Doğal Olarak Yetişen Ceviz Popülasyonunda Seleksiyon Çalışması: Eskişehir İli Günyüzü İlçesi

Öz

Araştırma, 2016-2017 yılları arasında Eskişehir ilinin Günyüzü ilçesinde, doğal olarak yetişen ceviz popülasyonundan üstün özelliklere sahip genotipleri seçmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında 138 genotipten meyve örnekleri alınarak fenolojik, pomolojik ve morfolojik özellikler incelenmiştir. İki yıl süre ile yapılan ölçüm, gözlem ve değerlendirmeler tartılı derecelendirmeye tabii tutulmuştur. İç meyve ve kabuklu meyve özelliklerine göre yapılan tartılı derecelendirme sonucunda 4 ceviz genotipi (56, 106, 107 ve 114) ümitvar olarak saptanmıştır. Ümitvar olarak belirlenen genotiplerde kabuklu meyve ağırlıkları 15.13-18.88 g, iç ağırlıkları 8.02 -10.17 g, iç oranları %47.74-67.87, kabuk kalınlıkları 1.26-1.70 mm, protein içerikleri %18.71-22.63 ve yağ içerikleri %66.96-69.63 arasında değişmiştir. Genotiplerin tamamında kabuk yapısı 'pürüssüz', kabuk rengi %75'inde 'açık', kabuğun kırılma durumu %50'sinde 'kolay' ve iç rengi 'parlaktan koyuya' kadar değişmiştir. Seçilen genotiplerin morfolojik ve fenolojik özellikleri arasında da farklılıklar tespit edilmiştir. Belirlenen genotiplerin yan dal verimliliği %50-60 arasındadır. Ayrıca genotiplerin 1’i homogami ve 3’ü protandry çiçeklenme özelliği göstermiştir. Sonuç olarak 114 nolu genotip hem iç hem de kabuklu ceviz özellikleri ile öne çıkmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Juglans regia L.
• iç oranı
• meyve ağırlığı
• seleksiyon
• yağ oranı

Selection Study on Naturally Growing Walnut Population: Eskişehir Province, Günyüzü District

Öz

The research was conducted in the Günyüzü district of Eskişehir province between 2016 and 2017, aiming to select genotypes with superior characteristics from a naturally growing walnut population. Within the scope of the research, nut samples were taken from 138 genotypes and phenological, pomological and morphological characteristics were performed. The measurements, observations and evaluations made for two years were subjected to weighted rating. As a result of the weighted rating made according to kernel and nut characteristics, four walnut genotypes (56, 106, 107 and 114) were determined as promising. In the genotypes determined as promising, nut weight varied between 15.13-18.88 g, kernel weight varied between 8.02-10.17 g, kernel ratio varied between 47.74-67.87%, shell thickness varied between 1.26-1.70 mm, protein content varied between 18.71-22.63% and fat content varied between 66.96-69.63%. In all genotypes, the shell structure was 'smooth', the shell color was 'light' in 75%, the shell cracking was 'easy' in 50%, and the internal color ranged from 'bright to dark'. Differences were also detected between the morphological and phenological characteristics of the selected genotypes. The side branch productivity of the determined genotypes was between 50-60%. In addition, 1 of the types showed homogamy flowering and 3 of the genotypes showed protandry flowering. As a result, genotype number 114 stood out with both kernel and shell walnut characteristics.

