Okul Kültürünün Yordayıcısı Olarak Değer Temelli Liderlik

Öz

Bu araştırmada okul yöneticilerindeki değer temelli liderlik algısı ile okul kültürü algısı arasındaki ilişkiler belirlenmeye çalışılmıştır. Nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline göre tasarlanan çalışmanın bağımsız değişkenlerini değer temelli liderlik boyutları oluştururken, bağımlı değişkenlerini ise okul kültürü boyutları oluşturmuştur. Araştırmanın evrenini Türkiye’de Orta Anadoludaki bir ilde bulunan devlet okullarındaki 448 okul yöneticisi oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini basit tesadüfi yöntemle belirlenen ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 242 okul yöneticisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı olarak “Değer Temelli Liderlik Ölçeği” ve “Okul Kültürü Ölçeği” kullanılmıştır. Analiz sürecine veri setlerinin dağılım özellikleri belirlenerek başlanmıştır. Bu kapsamda verilerin parametrik özelikler gösterdiği tespit edilmiştir. Yöneticilere ait görüşlerin aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri belirlenmiş, değişkenler arası ilişkiler korelasyon ve regresyon analizi teknikleriyle incelenmiştir. Bulgular, araştırmanın katılımcısı olan okul yöneticilerinin değer temelli liderliğin milli değerlere yönelim alt boyutunda (X̅=4.05) ve örgüt kültürünün destek kültürü alt boyutunda en yüksek ortalama (X̅=3.68) ile değerlendirilmiş olduklarını ortaya koymuştur. Değer temelli liderlik ve okul kültürü arasında pozitif yön-lü nispeten güçlü ilişkiler bulunmaktadır. Değer temelli liderliğin okul kültürü alt boyutlarını %51’i aşan oranlarda yordadığı [R=0.720; R2=0.514] belir-lenmiştir. Araştırma bulguları ilgili literatür temelinde tartışılmış ve bulgulara dayalı bazı öneriler de sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Liderlik
• Değer Temelli Liderlik
• Kültür
• Okul Kültürü
• Eğitim Yönetimi

Value-Based Leadership as a Predictor of School Culture

Abstract

This study aimed to determine the relationships between school admi-nistrators' perceptions of value-based leadership and their perceptions of school culture. Designed using a correlational survey model, a quantitative research method, the study's independent variables were the dimensions of value-based leadership, while the dependent variables were the dimensions of school culture. The population consisted of 448 school administrators in state schools in a province in Central Anatolia, Turkey. The sample comprised 242 school administrators selected using a simple random sampling method who voluntarily agreed to participate in the study. The "Value-Based Leadership Scale" and the "School Culture Scale" were used as data collection instruments. The analysis process began by determining the distribution characteristics of the data sets. It was determined that the data exhibited parametric properties. The arithmetic mean and standard deviation of the administrators' opinions were determined, and the relationships between variables were examined using correlation and regression analysis techniques. The findings revealed that school administrators participating in the study were evaluated with the highest average scores in the sub-dimension of value-based leadership related to national values (X̅=4.05) and the sub-dimension of organizational culture related to supportive culture (X̅=3.68). Relatively strong positive correlations exist between value-based leadership and school culture. Value-based leadership was found to predict the sub-dimensions of school culture by more than 51% [R=0.720; R2=0.514]. The research findings were discussed based on the relevant literature, and some recommendations based on the findings were also presented.

Keywords

• Leadership
• Value-Based Leadership
• Culture
• School Culture
• Educational Management

Kaynakça

1. Atmaca, Taner - Dağ, Sinan. “Okul marşları ve sloganlarında yer alan değerlerin okul kültürü oluşturma ve kimlik inşası bağlamında incelenmesi”. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi 13/2 (Haziran 2023), 1259-1284. https://doi.org/10.30783/nevsosbilen.1282909
2. Babaoğlan, Emine vd. “Okul başarısına okul yöneticisinin etkisine ilişkin öğretmen görüşleri”. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty 43 (2017), 93-109.
3. Bäckström, Ingela. “Health-related quality management values–comparing manager and co-worker perceptions”. International Journal of Quality and Service Sciences 11/4 (2019), 588-603.
4. Baloğlu, Nuri. “Değerler temelli liderlik ile dağıtımcı liderlik arasındaki ilişkiler: Okul müdürünün davranışını değerlendirmeye dönük nedensel bir araştırma”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Bilimleri 12/2 (2012), 1367-1378.
5. Baloğlu, Nuri - Bulut, Meryem Berrin. “Değer temelli liderlik ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması.” Journal of International Social Research 10/48 (01 Şubat 2017), 378-388. https://doi.org/10.17719/jisr.2017.1507
6. Burns, JM. “Leadership and followership”. Leadership 18 (1978), 18-23.
7. Busch, Tor - Wennes, Grete. “Changing values in the modern public sector: the need for value‐based leadership”. International Journal of Leadership in Public Services 8/4 (2012), 201-215.
8. Bush, Tony. “Educational Leadership Theory”. Journal of JASEA 66 (2024), 2-25. https://doi.org/10.24493/jasea.66.0_2

