2023), 1429-1438. https://doi.org/10.1007/s00426-022-01761-0
  8. Bhutani, Priyank vd. “Is the Screen Time Duration Affecting Children’s Lan-guage Development? A Scoping Review”. Clinical Epidemiology and Global Health 25 (2024), 1-6. https://doi.org/10.1016/j.cegh.2023.101457

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Otizm ve Spekrum Bozukluğu Eğitimi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

24 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

21 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Sayı: Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar

Kaynak Göster

APA
Başaran, M. (2025). Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar, 157-201. https://doi.org/10.56720/mevzu.1738377
AMA
1.Başaran M. Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski. Mevzu. 2025;(Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar):157-201. doi:10.56720/mevzu.1738377
Chicago
Başaran, Mehmet. 2025. “Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, sy Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar: 157-201. https://doi.org/10.56720/mevzu.1738377.
EndNote
Başaran M (01 Aralık 2025) Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar 157–201.
IEEE
[1]M. Başaran, “Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski”, Mevzu, sy Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar, ss. 157–201, Ara. 2025, doi: 10.56720/mevzu.1738377.
ISNAD
Başaran, Mehmet. “Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi. Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar (01 Aralık 2025): 157-201. https://doi.org/10.56720/mevzu.1738377.
JAMA
1.Başaran M. Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski. Mevzu. 2025;:157–201.
MLA
Başaran, Mehmet. “Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski”. Mevzu – Sosyal Bilimler Dergisi, sy Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar, Aralık 2025, ss. 157-01, doi:10.56720/mevzu.1738377.
Vancouver
1.Mehmet Başaran. Sanal Otizm: Erken Çocuklukta Aşırı Ekran Maruziyetinin Gelişimsel Bir Riski. Mevzu. 01 Aralık 2025;(Ö3 - Eğitimde Yeni Yaklaşımlar):157-201. doi:10.56720/mevzu.1738377