Anahtar Kelimeler

• Juglans regia L.
• Kernel ratio
• Nut weight
• Selection
• Fat content

Kaynakça

1. Adibelli Ü, Mutlu D, Çakir Yiğit N, Karagöz İ, 2022. Ceviz kabuğu dolgulu epoksi hibrit kompozit malzemelerin hazırlanması ve karakterizasyonu. 10. Uluslararası Lif ve Polimer Araştırmaları Sempozyumu 13-14.
2. Akça Y, 2001. Türkiye Ceviz Yetiştiriciliğine Genel Bakış. Türkiye I. Ulusal Ceviz Sempozyumu 5–8 Eylül Tokat s:298–307.
3. Akça Y, Aydın M, 2005. Tokat/Niksar ekolojik koşullarında bazı ceviz çeşitlerinin performanslarının değerlendirilmesi. Bahçe 34(1): 49-56.
4. Akça Y, Ayhan C, 1996. Adilcevaz ceviz (Juglans regia L.) populasyonu içinde genetik değişkenlik ve üstün özellikli ceviz tiplerinin seleksiyonu üzerinde bir araştırma. Fındık ve Diğer Sert Kabuklu Meyveler Sempozyumu s: 379387.
5. Akça Y, 1999. Tokat ekolojik koşullarında bazı standart ceviz çeşitlerinin performanslarının saptanması üzerine bir araştırma (1997-1998 dilimi), Türkiye III. Türkiye III. Ulusal Bahçe Bitkileri Kongresi 14-17.
6. Aslansoy B, 2012. Sultandağı (Afyon) yöresi cevizlerinin (Juglans regia L.) seleksiyon yoluyla ıslahı üzerine araştırmalar. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 156s, Konya. Bakkalbaşı E, Yılmaz ÖM, Artık N, 2010. Türkiye’de yetiştirilen yerli bazı ceviz çeşitlerinin fiziksel özellikleri ve kimyasal bileşenleri. Akademik Gıda 8(1): 6-54.
7. Balta MF, Tașcı AR, Karakaya O, 2017. Pomological attribute of some walnut genotypes grown in Ulubey (Ordu) district. Bahçe 46(2): 65-69.
8. Bayazit S, 2011. Bazı Ceviz (Juglans regia L.) Genotiplerinin Yayladağı (Hatay) Koşullarındaki Fenolojik Özellikleri ve Yan Dal Verimliliği. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 42(2): 95-102.