9. Cameron, Kim S - Quinn, Robert E. Diagnosing and changing organizational culture: The competing values approach. Jossey-Bass. 2011
10. Cronemyr, Peter vd. “Quality culture deployment–using behaviours to explain, diagnose and improve a quality culture”. International Journal of Quality and Service Sciences 9/3/4 (2017), 498-518.
11. Çelikten, Mustafa. “Okul kültürünün şekillendirilmesinde müdürün rolleri”. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi 1/4 (2003).
12. Çetingüney, Hanife vd. “Paydaşların perspektifinden geçici koruma statüsündeki öğrenciler üzerinde okul kültürünün etkisi: bir durum çalışması”. Maarif Mektepleri Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi 5/2 (2022), 1-26.
13. Deal, Terrence E - Peterson, Kent D. Shaping school culture. John Wiley & Sons, 2016.
14. Doğan, Halil - Yıldırım, Nail. “Sosyal adalet liderliği ve okul iklimi arasındaki ilişki”. Uluslararası Liderlik Çalışmaları Dergisi: Kuram ve Uygulama 5/3 (2022), 174-195.
15. Doğan, Soner - Tunçer Günay, Emine. “Okul yöneticilerinin değer temelli liderlik özelliklerine ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi”. Ulusal Eğitim Akademisi Dergisi 9/1 (Nisan 2025), 41-61. https://doi.org/10.32960/uead.1536411
16. Dolan, Shimon L. - Garcia, Salvador. “Managing by values: Cultural redesign for strategic organizational change at the dawn of the twenty‐first century”. Journal of Management Development 21/2 (01 Mart 2002), 101-117. https://doi.org/10.1108/02621710210417411
17. Dorfman, Peter vd. “GLOBE: A twenty year journey into the intriguing world of culture and leadership”. Special Issue: Leadership In A Global Context 47/4 (01 Ekim 2012), 504-518. https://doi.org/10.1016/j.jwb.2012.01.004
18. Fullan, Michael. Leading in a culture of change. John Wiley & Sons, 2007.
19. Graber, David R. - Kilpatrick, Anne Osborne. “Establishing values-based leadership and value systems in healthcare organizations”. Journal of Health and Human Services Administration 31/2 (01 Haziran 2008), 179- 197. https://doi.org/10.1177/107937390803100202
20. Grant, Adam. “How to build a culture of originality”. Harvard Business Review 94/3 (2016), 86-94.
21. Gürsel, Duygu. Ortaokullarda örgüt kültürünün yönetici ve öğretmenlerin iş tatminine etkisi. İstanbul: İstanbul Aydın Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2016.
22. Hallinger, Philip. “Leadership for learning: lessons from 40 years of empirical research”. Journal of Educational Administration 49/2 (01 Ocak 2011), 125-142. https://doi.org/10.1108/09578231111116699
23. Hoy, Wayne K - Miskel, Cecil G. Eğitim yönetimi. Çev. Edt: S. Turan). Ankara: Nobel.2017
24. Kafalı, Uğur. “Okul yöneticilerinin okul kültürünün oluşturulmasındaki rolü.” Balkan & Near Eastern Journal of Social Sciences (BNEJSS) 8/1 (2022).
25. Kalkan, Ümit vd. “The relationship between school administrators’ leadership styles, shool culture, and organizational image”. Sage Open 10/1 (01 Ocak 2020), 2158244020902081. https://doi.org/10.1177/2158244020902081
26. Karadag, Mehmet vd. “Effect size of spiritual leadership: In the process of school culture and academic success”. Sage Open 10/1 (Ocak 2020). https://doi.org/10.1177/2158244020914638
27. Kaya, Ahmet vd. “Öğretmenlerin alternatif ölçme ve değerlendirme tekniklerine ilişkin bilme, uygulama ve eğitim ihtiyacı düzeyleri”. International Journal of Human Sciences 9/2 (2012), 1229-1259.
28. Koşar, Serkan. İlköğretim okulu yöneticilerinin yönetimde gücü kullanma stilleri ile örgüt kültürü arasındaki ilişki. Ankara: Gazi Üniversitesi, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2008.
29. Kraemer Jr, Harry M Jansen. From values to action: The four principles of values-based leadership. John Wiley & Sons, 2011.
