Yeni Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) Yönetmeliği'ne Bir Bakış

Öz

Çevresel etki değerlendirme (ÇED), bünyesinde çevresel riskler barındıran projeler bakımından aranan bir idari usuldür. Anayasa’da öngörülen sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının temel güvencelerinden olan bu idari süreç 2872 sayılı Çevre Kanunu ile yasal zeminini bulmuştur. Türk hukuk sisteminde ÇED açısından hareketli bir mevzuat ve içtihat gelişiminin olduğu görülmektedir. Çalışma kapsamında 31907 sayılı ve 29/07/2022 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak bir önceki ÇED Yönetmeliği’ni tümden ilga eden yeni ÇED Yönetmeliği inceleme konusu edilmiştir. Bu kapsamda ana eksen 29186 sayılı ve 25/10/2014 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan ÇED Yönetmeliği ile mukayese edilmesi şeklinde ele alınmıştır. Özellikle Avrupa Konseyi düzenlemelerinin iç hukuktaki etkileri de gündeme alınarak değişen ve dönüşen çevre hukuku mevzuatının önemli bir parçası olan yeni ÇED Yönetmeliği değerlendirilmiştir. Tüm maddeleri dikkate alınarak incelemesi yapılan yeni ÇED Yönetmeliği’nde özellikle farklılık arz eden değerlendirmeye matuf düzenlemeler üzerinde analizler yapılmaya çalışılmıştır. Mezkûr Yönetmelik analizi, değişikliklerin ve yeniliklerin uygulamadan kaynaklı olası sebepleri ve sonuçları üzerinde odaklanarak gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Çevre Kanunu
• Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği
• Halkın Katılımı
• Kümülatif Etki
• Yeşil Kalkınma

A Review of the Environmental Impact Assessment (EIA) Regulation Published in the Official Journal Dated 31907 and 29/07/2022

Öz

Environmental impact assessment (EIA) is an administrative procedure requested in terms of projects that contain environmental risks. This administrative process, which is a fundamental guarantee of the right to live in a healthy environment prescribed in the Constitution, has found its legal basis under the Environmental Law No. 2872. The Turkish legal system shows that there is an active development of legislation and court practices in terms of the EIA. Within the scope of the study, the new EIA Regulation, which was published in the Official Journal No. 31907 and dated July 29, 2022, completely abolishing the previous EIA Regulation, has been the subject of review. In this context, the main axis has been discussed in the form of comparison with the EIA Regulation published in the Official Journal No. 29186 and dated October 25, 2014. In especially, the effects of the European Council regulations on domestic law have been taken into consideration and the new EIA Regulation, which is a substantial part of the changing and transforming environmental law legislation, has been evaluated. In the new EIA Regulation, which has been reviewed by taking into account all the articles, it has been tried to conduct analyses on the regulations that are especially different and worthy of evaluation. An analyzing of the Regulation has been carried out focusing on the possible causes and possible reasons for variance arising from the application and consequences of changes or innovations.

Anahtar Kelimeler

• Environmental Law
• The Environmental Impact Assessment Regulation
• Public Participation
• Cumulative Effect
• Green Development

Kaynakça

1. ALICA, Süheyla Suzan, ‘Çevresel Etki Değerlendirmesinin Yargı Kararları Çerçevesinde İrdelenmesi’, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 15, S. 3, 2011, s. 97-130.
2. AYKUL, Ömer, ‘Türkiye’de Çevresel Etki Değerlendirme Hukuku’, Avrupa Birliği’ne Uyum ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Çalıştayı Sonuç Bildirgesi, İstanbul, 2015, s. 34-57.
3. ÇITAK, Halim Alperen, İdarenin Kusursuz Sorumluluğu Bağlamında Sosyal Risk İlkesi, Adalet Yayınevi, Ankara, 2014.
4. DE FREITAS NETTO, Sebastião Vieira / SOBRAL, Marcos Felipe Falcão / RIBEIRO, Ana Regina Bezerra, vd., ‘Concepts and Forms of Greenwashing: A Systematic Review’, Environmental Sciences Europe, C. 32, 2020, makale sırası 19. https://doi.org/10.1186/s12302-020-0300-3 (erişim tarihi 28.12.2022).
5. FILCAK, Richard, ‘Türkiye’de Çevresel Etki Değerlendirme Hukuku’, Avrupa Birliği’ne Uyum ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Çalıştayı Sonuç Bildirgesi, 2015, s. 28-33.
6. GÖKALP ALICA, Süheyla Suzan, İdari Yargı Kararları Kapsamında Çevresel Etki Değerlendirmesi, Adalet Yayınevi, Ankara, 2019.
7. GÖZLER, Kemal / KAPLAN, Gürsel, İdare Hukuku Dersleri, 23. Baskı, Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa, 2021.
8. KAPLAN, Gürsel, İdari Yargılama Hukuku, 3. Baskı, Ekin Kitabevi Yayınları, Bursa, 2018.