9. Bayazit S, Çalışkan O, Kılıç D, 2020. Yükseltinin Chandler ceviz çeşidinde meyve kalite özelliklerine etkisi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 9(2): 124-132.
10. Bayazit S, Çalışkan O, Sütyemez M, 2024. Bazı Ceviz Çeşitlerinde Meyve ve Kimyasal Özelliklerin Ekolojilere Göre Değişimi. Manas Journal of Agriculture Veterinary and Life Sciences 14(1): 71-81.
11. Beyhan Ö, 1993. Darende cevizlerinin (Juglans regia L.) seleksiyon yoluyla ıslahı üzerinde araştırmalar. Sakarya University Journal of Science 9(1): 35-42.
12. Bilgin S, Șen F, Özeker E, Bilgin NA, 2018. Determination of morphological and pomological characteristics of some walnut cultivars in Menemen conditions. COMU Journal of Agriculture Faculty 6(1): 31-39.
13. Cosmulescu S, Botu M, 2012. Walnut biodiversity in south-western Romania resource for perspective cultivars. Pak J Bot. 44(1): 307-311.
14. Çakır ÖÜA, Kıtay V, 2021. Bingöl ekolojisinde yetişen bazı ceviz tiplerinin meyve özellikleri. Türkiye’de Organik Tarım ve Agro-Ekolojik Gelişmeler, Bölüm 8: 175.
15. Çelik F, Cimrin KM, Kazankaya A, 2011. Tavas (Denizli) Yöresinden Selekte Edilen Ceviz (Juglans regia L.) Genotiplerinin Bazı Fiziksel ve Kimyasal Özellikleri. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimi Dergisi 21(1): 42- 48.
16. Çiçek M, Gülsoy E, Aslantaş R, 2020. The determination of promising genotypes in native walnut (Juglans regia L.) populations of Hani (Diyarbakır) district. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 7(2): 520-525.
17. Erdogan U, Argin S, Turan M, Cakmakci R, Olgun M, 2021. Biochemical and bioactive content in fruits of walnut (Juglans regia L.) genotypes from Turkey. Fresenius Environmental Bulletin 30:6713–6727.
18. Gerçekcioğlu R, Gültekin N, Bayındır Y, Özatasever Ö, 2019. Hekimhan yöresinde ceviz (Juglans regia L.) genotiplerinin seleksiyonu. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi 8(3): 70-81.
19. Güller O, Beyhan Ö, 2023. Sapanca Bölgesinde Yetiştirilen Bazı Ceviz Genotiplerinin (Juglans regia L.) Önemli Kalite Özelliklerinin Belirlenmesi Üzerine Bir Araştırma. Journal of Agricultural Biotechnology 4(1): 31-41.
20. Gülsoy E, Kaya T, Şimşek M, Pehluvan M, 2016. Selections of Walnut (Juglans regia L.) in Igdır District. Journal of the Institute of Science and Technology 6(1): 25-30.
21. Gülsoy E, Pehluvan M, Şimşek M, 2019. Determination of fatty acids, α-tocopherol, β-caroten, minerals, and some pomological properties of walnut genotypes selected from Aras Valley (Eastern Turkey). Iran. J. Chem. Chem. Eng. Research Article 38(3).
22. Gündeşli MA, Uğur R, Yaman M, 2023. The Effects of Altitude on Fruit Characteristics, Nutrient Chemicals, and Biochemical Properties of Walnut Fruits (Juglans regia L.). Horticulturae 9(10): 1086.
23. Haskınacı Ş, 2003. Ceviz Sektör Araştırması. İstanbul Ticaret Odası, 1-30. Kaçar B, 1984. Bitki besleme uygulama kılavuzu. Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları, 900, 140.
24. Karadeniz T, Şahinbaş T, 1996. Çatak’ta Yetiştirilen Cevizlerin (Juglans regia L.) Meyve Özellikleri ve Ümitvar Tiplerin Seçimi. Fındık ve Diğer Sert Kabuklu Meyveler Sempozyumu. Ondokuzmayıs Üniversitesi Ziraat Fakültesi Samsun s: 317–323.
25. Kazankaya A, Doğan A, Piral K, Yaviç A, Encü T, 2017. Bitlis Yöresi ümitvar ceviz (Juglans regia L.) tiplerinin belirlenmesi. Yüzüncü Yıl University Journal of Agricultural Science 27: 172-182.
26. Kılıçoğlu OÇ, Akça Y, 2018. Selection of superior walnut types with lateral bud fruitfulness and high nut quality. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University (JAFAG) 35(3): 297-304.
27. Kırca L, 2025. Evaluation of Phenological and Pomological Characteristics of Walnut Cultivars in the Ecology of Tavas (Denizli). ISPEC Journal of Agricultural Sciences 9(1): 152-164.
28. Kırca S, Yarılgaç T, Kırca L, Bak T, 2014. Study on the selection of walnut (Juglans regia L.) in Trabzon. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi 1(Özel Sayı-1): 835-841.
29. Kırışık ME, Koyuncu F, Güçlü SF, 2021. Tefenni (Burdur) yöresi doğal popülasyonundan seçilen ceviz (Juglans regia L.) genotiplerinin bazı pomolojik ve agrofenolojik özellikleri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 58(4).
30. Koc A, Keles H, Ercisli S, 2019. Some pomological properties of promising seed propagated walnut genotypes from inner Turkey. Notulae Botanicae Horti Agrobotanici Cluj-Napoca 47(4): 1094-1099.
31. Koyuncu MA, Koyuncu F, Yıldırım FA, Dilmaçünal T, Vural E, 2005. Gelincik (Isparta) doğal ceviz genotiplerinin yan dal verimliliği ve meyve özelliklerinin belirlenmesi. Bahçe 34(1): 73-82.