30. Lee, Moosung - Louis, Karen Seashore. “Mapping a strong school culture and linking it to sustainable school improvement”. Teaching and Teacher Education 81 (01 Mayıs 2019), 84-96. https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.02.001
31. Leithwood, Kenneth vd. “Seven strong claims about successful school leadership”. School Leadership & Management 28/1 (01 Şubat 2008), 27-42. https://doi.org/10.1080/13632430701800060
32. MEB. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli öğretim programları. Program. Milli Eğitim Bakanlığı, 2025. Milli Eğitim Bakanlığı.
33. Medford, Jill A - Brown, Troy. “Newly appointed principals’ challenges in learning and adjusting to school culture”. Heliyon 8/9 (2022).
34. Nicholls, John. “Value-Centred LeadershipTM—applying transforming leadership to produce strategic behaviour in depth.Part 2”. Strategic Change 8/7 (01 Kasım 1999), 393-411. https://doi.org/10.1002/(SICI)1099- 1697(199911)8:7%253C393::AID-JSC463%253E3.0.CO;2-V
35. Öz, Hamza - Baloğlu, Nuri. “Kültürel Ögelerin Eğitim Kurumlarına Yansımaları”. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi 9/2 (Aralık 2022), 243-268. https://doi.org/10.51725/etad.1031709
36. Özgenel, Mustafa. “The role of charismatic leader in school culture”. Eurasian Journal Of Educational Research 86 (2020), 85-114. https://doi.org/10.14689/ejer.2020.86.5
37. Peterson, Kent D - Deal, Terrence E. “How leaders influence the culture of schools”. Educational leadership 56 (1998), 28-31.
38. Polatcan, Mahmut - Cansoy, Ramazan. “The relationship between school principals’ leadership and teachers’ organisational commitment: a systematic review”. Bartın University Journal of Faculty of Education 8/1 (2019), 1-31. https://doi.org/10.14686/buefad.441189
39. Saridas, Gürkan - Nayir, Funda. “Examining the level of culturally responsive school culture”. International Journal of Assessment Tools in Education 12/2 (Haziran 2025), 387-413. https://doi.org/10.21449/ijate.1478068
40. Schein, Edgar H. Organizational culture and leadership. John Wiley & Sons, 2010.
41. Sergiovanni, Thomas J. The principalship: A reflective practice perspective. ERIC, 1987.
42. Snyder, Kristen vd. “Developing value-based leadership for sustainable quality development: a meta- analysis from a study of Lean manufacturing”. International Journal of Lean Six Sigma 15/6 (16 Nisan 2024), 1245-1264. https://doi.org/10.1108/IJLSS-12-2023-0226
43. Tabachnick, Barbara G - Fidell, Linda S. Using multivariate statistics (6. edt). MA: Pearson. 2013.
44. Taktak, Mustafa. “Özel eğitim okul yöneticilerinin rolleri ve dinamikleri: sistematik bir inceleme”. Mevzu–Sosyal Bilimler Dergisi Ö2-Özel Eğitimde Disiplinlerarası Çalışmalar (2024), 75-102. https://doi.org/10.56720/mevzu.1581206.
45. Terzi, Ali Rıza. “İlköğretim okullarında örgüt kültürü”. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi 43/43 (2005), 423-442.
46. Topal, Mehmet vd. “Çoklu doğrusal bağlantı durumunda ridge ve temel bileşenler regresyon analiz yöntemlerinin kullanımı”. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 41/1 (2010), 53-57.
47. Turan, Selahattin - Bektas, Fatih. “The relationship between school culture and leadership practices”. Eurasian Journal of Educational Research 13 (2013).
48. Tüysüz, Harun vd. “İdeal eğitimde önemli bir etken: yönetici ahlâkı”. Mevzu–Sosyal Bilimler Dergisi 8 (2022), 1- 18. https://doi.org/10.56720/mevzu.1065325.
49. Uçkun, Rukiye vd. “Okul kültürünün oluşturulmasında müdürün rolü”. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR) 11/103 (2024), 214-224. https://doi.org/10.5281/zenodo.10616630
50. Yiğit, Mehmet Ali - İş, Engin. “Ortaokullarda okul kültürünün oluşturulması ve geliştirilmesinde okul müdürlerinin rolü.” Journal of Academic Social Science Studies 17/100 (01 Haziran 2024), 107-122. https://doi.org/10.29228/JASSS.75367