9. KESKİN, Bayram, ‘Türk Hukukunda Çevresel Etki Değerlendirmesi’ içinde Çevre Hukuku ve Çevresel Sorunlar Uluslararası Kongresi, Ed. Mustafa Çakır, Legal Yayıncılık, İstanbul, 2018, s. 1-10.
10. KORUCU, Kemal, ‘Merkezileşmeden Zaman-Mekân Sıkışmasına: Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, S. 127, 2016, s. 193- 222.
11. OLCAY, Suphan, İdare Hukuku Boyutuyla Çevresel Etki Değerlendirmesi, Seçkin Yayıncılık, Ankara, 2021.
12. ONAR, Sıddık Sami, İdare Hukukunun Umumi Esasları, Hak Kitabevi, Cilt III, 3. Bası, İstanbul, 1966.
13. ÖZKAYA ÖZLÜER, Ilgın, ‘Paris Anlaşması Sonrasında “ÇED Kapsam Dışı Değerlendirme” Kararları ve Çevresel Kolluk Faaliyetlerinin İklim Hukuku Açısından Niteliği’, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 71, S. 1, 2022, s. 515-542.
14. ŞİMŞEK, Tacettin, ‘Çevresel Etki Değerlendirmesi: Mevzuat, Uygulama ve Sorunlar’, Danıştay ve İdari Yargı Günü 42. Yıl Sempozyumu, 2010, s. 63-91.
15. TAZEGÜL, İsmail, ‘Türkiye’de İdari Yargıcın Çevre Hakkı Yaklaşımı’, içinde İklim Krizi ve Hukuk, Ed. Sultan Tahmazoğlu Özertürk, Kutluhan Bozkurt, Duygu Kulaç, Legal Yayıncılık, İstanbul, 2022, s. 45-90.
16. TURGUT, Nükhet, Çevre Hukuku (Karşılaştırılmalı İnceleme), Yenilenmiş 2. Bası Savaş Yayınevi, Ankara, 2001.
17. YILDIRIM, Turan, ‘Danıştay Karalarında Mücbir Sebep Kavramı’, Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi, Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı, C. 25, S. 2, 2019, s. 1520-1538.
18. YILDIRIM, Turan / FİŞ ÜSTÜN, Gül, Açıklamalı-Notlu İdari Yargılama Usulü Kanunu, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul, 2021.
19. Mahkeme Kararları Anayasa Mahkemesi, Fidanlar İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti., B. No: 2017/38836, 15/1/2020 https://kararlarbilgibankasi.anayasa.gov.tr/BB/2017/38836? KelimeAra%5B%5D=38836 (erişim tarihi 28.12.2022).
20. Danıştay 6. D., E. 2021/8113, K. 2022/443 ve T. 19.1.2022, https://www.lexpera.com.tr/ (erişim tarihi 15.12.2022).
21. Danıştay, 6. D., E. 2020/10797, K. 2021/3429 ve T. 9.3.2022, https://www.lexpera.com.tr/ (erişim tarihi 15.12.2022).
22. Danıştay 6. D., E. 2022/2454, K. 2022/5056 ve T. 20.4.2022, https://www.lexpera.com.tr/ (erişim tarihi 15.12.2022).
23. Danıştay 6. D., E. 2020/10223 K. 2021/3576 ve T. 10.3.2021, https://www.lexpera.com.tr/ (erişim tarihi 15.12.2022).
24. Danıştay 6. D., E. 2021/2109, K. 2021/7562 ve T. 1.6.2021, https://www.lexpera.com.tr/(erişim tarihi 15.12.2022).
25. AİHM, Tătar v. Romania 67021/01 Başvuru Numaralı kararı için: https://hudoc.echr.coe.int/eng#{%22display%22:[%220%22],%22languageisocode%22:[%22ENG%22],% 22appno%22:[%2267021/01%22],%22documentcollectionid2%22:[%22CLIN%22],%22itemid%22:[%22002-1736%22]} (erişim tarihi 01.12.2022).
26. İnternet Kaynakları https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20221209IPR64422/energy-crisismeps-back-plans-to-boost-the-deployment-of-renewables (erişim tarihi 24.12.2022).
27. https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-9-2022-0441_EN.html (erişim tarihi 24.12.2022).
28. https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2014/52/oj (erişim tarihi 28.12.2022).
29. https://unece.org/environment-policy/public-participation/aarhus-convention/text (erişim tarihi 28.12.2022).
30. https://unece.org/environment-policyenvironmental-assessment/text-convention (erişim tarihi 28.12.2022).
31. https://www.cnnturk.com/turkiye/ikinci-dipsiz-gol-vakasi-yasanmasin-diye-cedyonetmeligi-degisti (erişim tarihi 28.12.2022).
32. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/10/20211029-35.pdf (erişim tarihi 29.12.2022).
33. https://csb.gov.tr/yesil-kalkinma-hedefleri-kapsaminda-cevresel-etki-degerlendirmesiyonetmeligi-yenilendi-bakanlik-faaliyetleri-34176 (erişim tarihi 28.12.2022). https://www.barobirlik.org.tr/Haberler/ced-yonetmeliginin-iptali-icin-danistay-a-davaacilmistir-83081 (erişim tarihi 07.12.2023).
34. https://www.tmmob.org.tr/icerik/danistay-tmmob-tarafindan-ced-yonetmeliginin-iptaliistemiyle-acilan-davada-bazi-maddelerin. (erişim tarihi 07.12.2023).