32. Kömür YK, Karakaya O, Sütyemez M, Dirim E, Yaman M, Say A, Gönültaş M, Özcan A, Ayaz İB, 2024. Characterization of walnut (Juglans regia L.) hybrid genotypes; fatty acid composition, biochemical properties and nutrient contents. Genetic Resources and Crop Evolution 71(6): 2965-2985.
33. Maden Ö, 2011. Gönen (Balıkesir) İlçesi Cevizlerinin (Juglans Regia l.) Seleksiyon Yolu ile Islahı. Ordu Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 69s Ordu.
34. Michelson LF, Lachman WH, Allen DD, 1958. The use of “Weighted-Rankit” Method in Variety Trials. Proc. Amer. Soc. Hort. Sci. 71: 334-338
35. Milatović D, Nikolić D, Janković S, Janković D, Stanković J, 2020. Morphological characteristics of male reproductive organs in some walnut (Juglans regia L.) genotypes. Scientia Horticulturae 272 109587.
36. Muradoğlu F, 2005. Hakkari Merkez İlçe ve Ahlat (Bitlis) Yöresinde Tohumdan Yetişmiş Ceviz (Juglans Regia L.) Popülasyonunda Genetik Değişkenlik ve Ümitvar Genotiplerin Seleksiyonu. Yüzüncü Yıl Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 156s, Van.
37. Orbay SK, Pırlak L, 2016. Konya İl Merkezinde 2014 Yılı İlkbahar Donlarından Zarar Görmeyen ve Kaliteli Ceviz (Juglans regia L.) Tiplerinin Seleksiyonu. Selçuk Tarım Bilimleri Dergisi 3(1): 68-75.
38. Ölez H, 1971. Marmara Bölgesi Cevizlerinin (Juglans Regia L.) Seleksiyon Yolu ile Islahı Üzerinde Araştırmalar ve Ceviz Ağaçlarında Verim Potansiyelinin Tespiti İçin Geliştirilmiş Bir Metod. Atatürk Bahçe Kültürleri Araştırma ve Eğitim Merkezi Dergisi 4(3-6-9-12): 7-30.
39. Paris K, Uzun A 2015. Kayseri ilinde yetişen ceviz (Juglans regia L.) genotiplerinde fenolojik özelliklerin ve yan dal verimlerinin belirlenmesi. Alatarım 14(1): 37.
40. Salık MA, Çakmakçı S, 2023. Ceviz (Juglans regia L.) yaprağı ve yeşil kabuğu: fonksiyonel özellikleri, sağlığa yararları ve gıdalarda kullanım potansiyeli. Akademik Gıda 21(1): 90-100.
41. Serr EF, 1962. Selecting suitable walnut varieties. California Agricultural Experimental Station. Leat 144, 179.
42. Sütyemez M, Kaşka N, 2002. Bazı yerli ve yabancı ceviz (Juglans regia L.) çeşitlerinin Kahramanmaraş ekolojisine adaptasyonu. KSÜ Fen ve Mühendislik Dergisi 5(1): 148-158.
43. Şen F, Bilgin S, Özeker E, Bilgin NA, 2018. Bazı ceviz çeşitlerinin Menemen ekolojisinde morfolojik ve pomolojik özelliklerinin belirlenmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi 6(1): 31-39.
44. Şen SM, 1980. Kuzey Doğu Anadolu ve Doğu Karadeniz Bolgesi Cevizlerinin (Juglans regia L.) Seleksiyon Yolu İle Islahı Üzerinde Araştırmalar. Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doçentlik Tezi, Erzurum.
45. Şen SM, 1986. Ceviz Yetiştiriciliği. Eser Matbaası. Samsun, 229s.
46. Şen SM, 2011. Ceviz yetiştiriciliği, besin değeri, folklorü. ÜÇM Yayıncılık, 4. Baskı. ISBN: 978-605-891150-0-8.
47. Tağı S, Aydın Ş, Bekiroğlu E, 2023. Tiftik ve kenevir ipliğinin doğal boyamacilik ile renklendirilmesi ve dokuma tekstil yüzey çalışmaları. Arış Dergisi (22): 28-45.
48. Tosun İ, Akçay ME, 2005. Yerli ve yabancı bazı ceviz çeşitlerinin Yalova ekolojisindeki fenolojik ve pomolojik özellikleri. Bahçe 34(1): 35-40.
49. Ünver H, Sakar E, Çelik M, 2010. Ankara yöresinde iç oranı yüksek ceviz (Juglans regia l.) tiplerinin belirlenmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi 14(3): 63-69.
50. Varol E, Gülsoy E, Aslantas R, 2020. A study on the determination of promising walnut (Juglans regia L.) genotypes: Turkey, Kars-Kağızman region. Turkish Journal of Agricultural Research 7(1): 17-22.
51. Yalçın B, Yıldırım A, Yıldırım F, Çelik C, 2021. Bazı Ceviz Çeşitlerinin Isparta Ekolojisinde Biyokimyasal ve Mineral Madde İçerikleri. Adnan Menderes Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi 18(2): 285-291.
52. Yaman M, Yıldız E, Pınar H, Uzun A, Sümbül A, Alkan Ş, 2020. Seleksiyonla Elde Edilmiş Bazı Ceviz Genotiplerinde SRAP Tekniği Kullanılarak Genetik Çeşitliliğin Belirlenmesi. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology 8(12): 2577-2582.
53. Yang H, Xiao X, Li J, Wang F, Mi J, Shi Y, He F, Chen L, Zhang F, Wan X, 2022. Chemical compositions of walnut (Juglans Spp.) oil: Combined effects of genetic and climatic factors. Forests 13(6): 962.
54. Yarılgaç T, 1997. Gevaş yöresi cevizlerinin (Juglans regia L.) seleksiyon yoluyla ıslahı üzerinde araştırmalar. (Doktora tezi), Yüzüncü Yıl Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Van.
55. Yavuz M, Pırlak L, 2023. Selection of Superior Properties of Walnut Genotypes in Ereğli-Halkapınar (Konya) and Ayrancı (Karaman) Walnut Population. Selcuk Journal of Agriculture and Food Sciences 37(3): 457-465.
56. Zhaanbaev M, 2023. Kırgızistan'ın Oş Bölgesi Özgen Ceviz (Juglans Regia L.) Ormanında Ümitvar Tiplerin Seleksiyonu. Selçuk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Doktora Tezi, 127s, Konya.