Üretken Yapay Zekâ Kullanımı Politikası
1. Genel İlke ve Kapsam
Medeni Hukuk Dergisi (MHD), bilimsel yayıncılıkta doğruluk, şeffaflık ve hesap verebilirlik ilkelerini esas alır. Bu çerçevede üretken yapay zekâ (AI) araçlarının kullanımı, etik ilkelere ve akademik dürüstlük standartlarına uygun olarak sınırlandırılmıştır. Politika; makale yazımı, hakemlik süreci ve editöryal değerlendirme dâhil olmak üzere tüm yayın süreçlerini kapsar ve Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından önerilen iyi uygulamalarla uyumludur.
2. Yazarlık ve Sorumluluk
Üretken yapay zekâ araçları, bilimsel yazarlık için gerekli olan sorumluluk, hesap verebilirlik ve etik yükümlülükleri üstlenemediğinden, MHD’de yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Bu araçlar, atıf yapılan kaynaklar arasında da “yazar” sıfatıyla yer alamaz.
Yazarlar, makalede yer alan tüm içerikten—yapay zekâ desteği kullanılmış olsa dahi—tam sorumludur. Bu sorumluluk; içeriğin doğruluğunu, özgünlüğünü, etik uygunluğunu ve bilimsel bütünlüğünü kapsar.
3. Yapay Zekâ Kullanımının Beyanı
Yazarlar, çalışmalarında üretken yapay zekâ kullandıkları takdirde bunu açık ve şeffaf biçimde beyan etmekle yükümlüdür. Bu beyan:
Ön yazıda ve/veya
“Yapay Zekâ Kullanım Beyanı” başlığı altında
yer almalıdır.
Ayrıca yöntem bölümünde kullanılan yapay zekâ aracının adı (örneğin ChatGPT, Gemini vb.), sürümü, kullanım amacı ve gerekiyorsa kullanılan istem (prompt) türü hakkında bilgi verilmesi önerilir.
Bu beyan yükümlülüğü, özellikle aşağıdaki durumlarda zorunludur:
Metin oluşturma veya yeniden yazım
Analitik yorum üretme
Veri yorumlama veya sentezleme
Yalnızca dilbilgisi ve yazım denetimi gibi sınırlı kullanımlar için beyan zorunluluğu bulunmayabilir; ancak şeffaflık ilkesi gereği bu tür kullanımların da belirtilmesi tavsiye edilir.
4. Bilimsel Yazım Sürecinde Yapay Zekâ Kullanımı
MHD’de üretken yapay zekâ araçlarının kullanımı, esas itibarıyla yardımcı araç niteliğinde kabul edilir. Bu kapsamda:
Yapay zekâ, metnin dilini ve okunabilirliğini iyileştirmek için kullanılabilir.
Ancak özgün bilimsel içerik üretimi, yorum geliştirme veya sonuç çıkarma gibi faaliyetlerde insan denetimi ve sorumluluğu esastır.
Yapay zekâ tarafından oluşturulan içerikler, mutlaka yazar tarafından doğrulanmalı ve gerektiğinde düzeltilmelidir.
Yapay zekâ çıktılarının doğrudan ve denetimsiz kullanımı, hatalı, eksik veya önyargılı sonuçlara yol açabileceğinden kabul edilmez.
5. Özgünlük, Etik ve Önyargı Riski
Yapay zekâ araçları, mevcut veri setlerinden öğrenerek içerik ürettiğinden, örtük intihal, yanıltıcı bilgi üretimi ve algoritmik önyargı riski taşır. Bu nedenle:
Yazarlar, yapay zekâ kullanımının özgünlüğü ihlal etmemesini sağlamakla yükümlüdür.
Uygun ve doğru atıf yapılmalıdır.
Yapay zekâ kaynaklı olası önyargılar eleştirel biçimde değerlendirilmelidir.
Editörler, bu tür risklerin giderilmediği kanaatine varırlarsa makaleyi reddedebilir.
6. Görseller, Şekiller ve Sanatsal İçeriklerde Yapay Zekâ Kullanımı
Grafik özetler, şekiller, tablolar, görseller ve dergi kapağı gibi içeriklerde üretken yapay zekâ kullanımı, editörün önceden vereceği açık izne tabidir.
Bu tür kullanımlarda:
Telif hakları ve lisans koşulları
İçeriğin doğruluğu ve bütünlüğü
Etik ve hukuki sorumluluklar
dikkate alınmalıdır. Gerekli şartlar sağlanmadığı takdirde yapay zekâ ile oluşturulmuş içerikler yayımlanmayabilir.
7. Hakemlik Sürecinde Yapay Zekâ Kullanımı
Hakemlik süreci, gizlilik ve bağımsız değerlendirme ilkelerine dayanır. Bu nedenle:
Hakemlerin kendilerine gönderilen makaleleri veya bu makalelere ait bölümleri yapay zekâ araçlarına yüklemeleri kesinlikle yasaktır.
Hakem raporlarının hazırlanmasında yapay zekâ kullanımı uygun değildir.
Hakemler, değerlendirmelerinin özgünlüğünden ve doğruluğundan bizzat sorumludur.
Bilimsel değerlendirme, insan uzmanlığı gerektirdiğinden yapay zekâ araçları bu sürecin yerine geçemez.
8. Editöryal Süreçte Yapay Zekâ Kullanımı
Editörler, değerlendirme sürecinin gizliliğini korumakla yükümlüdür. Bu kapsamda:
Makalelerin veya editöryal yazışmaların yapay zekâ araçlarına yüklenmesi yasaktır.
Editöryal kararlar yalnızca insan yargısına dayanır.
Bununla birlikte, dergi; intihal tespiti, teknik analizler ve hakem eşleştirme gibi sınırlı alanlarda, veri güvenliği ve etik standartlara uygun olmak kaydıyla yapay zekâ destekli araçlardan yararlanabilir.
9. Politikanın Güncellenmesi
Yapay zekâ teknolojileri hızla gelişmekte olup bilimsel yayıncılık üzerindeki etkileri sürekli değişmektedir. Bu nedenle MHD, bu politikayı düzenli olarak gözden geçirme ve güncelleme hakkını saklı tutar.
